Kategoria: Emerytura

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z emeryturą?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Argumenty dla ZUS-u w sprawie przejścia na emeryturę

Izabela Nowacka-Marzeion • Opublikowane: 2015-05-15

Chciałabym odejść na wcześniejszą emeryturę w warunkach szkodliwych. Brakuje mi kilku miesięcy. Chciałabym doliczyć okres pracy w gospodarstwie rolnym u dziadków, jak miałam 17–19 lat. Mam na to świadków. Jakich argumentów użyć w sporze z ZUS?

Izabela Nowacka-Marzeion

»Wybrane opinie klientów

Rzetelne i wyczerpujące odpowiedzi
Alicja, pedagog
Panie Mecenasie! Bardzo dziękujemy za całą pomoc - wiele wątpliwości nam Pan wyjaśnił . Sądzę, że dalej będziemy próbować same rozplątywać te nasze sprawy, choć jeśli napotkamy kolejne trudności, pozwolimy sobie w nowych zapytaniach skorzystać z Pańskiej pomocy. Jeszcze raz serdecznie dziękujemy.
Ewa, 70 lat, obecnie emerytka
Bardzo dziękuje Pani Izabeli za niezwykle klarowną poradę prawną. To już kolejny raz kiedy korzystam z usług portalu i wiem, że jak tylko będę potrzebował prawnego wsparcia to tu wrócę. Pozdrawiam
Miłosz, 31 lat
Bardzo fajna sprawa. Porada prawna bez ruszania się z domu i poszukiwania kancelarii. I do tego prawie błyskawiczna odpowiedź. Z udzielonej odpowiedzi jestem zadowolona. Co do ceny, to nie wiem czy zapłaciłam dużo czy mało, bo nie korzystałam wcześniej z porad prawników, więc nie mam porównania. Wydaje mi się jednak, że cena nie była zbyt niska w porównaniu do stopnia złożoności sprawy.
Barbara
Rzeczowe wyjaśnienie i informacja której nie mogłam nigdzie znaleźć, nikt nie potrafił konkretnie odpowiedzieć co mam zrobić, jaki wniosek mam złożyć. Cena bardzo sensowna, zwłaszcza że bez wychodzenia z domu, bez starty czasu, paliwa i wszelkiego po drodze wiem co mam zrobić.
Ewa, 35 lat, Pracownik IT

Co do zasady okres pracy w gospodarstwie rolnym dolicza się do stażu emerytalnego, na zasadach określonych w ustawie emerytalnej:

„Art. 10. 1. Przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również następujące okresy, traktując je, z zastrzeżeniem art. 56, jak okresy składkowe:

1) okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki,

2) przypadające przed dniem 1 lipca 1977 r. okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16 roku życia,

3) przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia,

– jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5–7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu”.

„Co prawda art. 10 ust. 1 pkt. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS zezwala na doliczenie do stażu okresów pracy w gospodarstwie rolnym przypadających przed 1983 r., ale dotyczy to wyłącznie domowników rolnika, za których mimo pracy w gospodarstwie nie trzeba było wówczas opłacać składek. Mogą oni na podstawie tego przepisu uzupełniać staż niezbędny do uzyskania świadczeń emerytalno-rentowych, przy czym możliwość traktowania »okresów prowadzenia albo pracy w gospodarstwie rolnym« jako »okresów składkowych« w ramach ubezpieczenia pracowniczego powinna być interpretowana i stosowana w sposób restryktywny (wyrok Sądu Najwyższego – Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 10 października 2006 r., sygn. akt I UK 73/2006 ).

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Nadto, jak określa się w Wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 15 września 2004 r., sygn. akt III AUa 1326/2003, LexPolonica nr 396792 OSA 2005/9 ,poz. 23 str. 72, „wnioskodawca może udowodnić wszelkimi dostępnymi środkami dowodowymi fakt i czasokres wykonania pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, po ukończeniu przez niego 16 roku życia, a do sądu orzekającego należy ocena, czy okres tej pracy może być uwzględniony i potraktowany jako okres o jakim mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 1998 r. Nr 162 poz. 1118 ze zm.)”.

