Renta wyrównawcza po wypadku w pracy, waloryzacja świadczenia

Czym jest renta wyrównawcza i z jakiej podstawy prawnej wynika

Renta wyrównawcza to inaczej renta uzupełniająca, która przysługuje poszkodowanemu na podstawie art. 444 § 2 k.c. (uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia). Jest to świadczenie o charakterze odszkodowawczym, wypłacane periodycznie, którego celem jest rekompensata negatywnych konsekwencji w życiu poszkodowanego wynikających z uszczerbku na zdrowiu (szkoda na osobie), spowodowanego działaniem innego podmiotu. Dotyczy to m.in. sytuacji, w której pracownik ulega wypadkowi przy pracy.

Dlaczego renta może wymagać waloryzacji i co zwykle przesądza o jej podwyższaniu

Renta z tytułu utraconych możliwości zarobkowych jest świadczeniem wypłacanym co miesiąc na podstawie wyroku sądowego, ugody lub decyzji wydanej w toku postępowania likwidacyjnego. Zwykle jest przyznawana długoterminowo lub dożywotnio w kwocie ustalonej w konkretniej wysokości.

W praktyce prowadzi to do sytuacji, w której po pewnym czasie kwota renty przestaje spełniać swoją funkcję ekonomiczną, m.in. z uwagi na zmianę stosunków społeczno-gospodarczych, takich jak inflacja. Dlatego też w pozwach o zasądzenie renty wyrównawczej często składa się wniosek o zobowiązanie pozwanego do corocznej waloryzacji świadczenia.

Jeżeli w sprawie, w której zasądzono rentę, nie złożono wniosku o waloryzację, może się zdarzyć, że renta będzie wypłacana latami w tej samej kwocie, bez automatycznych podwyżek.

Czy można żądać waloryzacji po latach i na jakiej podstawie

Możliwe jest wystąpienie o zmianę wysokości renty, również po dłuższym czasie od jej przyznania. Podstawą prawną jest art. 907 § 2 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym:

„Jeżeli obowiązek płacenia renty wynika z ustawy, każda ze stron może żądać zmiany wysokości lub czasu trwania renty, chociażby wysokość renty i czas jej trwania były ustalone w orzeczeniu sądowym lub umowie.”

W orzecznictwie przyjmuje się, że wzrost płacy minimalnej może stanowić jedną z okoliczności uzasadniających podwyższenie renty na podstawie tego przepisu.

W praktyce można więc:

• złożyć do podmiotu wypłacającego rentę wniosek o waloryzację,

• a w razie odmowy – skierować sprawę do sądu.

W takim wniosku można również zawrzeć żądanie rewaloryzacji renty za lata poprzedzające złożenie wniosku.

Postępowanie sądowe o podwyższenie renty, jakie dowody są potrzebne

Jeżeli podmiot wypłacający rentę odmówi jej waloryzacji, możliwe jest wytoczenie powództwa o podwyższenie renty do sądu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania uprawnionego.

W toku sprawy należy przygotować dowody, w szczególności:

• decyzje ZUS dotyczące wysokości świadczeń w spornym okresie,

• zeznania podatkowe,

• historię rachunku bankowego uwzględniającą wpływy świadczeń,

• dokumenty potwierdzające sytuację życiową i materialną.

Kwota należnego świadczenia za lata wsteczne jest co do zasady wyliczana odrębnie dla każdego miesiąca, następnie kapitalizowana i wypłacana jednorazowo.

Emerytura a renta wyrównawcza, czy przejście na emeryturę oznacza utratę renty

Należy zauważyć, że jako przykład „zmiany stosunków”, o którym mowa w art. 907 § 2 k.c., bywa uznawane – w zależności od okoliczności – osiągnięcie wieku emerytalnego i możliwość przejścia na emeryturę przez osobę uprawnioną do renty (tak Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 3 września 2008 r., I BP 5/08).

Z kolei w uchwale z dnia 12.6.1968 r., III PZP 27/68 (OSNCP 1969 nr 2, poz. 24) Sąd Najwyższy wskazał, że w procesie o rentę uzupełniającą sąd nie powinien ograniczać obowiązku płacenia renty do momentu uzyskania przez powoda uprawnień do emerytury, chyba że z okoliczności sprawy wynika, iż powód w chwili osiągnięcia wieku emerytalnego byłby niezdolny do wykonywania pracy zarobkowej nawet wtedy, gdyby nie uległ wypadkowi.

Podobne stanowisko wyrażono również w wyroku z dnia 15.11.2006 r., I UK 150/06 (OSNP 2008 nr 1-2, poz. 19), gdzie wskazano, że osiągnięcie wieku emerytalnego i spełnienie warunków nabycia prawa do emerytury nie prowadzi automatycznie do utraty zdolności do pracy zarobkowej i nie uzasadnia ograniczenia obowiązku wypłaty renty uzupełniającej (art. 444 § 2 k.c.) do czasu uzyskania emerytury.

Oznacza to, że przejście na emeryturę nie powoduje automatycznie zaprzestania wypłaty renty wyrównawczej. Podmiot wypłacający rentę może jednak wystąpić o zmianę zakresu obowiązku (a nawet jego zniesienie) na podstawie art. 907 § 2 k.c., ale musi wykazać, że w konkretnym przypadku rzeczywiście doszło do takiej zmiany stosunków, która uzasadnia obniżenie lub uchylenie renty.

Ciężar dowodu w zakresie „zmiany stosunków” spoczywa na stronie, która domaga się zmiany świadczenia (np. obniżenia renty).

Co bada sąd w sprawie o zmianę renty

W sprawie opartej na art. 907 § 2 k.c. sąd nie wraca do przesłanek uzasadniających zasądzenie renty, ponieważ zostały one ocenione w wyroku, na podstawie którego renta została przyznana.

Sąd bada natomiast:

• czy doszło do zmiany stosunków,

• czy i w jakim stopniu uzasadnia to zmianę wysokości renty,

• jaka jest aktualna sytuacja życiowa, osobista i materialna uprawnionego.

W konsekwencji uzyskanie prawa do emerytury nie oznacza automatycznego wstrzymania renty wyrównawczej, ale może stanowić argument do przeliczenia świadczenia, jeżeli okoliczności sprawy to uzasadniają.