Zwolnienie lekarskie a kandydowanie do zarządu związku

Czy pracownik na L4 może kandydować do zarządu związku zawodowego?

Co do zasady samo przebywanie na zwolnieniu lekarskim nie odbiera pracownikowi praw członkowskich w związku zawodowym. Nie oznacza więc automatycznie, że pracownik nie może kandydować do zarządu związku zawodowego, zostać zgłoszony jako kandydat albo uczestniczyć w procedurze wyborczej.

Trzeba jednak odróżnić prawo do kandydowania od faktycznego przyjścia na walne zebranie w czasie zwolnienia lekarskiego. Zwolnienie lekarskie służy odzyskaniu zdolności do pracy. Jeżeli wyjście na zebranie, wielogodzinna obecność, stres, przemieszczanie się albo aktywny udział w obradach mogą utrudniać leczenie, przedłużać rekonwalescencję lub pozostawać w sprzeczności z zaleceniami lekarza, powstaje realne ryzyko zakwestionowania prawa do świadczeń chorobowych.

W opisanej sytuacji istotne znaczenie ma to, że pracownik ma złamaną nogę, a zwolnienie zawiera informację, że może chodzić. Taka adnotacja nie jest jednak zgodą na każdą aktywność. Oznacza zwykle, że pracownik nie ma obowiązku stałego leżenia i może wykonywać podstawowe czynności, np. udać się do lekarza, apteki czy załatwić niezbędne sprawy życiowe.

Niezdolność do pracy a inne aktywności w czasie zwolnienia

Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa przewiduje, że zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. Zasiłek przysługuje przez okres niezdolności do pracy, zasadniczo nie dłużej niż przez 182 dni, a w razie niezdolności spowodowanej gruźlicą albo przypadającej w czasie ciąży - nie dłużej niż przez 270 dni.

Niezdolność do pracy ocenia się z uwzględnieniem stanu zdrowia, rodzaju choroby oraz rodzaju i warunków wykonywanej pracy. Inaczej może być oceniona sytuacja pracownika biurowego, a inaczej osoby wykonującej ciężką pracę fizyczną. Orzecznictwo podkreśla, że niezdolność do pracy nie jest pojęciem abstrakcyjnym, lecz zależy m.in. od konkretnego stanu chorobowego, jego nasilenia i charakteru pracy wykonywanej przez ubezpieczonego.

To, że pracownik jest niezdolny do swojej pracy, nie zawsze oznacza, że nie może wykonać żadnej czynności organizacyjnej, społecznej czy prywatnej. Nie wolno jednak tracić z pola widzenia celu zwolnienia: ma ono umożliwić leczenie i powrót do pracy, a nie służyć realizacji innych planów kosztem rekonwalescencji.

Kiedy grozi utrata zasiłku chorobowego?

Najważniejszy jest art. 17 ustawy zasiłkowej. Zgodnie z tym przepisem ubezpieczony, który w okresie orzeczonej niezdolności do pracy wykonuje pracę zarobkową albo wykorzystuje zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia, traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia.

Kontrolę prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich może przeprowadzić Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a w określonych przypadkach także płatnik składek. Kontrola może dotyczyć zarówno formalnej prawidłowości zaświadczenia lekarskiego, jak i sposobu wykorzystywania zwolnienia.

W praktyce za zachowania ryzykowne uznaje się zwłaszcza:

• wykonywanie pracy zarobkowej w czasie zwolnienia, nawet jeżeli jest to praca inna niż u dotychczasowego pracodawcy,
• podejmowanie aktywności mogących pogorszyć stan zdrowia albo wydłużyć leczenie,
• ignorowanie zaleceń lekarskich, np. wychodzenie z domu mimo nakazu leżenia,
• wykorzystywanie zwolnienia do celów niezwiązanych z leczeniem, jeżeli skala i charakter tych czynności wykraczają poza zwykłe potrzeby życiowe.

Sądy zwracają uwagę, że adnotacja „pacjent może chodzić” nie usprawiedliwia wykonywania pracy ani dowolnej aktywności. W wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 12 listopada 2002 r., sygn. akt III AUa 3189/01, wskazano, że taki zapis pozwala przede wszystkim na wykonywanie zwykłych czynności życia codziennego, np. poruszanie się po mieszkaniu, udanie się na zabieg czy kontrolę lekarską.

Podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 lipca 2011 r., sygn. akt I PK 22/11, podkreślił, że wykonywanie czynności mogących przedłużyć okres niezdolności do pracy może być traktowane jako wykorzystanie zwolnienia niezgodnie z jego celem. Celem zwolnienia jest odzyskanie zdolności do pracy, a przeszkodą może być nie tylko praca zarobkowa, lecz także inne zachowania utrudniające leczenie.

Czy udział w walnym zebraniu jest pracą zarobkową?

Samo kandydowanie do władz związku zawodowego albo udział w głosowaniu zwykle nie będzie pracą zarobkową, jeżeli ma charakter członkowski, społeczny i nie wiąże się z wykonywaniem odpłatnych obowiązków. Nie można jednak wykluczyć innej oceny, gdy w czasie zwolnienia pracownik faktycznie wykonuje odpłatne zadania na rzecz organizacji, prowadzi obsługę zebrania, świadczy usługi albo pełni obowiązki o charakterze zarobkowym.

W przypadku funkcji związkowych trzeba więc ustalić, czy dana aktywność jest wyłącznie realizacją praw członka związku, czy w praktyce ma charakter pracy lub odpłatnego świadczenia usług. Im bardziej aktywność przypomina wykonywanie obowiązków, zwłaszcza regularnych i odpłatnych, tym większe ryzyko zastosowania art. 17 ustawy zasiłkowej.

Znaczenie statutu związku zawodowego

Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych pozostawia statutowi związku określenie m.in. organów związku, trybu ich wyboru i odwołania, zakresu kompetencji oraz okresu kadencji. Dlatego odpowiedź na pytanie, czy kandydat musi być osobiście obecny na walnym zebraniu, zależy przede wszystkim od statutu i regulaminu wyborów.

W statucie albo regulaminie mogą znajdować się postanowienia dotyczące:

• sposobu zgłaszania kandydatów,
• wymogu pisemnej zgody na kandydowanie,
• możliwości kandydowania pod nieobecność kandydata,
• głosowania zdalnego, korespondencyjnego albo przez pełnomocnika,
• wymogów quorum i ważności wyborów.

Jeżeli statut wymaga osobistej obecności kandydata, jego nieobecność może uniemożliwić skuteczne kandydowanie. Jeżeli jednak statut dopuszcza pisemną zgodę, zgłoszenie przez inną osobę, udział zdalny albo pełnomocnika, można rozważyć takie rozwiązanie, aby ograniczyć ryzyko związane z wychodzeniem z domu w czasie zwolnienia lekarskiego.

Pełnomocnictwo może być pomocne tylko wtedy, gdy statut lub regulamin wyborów go nie wyłącza i gdy dana czynność może być dokonana przez przedstawiciela. Zgodnie z ogólnymi zasadami Kodeksu cywilnego czynność prawna może być dokonana przez przedstawiciela, o ile ustawa, właściwość czynności albo postanowienia organizacyjne temu się nie sprzeciwiają. Przy wyborach do organów związku zawodowego zawsze trzeba więc najpierw sprawdzić wewnętrzne przepisy związku.

Jak bezpiecznie postąpić w opisanej sytuacji?

Pracownik ze złamaną nogą powinien przede wszystkim ocenić, czy osobisty udział w zebraniu jest rzeczywiście konieczny. Jeżeli wybory odbędą się za dwa tygodnie, a pracownik nadal będzie na zwolnieniu, rozsądne może być ograniczenie aktywności do minimum i skorzystanie z rozwiązań przewidzianych w statucie związku.

Praktycznie warto wykonać następujące kroki:

1. Sprawdzić treść zwolnienia i zalecenia lekarza - zwłaszcza czy nie ma zaleceń ograniczających przemieszczanie się, stanie, obciążanie nogi lub dłuższe przebywanie poza domem.
2. Zapytać lekarza, czy udział w zebraniu, dojazd i czas trwania spotkania nie będą kolidowały z leczeniem.
3. Sprawdzić statut związku oraz regulamin wyborów, w tym możliwość kandydowania bez osobistej obecności.
4. Złożyć pisemną zgodę na kandydowanie, jeżeli statut taką formę dopuszcza.
5. Rozważyć udział zdalny lub pełnomocnika, ale tylko wtedy, gdy przepisy wewnętrzne związku na to pozwalają.
6. Zachować dokumenty potwierdzające, że aktywność była krótka, incydentalna i nie naruszała celu zwolnienia.