W uzasadnieniu Wyroku Sądu Najwyższego – Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 grudnia 2000 r., sygn. akt II UKN 155/2000, czytamy jednak:

„Możliwość uwzględniania okresów pracy w gospodarstwie rolnym powstała od dnia 1 stycznia 1983 r. tylko w odniesieniu do okresu wymaganego do przyznania świadczeń z ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. 1982 r. Nr 40 poz. 268). Dotyczyła pracy domownika w gospodarstwie rolnym przekazanym następcy lub Skarbowi Państwa. Od dnia 1 stycznia 1990 r. przepisowi art. 17 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych nadana została treść (por. tekst jednolity: Dz. U. 1989 r. Nr 24 poz. 133 ze zm.), według której okres pracy w każdym gospodarstwie rolnym, przypadający przed 1 lipca 1977 r., lecz po ukończeniu 16 lat, stał się zaliczalny do okresu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w nim, wymaganych do uzyskania prawa do rolniczej emerytury lub renty inwalidzkiej oraz do okresu zatrudnienia wymaganego do emerytury lub renty w myśl przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

W związku z wprowadzeniem – przepisem art. 93 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Tekst jednolity: Dz. U. 1998 r. Nr 7 poz. 25) od dnia 1 stycznia 1991 r. do ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. 1982 r. Nr 40 poz. 267 ze zm.) – przepisu art. 13[1], zaliczalność pracy w gospodarstwie rolnym dotyczyła okresów sprzed objęcia rolników ubezpieczeniem społecznym. Po dniu 15 listopada 1991 r., gdy materię tę uregulował art. 5 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. 1991 r. Nr 104 poz. 450 ze zm.), zaliczeniu uległy także okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r.

Na tle art. 5 ustawy o rewaloryzacji zaznaczył się podział okresów uwzględnianych jako okresy składkowe (już tylko przy ustalaniu prawa do świadczeń zależnych od stażu ubezpieczenia) na okresy objęte ubezpieczeniem społecznym rolników, wymienione w punkcie 1 tego artykułu, oraz okresy, których przed tym dniem ubezpieczenie nie obejmowało. W punkcie 2 tego przepisu chodziło o okres prowadzenia gospodarstwa rolnego, czyli bycia rolnikiem przed 1 lipca 1977 r., a w punkcie 3 o okres pracy w gospodarstwie rolnym wynikający przed dniem 1 stycznia 1983 r. z innego statusu niż status rolnika.

Ponieważ od dnia 1 stycznia 1983 r. w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych wprowadzone zostało ubezpieczenie społeczne domowników rolnika, czyli osób bliskich rolnikowi, pracujących w jego gospodarstwie i dla których praca ta stanowiła główne źródło utrzymania, w orzecznictwie zarysował się pogląd o możliwości i zasadności łącznego zastosowania kryteriów przyjętych w art. 2 ust. 2 ustawy o rewaloryzacji emerytur i rent oraz w przepisie art. 6 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Pogląd ten opierał się na przyjęciu, że przepisy te, zwłaszcza gdy chodzi o domowników rolnika, wyraźnie do siebie nawiązują i na założeniu, że zastosowanie w ramach systemu prawa ubezpieczeniowego analogii iuris nie może być uznane za naruszenie prawa materialnego (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 1997 r. II UKN 96/96 OSNAPiUS 1997/23 poz. 473). Równolegle prezentowany był też pogląd przeciwny (w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1998 r. II UKN 230/98 OSNAPiUS 1999/20 poz. 657), według którego kryteria wymagane dla objęcia ubezpieczeniem społecznym rolników mogą być stosowane dopiero po ich wprowadzeniu, a więc wyłącznie do ubezpieczenia istniejącego po dniu od 1 stycznia 1983 r.

