Dodatkowa praca ubezpieczonego w KRUS

KRUS a dodatkowa praca rolnika lub domownika

Ubezpieczenie społeczne rolników jest przeznaczone dla osób, które spełniają warunki określone w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z art. 6 ustawy rolnikiem jest pełnoletnia osoba fizyczna, która mieszka i prowadzi na terytorium Polski działalność rolniczą osobiście i na własny rachunek w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym.

Ubezpieczony w KRUS może być także domownik rolnika, czyli osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym albo mieszka na terenie gospodarstwa lub w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie i nie jest z rolnikiem związana stosunkiem pracy.

Najważniejsza zasada jest prosta: jeżeli rolnik albo domownik zaczyna podlegać innemu ubezpieczeniu społecznemu, najczęściej w ZUS, może utracić prawo do ubezpieczenia w KRUS. Od tej zasady istnieją jednak istotne wyjątki, zwłaszcza przy umowie zlecenia i przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej na warunkach określonych w ustawie.

Umowa o pracę a utrata KRUS

Podjęcie pracy na podstawie umowy o pracę jest najbezpieczniejszą formą zatrudnienia z punktu widzenia pracowniczego, ale nie z punktu widzenia zachowania KRUS. Pracownik obowiązkowo podlega ubezpieczeniom społecznym w ZUS, w tym ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu. Taki tytuł do ubezpieczeń zasadniczo wyłącza dalsze podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Jeżeli więc osoba ubezpieczona w KRUS podpisze umowę o pracę, powinna liczyć się z tym, że KRUS wyda decyzję o ustaniu ubezpieczenia rolniczego. Nie ma znaczenia, czy praca jest na pełny etat, część etatu ani czy wynagrodzenie jest niskie. Sam stosunek pracy tworzy obowiązkowy tytuł do ubezpieczeń w ZUS.

Umowa zlecenia i limit przychodu

Umowa zlecenia jest traktowana inaczej niż umowa o pracę. Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników przewiduje szczególne rozwiązanie dla rolnika lub domownika, który podlega ubezpieczeniu w KRUS w pełnym zakresie z mocy ustawy i zostaje objęty innym ubezpieczeniem społecznym z tytułu wykonywania umowy agencyjnej, umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu.

Taka osoba może nadal podlegać ubezpieczeniu w KRUS, jeżeli przychód osiągany z tej umowy w rozliczeniu miesięcznym nie przekracza kwoty równej minimalnemu wynagrodzeniu za pracę. Limit nie jest stały, ponieważ minimalne wynagrodzenie zmienia się na podstawie odrębnych przepisów. Przed podpisaniem umowy warto więc sprawdzić aktualną kwotę minimalnego wynagrodzenia oraz sposób rozliczania przychodu w danym miesiącu.

Trzeba też pamiętać o obowiązku informacyjnym. O zawarciu umowy zlecenia rolnik lub domownik powinien zawiadomić KRUS w terminie 14 dni. W praktyce warto zrobić to pisemnie i zachować potwierdzenie złożenia pisma albo nadania korespondencji. KRUS może poprosić o kopię umowy lub dokument potwierdzający wysokość przychodu.

Jeżeli miesięczny przychód ze zlecenia przekroczy ustawowy limit, dalsze pozostawanie w KRUS może być kwestionowane. W takiej sytuacji Kasa ocenia konkretny okres, tytuł do ubezpieczeń i dokumenty przedstawione przez ubezpieczonego.

Umowa o dzieło a KRUS

Umowa o dzieło co do zasady nie stanowi tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Oznacza to, że samo wykonanie dzieła, na przykład projektu, opracowania, tłumaczenia albo jednorazowego rezultatu, nie powinno powodować utraty ubezpieczenia w KRUS.

Nie oznacza to jednak pełnej dowolności. Nazwa umowy nie przesądza o jej skutkach. Jeżeli w praktyce wykonawca ma wykonywać powtarzalne czynności, pozostawać do dyspozycji zlecającego, pracować w określonych godzinach i bez wyraźnie oznaczonego rezultatu, umowa nazwana dziełem może zostać uznana za zlecenie albo nawet za stosunek pracy. Wtedy skutki ubezpieczeniowe mogą być inne.

Warto też pamiętać, że w niektórych przypadkach umowy o dzieło są zgłaszane do ZUS na formularzu RUD przez podmiot zamawiający. Samo takie zgłoszenie nie oznacza jeszcze obowiązku opłacania składek społecznych, ale ułatwia organom weryfikację, czy rzeczywiście zawarto umowę o dzieło.

