Dywidenda a rodzicielskie świadczenie uzupełniające

Cel i warunki pobierania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego

Rodzicielskie świadczenie uzupełniające, potocznie określane jako świadczenie Mama 4 plus, jest szczególnym świadczeniem dla osób, które wychowały co najmniej czworo dzieci i z tego powodu nie podjęły zatrudnienia, innej działalności zarobkowej albo z nich zrezygnowały. Zgodnie z art. 1 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym celem tego świadczenia jest zapewnienie niezbędnych środków utrzymania.

Świadczenie nie działa jak klasyczna emerytura za wychowanie dzieci. Organ rentowy bada nie tylko sam fakt wychowania wymaganej liczby dzieci, ale także sytuację dochodową i majątkową osoby ubiegającej się o świadczenie albo już je pobierającej. Jeżeli dana osoba ma emeryturę lub rentę niższą od najniższej emerytury, świadczenie może uzupełniać ją do tego poziomu. Jeżeli natomiast posiada środki utrzymania z innych źródeł, może to ograniczyć albo wyłączyć prawo do wypłaty.

Wysokość najniższej emerytury zmienia się w czasie, dlatego w konkretnej sprawie ZUS stosuje kwotę obowiązującą w danym okresie rozliczeniowym i wynikającą z aktualnych przepisów waloryzacyjnych.

Obowiązek informowania ZUS o zmianie sytuacji

Zgodnie z art. 6 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym osoba, której przyznano świadczenie, ma obowiązek informować organ rentowy o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia lub jego wysokość. Dotyczy to w szczególności informacji o sytuacji majątkowej, dochodowej, podjęciu zatrudnienia lub uzyskaniu innych środków utrzymania.

Oznacza to, że wypłata dywidendy, otrzymanie darowizny, spadku, wynagrodzenia, emerytury, renty albo innego przysporzenia może wymagać zgłoszenia do ZUS. Samo zgłoszenie nie przesądza jeszcze automatycznie o utracie świadczenia, ale umożliwia organowi ocenę, czy nadal spełniony jest podstawowy warunek, czyli brak niezbędnych środków utrzymania.

Jeżeli ZUS uzna, że świadczenie było pobierane mimo wystąpienia okoliczności wpływających na prawo do niego, może wydać decyzję dotyczącą nienależnie pobranego świadczenia i żądać zwrotu za okres wskazany w decyzji. Warto wtedy dokładnie sprawdzić uzasadnienie, okres objęty decyzją oraz sposób wyliczenia kwoty do zwrotu.

Czy dywidenda jest dochodem przy świadczeniu Mama 4 plus?

Dywidenda jest przychodem z kapitałów pieniężnych. Przychód z dywidendy powstaje co do zasady wtedy, gdy zostaje faktycznie wypłacony albo postawiony do dyspozycji uprawnionej osoby. Nie ma więc decydującego znaczenia samo oczekiwanie na dywidendę, lecz jej realne otrzymanie.

Ustawa o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym posługuje się pojęciem dochodu. Zgodnie z art. 2 pkt 2 tej ustawy dochód obejmuje między innymi przychody podlegające opodatkowaniu na podstawie wskazanych przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, po odpowiednich pomniejszeniach. Dywidendy mieszczą się w katalogu przychodów opodatkowanych na zasadach przewidzianych w art. 30a ustawy o PIT.

W praktyce oznacza to, że dywidenda wypłacona na Pani rzecz może zostać potraktowana jako dochód wpływający na ocenę prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Dotyczy to także dywidendy z akcji lub udziałów odziedziczonych po członku rodziny.

Czy darowizna dywidendy pozwala uniknąć zwrotu świadczenia?

Co do zasady nie. Jeżeli dywidenda była należna Pani i została Pani wypłacona, to w momencie jej otrzymania powstało przysporzenie po Pani stronie. Późniejsze przekazanie pieniędzy siostrze, synowi lub córce jest już rozporządzeniem własnym majątkiem. Taka darowizna nie cofa faktu, że wcześniej uzyskała Pani dochód.

Inaczej można byłoby oceniać sytuację tylko wtedy, gdy dokumenty jednoznacznie wskazywałyby, że część kwoty od początku nie była Pani dochodem, lecz należała do innej osoby, a Pani jedynie technicznie odebrała środki w jej imieniu. Wtedy znaczenie miałyby dokumenty spadkowe, zasady podziału akcji lub udziałów, ewentualne pełnomocnictwa, umowy oraz historia rachunku bankowego. Jeżeli jednak zgłoszenie do ZUS i przelew zostały opisane jako darowizna, organ może przyjąć, że najpierw uzyskała Pani dochód, a dopiero później dobrowolnie przekazała go innej osobie.

