Kiedy należy się odprawa i jakie warunki trzeba spełnić, aby ją otrzymać?

Odprawa – czym dokładnie jest?

Odprawa to jednorazowe świadczenie pieniężne, które pracodawca wypłaca pracownikowi w związku z ustaniem stosunku pracy. Jego celem jest złagodzenie finansowych skutków utraty zatrudnienia, szczególnie gdy zwolnienie następuje z przyczyn niezależnych od pracownika. To pewnego rodzaju forma wsparcia, która ma pomóc w okresie przejściowym między utratą pracy a znalezieniem nowego zatrudnienia.

Wypłacenie odprawy nie wynika z dobrej woli pracodawcy. To jego obowiązek wynikający wprost z przepisów prawa pracy. Dla menedżerów HR oznacza to konieczność dokładnego rozpoznania sytuacji, w których wypłata odprawy jest obligatoryjna.

Komu należy się odprawa?

O prawie do odprawy i obowiązku je wypłacenia szczegółowo mówi Ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.

Pracownicy otrzymują ją w przypadku zwolnień grupowych – związanych z redukcją zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych, organizacyjnych lub technologicznych. Inicjatywa i powód zakończenia współpracy muszą leżeć po stronie pracodawcy i nie mogą być w żaden sposób zawinione przez zatrudnionego. Ustanie stosunku pracy zarówno poprzez wypowiedzenie pracodawcy, jak i na mocy porozumienia stron będzie w takiej sytuacji uprawniać do odprawy.

Obowiązek wypłaty tego świadczenia powstaje także przy zwolnieniu indywidualnym, o ile jego przyczyna nie jest związana z osobą pracownika. Dotyczy to jednak wyłącznie firm zatrudniających co najmniej 20 pracowników.

Innym przypadkiem jest odprawa emerytalna lub rentowa, która przysługuje pracownikowi spełniającemu warunki do uzyskania jednego z tych świadczeń. Zgodnie z art. 92¹ Kodeksu pracy, jeśli stosunek pracy ustaje właśnie w związku z przejściem na emeryturę lub rentę, pracodawca jest zobowiązany wypłacić jednorazową odprawę w wysokości miesięcznego wynagrodzenia.

Kto nie ma prawa do odprawy?

Odprawa nie należy się, gdy do rozwiązania umowy dochodzi z winy pracownika. Dotyczy to zwolnienia dyscyplinarnego i sytuacji, w których pracownik nienależycie wykonywał swoje obowiązki. Prawo do odprawy nie powstaje również, gdy to zatrudniony składa wypowiedzenie lub gdy rozwiązanie umowy za porozumieniem stron następuje z jego inicjatywy i z jego przyczyn.

Kolejnym wyłączeniem jest wielkość firmy. Jak wspomniano wcześniej, przepisy ustawy o zwolnieniach grupowych, które są podstawą do wypłaty odprawy z przyczyn niedotyczących pracownika, mają zastosowanie tylko do pracodawców zatrudniających 20 lub więcej osób.

Kiedy należy się odprawa? Przysługuje przede wszystkim przy zwolnieniach grupowych i z przyczyn niedotyczących pracowników oraz przy przejściu na emeryturę lub rentę. Nie ma do niej prawa pracownik odchodzący z firmy z własnej woli i zwalniany dyscyplinarnie.