Działalność gospodarcza rolnika a KRUS

Założenie pozarolniczej działalności gospodarczej nie zawsze automatycznie oznacza przejście do ZUS. Ustawa przewiduje możliwość pozostania w KRUS przez rolnika lub domownika rozpoczynającego działalność gospodarczą, ale tylko po spełnieniu określonych warunków.

W praktyce znaczenie mają przede wszystkim: wcześniejsze nieprzerwane podleganie ubezpieczeniu w KRUS w pełnym zakresie przez wymagany okres, dalsze prowadzenie działalności rolniczej lub stała praca w gospodarstwie, brak zatrudnienia na etacie, brak prawa do emerytury lub renty oraz złożenie w KRUS oświadczenia o kontynuowaniu ubezpieczenia rolniczego w terminie 14 dni od rozpoczęcia działalności.

Rolnik prowadzący działalność musi także pilnować rocznego limitu podatku dochodowego należnego z tej działalności. Limit jest ogłaszany okresowo, dlatego przed rozpoczęciem działalności i przy corocznym rozliczeniu należy zweryfikować aktualną kwotę w KRUS. Co do zasady do 31 maja trzeba złożyć w Kasie zaświadczenie albo oświadczenie dotyczące podatku za poprzedni rok podatkowy.

Czy można wrócić do KRUS po przejściu do ZUS?

Powrót do KRUS jest możliwy, ale nie następuje wyłącznie dlatego, że ktoś zakończył pracę albo rozwiązał umowę zlecenia. Trzeba ponownie spełniać warunki ustawowe do objęcia ubezpieczeniem rolniczym, czyli w szczególności być rolnikiem albo domownikiem, wykonywać działalność rolniczą lub stale pracować w gospodarstwie i nie podlegać innemu obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu.

W zależności od powierzchni gospodarstwa, charakteru pracy w gospodarstwie i wcześniejszego tytułu do ubezpieczeń KRUS może objąć ubezpieczeniem z mocy ustawy albo na wniosek. Dlatego po zakończeniu pracy w ZUS warto nie zwlekać z kontaktem z placówką KRUS i przedstawić dokumenty potwierdzające ustanie innego tytułu do ubezpieczeń.

FAQ

Czy mogę pracować na etacie i jednocześnie opłacać KRUS?

Co do zasady nie. Umowa o pracę tworzy obowiązkowy tytuł do ubezpieczeń społecznych w ZUS, a to zasadniczo wyłącza dalsze podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Czy każda umowa zlecenia powoduje utratę KRUS?

Nie każda. Rolnik lub domownik może nadal podlegać KRUS, jeżeli spełnia warunki ustawowe, zgłosi umowę w terminie i miesięczny przychód z umowy nie przekroczy kwoty równej minimalnemu wynagrodzeniu za pracę.

Czy limit przy umowie zlecenia dotyczy dochodu netto?

Ustawa posługuje się pojęciem przychodu osiąganego z umowy w rozliczeniu miesięcznym. Nie należy więc utożsamiać limitu z kwotą wypłaconą do ręki. W razie wątpliwości warto pokazać umowę i rachunek w KRUS.

Czy umowa o dzieło musi być zgłoszona do KRUS?

Sama umowa o dzieło zasadniczo nie jest tytułem do ubezpieczeń społecznych. Jeżeli jednak jej treść lub sposób wykonywania przypomina zlecenie albo pracę na etacie, może powstać spór o rzeczywisty charakter umowy i jej skutki dla KRUS.

Czy po utracie KRUS można wrócić do ubezpieczenia rolniczego?

Tak, jeżeli ustał inny tytuł do ubezpieczeń i dana osoba nadal spełnia warunki objęcia KRUS jako rolnik albo domownik. W praktyce konieczne może być złożenie wniosku i dokumentów potwierdzających sytuację ubezpieczeniową.

Podsumowanie

Najbezpieczniejsze dla zachowania KRUS są te formy dodatkowego zarobkowania, które nie tworzą obowiązkowego tytułu do ubezpieczeń społecznych albo mieszczą się w szczególnych wyjątkach przewidzianych w ustawie. Umowa o pracę zwykle oznacza ZUS i utratę KRUS. Umowa zlecenia może być dopuszczalna, ale tylko przy zachowaniu limitu przychodu i terminowym zgłoszeniu do Kasy. Umowa o dzieło co do zasady nie powoduje składek społecznych, o ile rzeczywiście jest umową rezultatu.

Jeżeli rozważa Pani dodatkową pracę, warto przed podpisaniem umowy ustalić: rodzaj umowy, wysokość miesięcznego przychodu, obowiązki zgłoszeniowe wobec KRUS oraz to, czy w razie utraty ubezpieczenia będzie możliwy powrót do KRUS po zakończeniu pracy.

Źródła

1. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz.U. 1991 nr 7 poz. 24
2. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.