Po tych uwagach należy stwierdzić, że treść przepisu art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach nie odbiega zasadniczo od poprzedniego unormowania; jest kontynuacją regulacji art. 5 ustawy o rewaloryzacji, z odpowiednikiem w art. 20 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Tekst jednolity: Dz. U. 1998 r. Nr 7 poz. 25), toteż nierozstrzygnięta wątpliwość co do charakteru pracy w gospodarstwie rolnym uwzględnianej w stażu ubezpieczenia pracowniczego wymaga zadecydowania na gruncie systemu ubezpieczeń społecznych obowiązującego od dnia 1 stycznia 1999 r. - czy chodzi o wymagania stawiane okresom składkowym lub okresom, w których nie istniał obowiązek opłacania składek (por. art. 6 i 7 ustawy o emeryturach i rentach), uwzględnianych w ramach systemu pracowniczego ubezpieczenia społecznego, czy o wymagania wiążące się z ubezpieczeniem domowników rolnika w systemie ubezpieczenia społecznego rolników, ewentualnie z obydwu tych systemów łącznie.

W rozważeniu tego problemu zasadnicze znaczenie należy przypisać odrębności systemów ubezpieczenia społecznego na podstawie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998 r. Nr 137 poz. 887 ze zm.) i ubezpieczenia społecznego rolników, które zostały oparte na odmiennych zasadach podlegania ubezpieczeniu, finansowania i udzielania świadczeń. W związku z tym przepisy zawarte w tych ustawach, normujące możliwość wzajemnego uwzględniania okresów ubezpieczenia, należy uznać za przepisy szczególne (co ujawnia się w art. 20 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz w art. 10 ust. 3 oraz art. 56 ustawy o emeryturach i rentach), które wymagają ścisłego interpretowania i ostrożnego stosowania. Prostą wobec tego konsekwencją jest przyjęcie, że okres pracy w gospodarstwie rolnym według ustawy o emeryturach i rentach, mimo że nie jest okresem pracy sensu stricto, a przez podkreślenie, że chodzi o pracę po 16 roku życia, nawiązuje do okresu pracy w gospodarstwie rolnym wykonywanej przez domowników rolnika, czyli osoby mu bliskie, nie może być uważany za przewidziany w art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników okres ubezpieczenia społecznego domownika, zwłaszcza że sporne okresy pracy w gospodarstwie rolnym przed dniem 1 stycznia 1983 r. nie były okresami podlegania ubezpieczeniu społecznemu i nie była za nie opłacana składka na ubezpieczenie.

Przeciwko takiemu pojmowaniu okresu pracy w gospodarstwie rolnym przemawia także to, że przepis art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach nie jest wyraźnie adresowany do osób objętych ubezpieczeniem społecznym z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym (domowników) ani do osób zatrudnionych w gospodarstwie rolnym na podstawie umowy o pracę (pracowników); reguluje kwestie stażu emerytalnego wymaganego od innych ubezpieczonych niż rolnicy, w którym okres pracy w gospodarstwie rolnym jest okresem zaliczanym wprost, niezależnie od uregulowań z ustawy o ubezpieczeniu społecznym, i traktowanym jak okres składkowy (por. art. 10 ust. 1 ustawy). Implikuje to stwierdzenie niedopuszczalności stosowania (przez analogię) wobec osoby, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach, kryteriów objęcia ubezpieczeniem domowników rolnika na podstawie art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Tekst jednolity: Dz. U. 1998 r. Nr 7 poz. 25). W szczególności chodzi o warunek pozostawania we wspólnocie gospodarczej z rolnikiem i stałości wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Na tym etapie rozważań należy przyjąć, że żadnego znaczenia dla uwzględnienia okresu pracy w gospodarstwie rolnym nie ma zamieszkiwanie w gospodarstwie rolnym ani wykonywanie pracy stałe czy tylko sezonowe, np. w czasie wakacji.