Najbezpieczniejsze rozwiązanie to takie, które pozwala zachować prawa związkowe pracownika, ale nie naraża go na zarzut, że wykorzystał zwolnienie lekarskie do aktywności sprzecznej z jego celem. Jeżeli obecność na zebraniu ma być wielogodzinna albo wiąże się z istotnym wysiłkiem, ryzyko rośnie.

FAQ

Czy zwolnienie lekarskie automatycznie zakazuje udziału w walnym zebraniu?

Nie. Zwolnienie lekarskie nie jest automatycznym zakazem każdej aktywności. Udział w zebraniu może być jednak ryzykowny, jeżeli jest sprzeczny z zaleceniami lekarza, utrudnia leczenie albo wykracza poza zwykłe czynności dozwolone przy danym stanie zdrowia.

Czy adnotacja „chory może chodzić” pozwala przyjść na wybory?

Nie zawsze. Taka adnotacja oznacza brak obowiązku stałego leżenia, ale nie daje pełnej swobody podejmowania dowolnych aktywności. Trzeba ocenić, czy dojazd, czas trwania zebrania i charakter udziału nie naruszają celu zwolnienia.

Czy kandydowanie do zarządu związku jest pracą zarobkową?

Samo kandydowanie zwykle nie jest pracą zarobkową, jeżeli ma charakter członkowski i społeczny. Inaczej może być, gdy pracownik w czasie zwolnienia wykonuje odpłatne zadania, prowadzi obsługę organizacyjną albo realizuje obowiązki podobne do pracy.

Czy można kandydować bez osobistej obecności?

To zależy od statutu i regulaminu wyborów danego związku zawodowego. Część organizacji dopuszcza pisemną zgodę kandydata, zgłoszenie przez inną osobę, udział zdalny albo pełnomocnika. Jeżeli statut wymaga osobistej obecności, brak udziału może być przeszkodą.

Co grozi za nieprawidłowe wykorzystanie L4?

Pracownik może stracić prawo do zasiłku chorobowego za cały okres danego zwolnienia. W przypadku wynagrodzenia chorobowego finansowanego przez pracodawcę podobne skutki wynikają z przepisów Kodeksu pracy powiązanych z zasadami dotyczącymi zasiłku.

Przy działalności, umowach i rozliczeniach z ZUS warto sprawdzić również zwolnienie lekarskie przedsiębiorcy a składki zus, bo błędne zgłoszenie albo zaległości składkowe mogą zmienić ocenę sprawy.

Jeżeli w czasie zwolnienia pojawia się aktywność zawodowa, wyjazd albo czynność mogąca zostać oceniona przez ZUS, pomocne będzie też omówienie umowę zlecenie w czasie L4 i kontrolę ZUS.

Podsumowanie

Pracownik na zwolnieniu lekarskim może co do zasady kandydować do władz związku zawodowego, ale powinien zachować ostrożność przy osobistym udziale w walnym zebraniu. Decydujące znaczenie mają zalecenia lekarskie, rodzaj choroby, czas i charakter aktywności oraz treść statutu związku.

W opisanym przypadku złamania nogi bezpieczniej jest najpierw sprawdzić statut i rozważyć pisemną zgodę na kandydowanie, udział zdalny albo inne rozwiązanie niewymagające osobistej, długiej obecności. Osobiste przyjście na zebranie nie jest z góry zakazane, ale może być zakwestionowane, jeżeli będzie sprzeczne z celem zwolnienia lekarskiego.

Źródła

• Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
• Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych.
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie trybu i sposobu orzekania o czasowej niezdolności do pracy, wystawiania zaświadczenia lekarskiego oraz trybu i sposobu sprostowania błędu w zaświadczeniu lekarskim.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 24 kwietnia 1996 r., sygn. akt III AUr 42/96.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 12 listopada 2002 r., sygn. akt III AUa 3189/01.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca 2011 r., sygn. akt I PK 22/11.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.