Przekazanie drugiej połowy dywidendy dzieciom po jej otrzymaniu również nie powinno, samo w sobie, chronić przed obowiązkiem zwrotu świadczenia. Może natomiast rodzić odrębne obowiązki podatkowe związane z darowizną, w tym konieczność dochowania formalności pozwalających na skorzystanie ze zwolnienia podatkowego w najbliższej rodzinie.

Co można zrobić po otrzymaniu decyzji z ZUS?

Jeżeli ZUS wyda decyzję nakazującą zwrot świadczenia, nie należy ograniczać się do samego porównania kwoty dywidendy z kwotą świadczenia. Trzeba ustalić, jakie przepisy organ zastosował, za jaki okres uznał świadczenie za nienależne oraz czy prawidłowo ocenił Pani sytuację majątkową i dochodową.

W zależności od treści decyzji możliwe może być wniesienie odwołania w terminie wskazanym w pouczeniu. W odwołaniu można kwestionować między innymi zakres zwrotu, sposób ustalenia dochodu, okres objęty żądaniem albo wykazywać, że środki nie zapewniały realnie niezbędnego utrzymania. Każda z tych kwestii wymaga jednak analizy konkretnej decyzji i dokumentów.

Jeżeli zwrot jest zasadny, można rozważyć złożenie wniosku o ulgę w spłacie, na przykład rozłożenie należności na raty. Taki wniosek powinien być poparty dokumentami dotyczącymi aktualnych dochodów, kosztów utrzymania, stanu zdrowia, zadłużenia i sytuacji rodzinnej.

Praktyczne wnioski dla opisanej sytuacji

Jeżeli tegoroczna dywidenda została wypłacona Pani jako osobie uprawnionej, a następnie jej część przekazała Pani siostrze lub planuje przekazać dzieciom, ZUS najpewniej będzie oceniał najpierw fakt uzyskania przez Panią dochodu. Darowizna dokonana po wypłacie dywidendy nie powoduje, że dochód znika z punktu widzenia ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Najważniejsze jest więc zgromadzenie dokumentów: informacji o wypłacie dywidendy, decyzji lub dokumentów spadkowych, potwierdzeń przelewów, zgłoszeń do ZUS oraz ewentualnej korespondencji z organem. Jeżeli część dywidendy faktycznie miała należeć do siostry z tytułu dziedziczenia, a nie z tytułu darowizny, należy to wykazać dokumentami, a nie samym opisem przelewu.

FAQ

Czy każda dywidenda powoduje utratę świadczenia Mama 4 plus?

Nie można tego przesądzić automatycznie. Dywidenda jest jednak dochodem, który ZUS może uwzględnić przy ocenie, czy osoba nadal nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Znaczenie ma kwota, okres, sytuacja rodzinna i całość majątku.

Czy darowizna dla dzieci zmniejszy dochód wykazany wobec ZUS?

Zwykle nie. Jeżeli pieniądze zostały najpierw wypłacone Pani, to późniejsze przekazanie ich dzieciom jest rozporządzeniem już uzyskanym majątkiem. Nie zmienia to samego faktu otrzymania dywidendy.

Czy trzeba zgłosić do ZUS jednorazowy dochód?

Tak, jeżeli może mieć wpływ na prawo do świadczenia lub jego wysokość. Obowiązek informowania ZUS obejmuje zmiany sytuacji majątkowej i dochodowej, także wtedy, gdy dochód jest jednorazowy.

Co zrobić, gdy ZUS żąda zwrotu świadczenia?

Należy dokładnie przeanalizować decyzję, termin na odwołanie, okres objęty zwrotem i sposób wyliczenia należności. Jeżeli decyzja jest niekorzystna, można rozważyć odwołanie albo wniosek o rozłożenie należności na raty.

Czy opis przelewu jako darowizna ma znaczenie?

Może mieć znaczenie dowodowe. Jeżeli środki faktycznie należały do innej osoby, lepiej dysponować dokumentami potwierdzającymi ten fakt. Sam opis przelewu jako darowizna może utrudniać twierdzenie, że nie był to Pani dochód.

W praktyce opiekuńczej pojawiają się też problemy z dostępem do świadczenia osoby chorej — szerzej omawia to artykuł o tym, jak wygląda rentę matki w hospicjum i pełnomocnictwo do konta.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji samo przekazanie dzieciom drugiej połowy dywidendy nie powinno pozwolić na uniknięcie zwrotu rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, jeżeli dywidenda została wcześniej uzyskana przez Panią. Dla ZUS kluczowy jest moment otrzymania środków i to, czy poprawiły one Pani sytuację majątkową w sposób wpływający na prawo do świadczenia.

Warto jednak sprawdzić, czy cała dywidenda rzeczywiście była Pani dochodem, czy też część środków należała do siostry z innego tytułu, na przykład w związku z dziedziczeniem. Jeżeli ZUS wyda decyzję o zwrocie, należy ocenić jej podstawę prawną, wyliczenia i możliwość odwołania.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, Dz.U. 2019 poz. 303

2. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350