Wyłączenie przesłanek ubezpieczenia rolniczego pociąga za sobą jednak konieczność zajęcia, na gruncie systemu ubezpieczenia społecznego obowiązującego od dnia 1 stycznia 1999 r., stanowiska wobec zagadnienia, czy pracy w gospodarstwie rolnym, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach, stawiane są jakiekolwiek inne warunki. Rodzi się tu niejasność wynikająca z tego, że powołany przepis - zresztą tak, jak poprzednie - nie wyznacza rozmiaru świadczonej pracy, podczas gdy art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach do uwzględnienia okresów pracy przed dniem 15 listopada 1991 r. wymaga, aby praca wykonywana była w wymiarze co najmniej połowy pełnego wymiaru czasu pracy. Wątpliwość ta została usunięta licznymi orzeczeniami Sądu Najwyższego zapadłymi w poprzednim stanie prawnym, w których jako przesłankę zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, a przed objęciem ubezpieczeniem społecznym, przyjmowano ten właśnie wymiar pracy - przekraczający 4 godziny dziennie (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 1997 r. II UKN 96/96 OSNAPiUS 1997/23 poz. 473; z dnia 7 listopada 1997 r. II UKN 318/97 OSNAPiUS 1998/16 poz. 491; z dnia 13 listopada 1998 r. II UKN 299/98 OSNAPiUS 1999/24 poz. 799; z dnia 9 listopada 1999 r. II UKN 190/99 OSNAPiUS 2001/4 poz. 122, czy wyrok z dnia 10 maja 2000 r. II UKN 535/99 OSNAPiUS 2001/21 poz. 650).

W konsekwencji, przedstawiony stan prawny i poglądy Sądu Najwyższego zawarte w orzeczeniach, które zachowały aktualność co do oceny zaliczalności pracy w gospodarstwie rolnym do stażu emerytalnego, prowadzi do konkluzji, że jeżeli praca w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, świadczona była przed dniem 1 stycznia 1983 r. w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy, to przy ustalaniu prawa do emerytury uwzględnia się ten okres także, gdy przypadał w czasie wakacji szkolnych (art. 10 ust. 3 w związku z art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o emeryturach i rentach).

Odnosząc to stwierdzenie do ustaleń sądu apelacyjnego co do rozmiaru czasu pracy ubezpieczonej w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie wakacji przypadających w latach 1960–1963 od 25 czerwca do 30 sierpnia, należy – choćby praca ta stanowiła tylko udział (pomoc) w wykonywaniu typowych obowiązków domowych zwyczajowo wymaganych od dziecka będącego członkiem rolniczej wspólnoty rodzinnej –zaaprobować stanowisko, że spełniała kryteria wystarczające do uwzględnienia jej okresu w pracowniczym stażu emerytalnym.

Na podstawie przepisu art. 5 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. 1991 r. Nr 104 poz. 450 ze zm.) okresy pracy domownika w gospodarstwie rolnym przed dniem 1 stycznia 1983 r. uwzględnia się przy ustalaniu uprawnień emerytalno-rentowych, gdy była wykonywana w wymiarze nie niższym niż połowa ustawowego czasu pracy”.

Musi Pani więc być uznana za domownika babci, aby ten okres był zaliczony. Za domownika w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników uznaje się osobę bliską rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Sam fakt zamieszkiwania wspólnie z rodzicami w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16. roku życia nie daje podstaw do przypisania takiej osobie statusu domownika. Niewystarczające byłoby również ustalenie, że pomaga on w gospodarstwie rolnym dorywczo, np. w przypadku dwuzawodowca.

Stała praca w gospodarstwie rolny wymaga również pewnego psychicznego nastawienia polegającego na wiązaniu się w pewnym okresie czasu z gospodarstwem rolnym i nieszukaniu stałego zatrudnienia poza nim (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 28 czerwca 1994 r., sygn. akt III AUr 206/94, OSNAiSN 1994/7–8, poz. 62).

Mam wątpliwości, aby sąd tak rozszerzył stosowanie ustawy, bo ZUS na pewno odmówi prawa do świadczenia i zaliczenia tego okresu. Ale proszę próbować. Argumenty znajdują się w uzasadnieniu orzeczenia, które przytoczyłam powyżej.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z emeryturą?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »