Emerytura kompensacyjna a wiek 65 lat i przeliczenie

Czy można ponownie złożyć wniosek do ZUS?

Tak, można złożyć do ZUS nowy wniosek o ponowne ustalenie prawa do świadczenia albo jego wysokości. Podstawą takiego działania jest art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten pozwala wrócić do sprawy, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody albo ujawnione okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji, które mogą wpływać na prawo do świadczenia lub jego wysokość.

Nie chodzi więc o zwykłe ponowne opisanie tej samej sprawy. ZUS może odmówić zmiany decyzji, jeżeli wniosek będzie oparty wyłącznie na dokumentach i argumentach, które były już ocenione. Największe znaczenie ma to, czy da się przedstawić materiał, którego wcześniej nie było w aktach albo który wcześniej nie został oceniony w kontekście wysokości świadczenia.

W opisanej sytuacji istotne są zwłaszcza dokumenty dotyczące okresu pracy w rolniczej spółdzielni produkcyjnej oraz wysokości osiąganych wtedy zarobków. Jeżeli poprzednio ZUS albo sąd nie uznał tych danych za wystarczające, warto ustalić, czy można zdobyć dodatkowe potwierdzenia z archiwów, akt osobowych, dokumentacji płacowej, legitymacji ubezpieczeniowej albo innych wiarygodnych źródeł.

Jakie nowe dowody mogą mieć znaczenie?

Nowymi dowodami mogą być zarówno dokumenty, jak i w określonych sytuacjach dowody osobowe. W sprawach o świadczenia z ubezpieczeń społecznych sąd nie jest ograniczony wyłącznie dokumentami przedstawionymi na etapie postępowania przed ZUS. Potwierdza to orzecznictwo Sądu Najwyższego, w tym wyrok z dnia 27 marca 2014 r., sygn. akt III UK 115/13, oraz postanowienie z dnia 8 sierpnia 2017 r., sygn. akt I UZ 28/17.

Trzeba jednak odróżnić dowód na sam okres pracy od dowodu na wysokość wynagrodzenia. Okres zatrudnienia lub pracy w określonym zakładzie czasem da się wykazać szerzej, także dokumentami pośrednimi. Natomiast wysokość zarobków ZUS zwykle ustala na podstawie dokumentacji płacowej albo innych wiarygodnych dokumentów pozwalających ustalić konkretne kwoty. Zeznania świadków mogą pomóc w odtworzeniu okoliczności pracy, ale same w sobie nie zawsze wystarczą do przyjęcia określonej podstawy wymiaru składek.

W praktyce warto poszukać w szczególności:

• list płac, kart wynagrodzeń, kart zasiłkowych lub zaświadczeń płacowych,
• akt osobowych, angaży, umów, aneksów i dokumentów dotyczących stawek wynagrodzenia,
• wpisów w legitymacji ubezpieczeniowej, jeżeli zawierają dane o zatrudnieniu lub wynagrodzeniu,
• dokumentów z archiwów państwowych, zakładowych, spółdzielczych albo przechowawców dokumentacji,
• zaświadczeń potwierdzających przejęcie dokumentacji po zlikwidowanym zakładzie.

Jeżeli zakład pracy nie istnieje, samo to nie zamyka sprawy. Należy ustalić, kto przechowuje dokumentację po zlikwidowanej jednostce. Gdy poszukiwania w archiwach były bezskuteczne, warto zebrać odpowiedzi negatywne z archiwów i dołączyć je do akt, aby wykazać, że brak dokumentacji nie wynika z bierności ubezpieczonego.

Czy prawomocny wyrok zamyka sprawę?

Prawomocny wyrok oddalający odwołanie od decyzji ZUS ma duże znaczenie, ale nie zawsze całkowicie zamyka drogę do ponownego ustalenia świadczenia. Jeżeli po wyroku ZUS wyda nową decyzję na podstawie nowych dowodów lub ujawnionych okoliczności, taka decyzja może zostać ponownie zaskarżona do sądu.

Sąd Najwyższy wskazywał, że nowe dowody mogą dotyczyć faktów istniejących już przed wydaniem wcześniejszej decyzji, jeżeli wcześniej nie zostały powołane lub ocenione. Tak wynika m.in. z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2017 r., sygn. akt II UK 740/15. Dowody te są następnie oceniane zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, o której mowa w art. 233 Kodeksu postępowania cywilnego.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy nowy wniosek nie wnosi nic istotnego, a ubezpieczony próbuje jedynie ponownie zakwestionować wcześniejszą ocenę tych samych dokumentów. Wtedy ZUS może odmówić ponownego ustalenia świadczenia, a sąd może uznać, że brak jest nowych podstaw do zmiany rozstrzygnięcia. W orzecznictwie podkreśla się, że powaga rzeczy osądzonej ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy podstawa faktyczna sprawy nie uległa zmianie, co wynika m.in. z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2014 r., sygn. akt II UK 520/13, oraz wyroku z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt II UK 61/05.

Co zrobić przy osiągnięciu 65 lat?

Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne jest świadczeniem okresowym. Co do zasady przysługuje do dnia poprzedzającego osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego albo do dnia poprzedzającego dzień nabycia prawa do emerytury, jeżeli nastąpi to wcześniej. Dla mężczyzny powszechny wiek emerytalny wynosi 65 lat.

Osiągnięcie 65 lat oznacza, że trzeba zadbać o przejście na emeryturę powszechną z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W praktyce należy złożyć wniosek o emeryturę, chyba że ZUS prowadzi już postępowanie z urzędu w konkretnej sytuacji. Nie warto zakładać, że wszystko nastąpi automatycznie bez sprawdzenia akt i terminów.

Przy okazji składania wniosku o emeryturę powszechną warto równolegle przeanalizować, czy kapitał początkowy, okresy składkowe i nieskładkowe oraz podstawa wymiaru zostały ustalone prawidłowo. Jeżeli okres pracy w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub zarobki z tego okresu mogą wpłynąć na wysokość świadczenia, należy dołączyć dostępne dowody i wyraźnie wnieść o ich ocenę.

Jaka procedura jest najbezpieczniejsza?

Najbezpieczniej działać dwutorowo. Po pierwsze, należy przygotować wniosek o emeryturę powszechną, jeżeli zbliża się powszechny wiek emerytalny. Po drugie, można złożyć wniosek o ponowne ustalenie wysokości świadczenia lub kapitału początkowego, wskazując konkretne nowe dowody dotyczące spornego okresu i zarobków.

We wniosku warto:

• opisać, której wcześniejszej decyzji dotyczy sprawa,
• wskazać, jakie nowe dokumenty lub okoliczności są obecnie przedstawiane,
• wyjaśnić, dlaczego nie były one wcześniej ocenione albo dlaczego mają istotny wpływ na wysokość świadczenia,
• zażądać ponownego ustalenia kapitału początkowego, podstawy wymiaru lub wysokości świadczenia, zależnie od problemu,
• dołączyć kopie dokumentów i zachować potwierdzenie złożenia wniosku.

Jeżeli ZUS wyda decyzję odmowną albo obliczy świadczenie w sposób nieprawidłowy, można złożyć odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem ZUS. Co do zasady termin wynosi miesiąc od doręczenia decyzji. W odwołaniu należy wskazać, z czym ubezpieczony się nie zgadza, jakiej zmiany żąda i jakie dowody mają to potwierdzać.

Czy można liczyć na wyrównanie?

Możliwość wyrównania zależy od przyczyny ponownego ustalenia świadczenia. Zasadą w ustawie emerytalnej jest wypłata świadczenia od powstania prawa, ale nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. W praktyce oznacza to, że przy zwykłym nowym wniosku podwyższenie świadczenia najczęściej działa od miesiąca złożenia tego wniosku.

Dłuższe wyrównanie może wchodzić w grę, gdy wcześniejsza odmowa lub zaniżenie świadczenia było następstwem błędu organu rentowego. W takich sytuacjach przepisy przewidują możliwość wypłaty za okres wcześniejszy, ale nie w każdym przypadku i nie bez ograniczeń. Dlatego trzeba odróżnić błąd ZUS od sytuacji, w której ubezpieczony dopiero po latach odnalazł nowe dokumenty.

Jeżeli poprzednio nie udało się przedstawić dokumentów płacowych, a teraz pojawią się nowe dowody, ZUS może przeliczyć świadczenie na przyszłość od właściwego miesiąca. Wyrównanie za wiele lat wstecz nie jest automatyczne i wymagałoby wykazania podstaw przewidzianych w ustawie.

FAQ

Czy po przegranej sprawie w sądzie można jeszcze raz iść do ZUS?

Tak, ale kolejny wniosek powinien opierać się na nowych dowodach albo ujawnionych okolicznościach. Jeżeli ubezpieczony ponawia tylko te same argumenty, szanse na zmianę decyzji są niewielkie.

Czy świadectwo pracy wystarczy do ustalenia zarobków?

Nie zawsze. Świadectwo pracy może potwierdzać zatrudnienie lub okres pracy, ale do ustalenia konkretnych zarobków ZUS zwykle oczekuje dokumentów płacowych albo innych wiarygodnych dokumentów pozwalających ustalić kwoty wynagrodzenia.

Czy zeznania świadków mogą zastąpić dokument Rp-7?

Zeznania świadków mogą pomóc w wykazaniu okoliczności pracy, ale przy ustalaniu wysokości zarobków ich znaczenie bywa ograniczone. Najsilniejsze są dokumenty płacowe, angaże, karty wynagrodzeń, legitymacja ubezpieczeniowa lub inne dokumenty z konkretnymi kwotami.

Czy trzeba składać wniosek o emeryturę po ukończeniu 65 lat?

Warto dopilnować złożenia wniosku o emeryturę powszechną i sprawdzić, czy ZUS prawidłowo ustalił wszystkie składniki obliczenia. Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne ma charakter okresowy i co do zasady kończy się przy osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego.

Od kiedy ZUS wypłaci wyższe świadczenie po przeliczeniu?

Najczęściej od miesiąca złożenia wniosku o ponowne ustalenie świadczenia. Wyrównanie za wcześniejszy okres może być możliwe przede wszystkim wtedy, gdy zaniżenie świadczenia wynikało z błędu ZUS, ale wymaga to indywidualnej oceny decyzji i akt sprawy.

Podsumowanie

Do sprawy emerytury kompensacyjnej, kapitału początkowego lub przyszłej emerytury powszechnej można wrócić, ale trzeba przygotować wniosek oparty na konkretnych nowych dowodach. Najważniejsze jest ustalenie, czy poprzednia decyzja ZUS i wyrok sądu dotyczyły braku prawa do świadczenia, braku dowodów, czy sposobu obliczenia wysokości świadczenia.

Osiągnięcie 65 lat nie przekreśla sensu działania. Przeciwnie, jest to dobry moment, aby sprawdzić akta ZUS, decyzję o kapitale początkowym, uwzględnione okresy pracy oraz dokumenty płacowe. Jeżeli uda się zdobyć nowe, wiarygodne dowody z okresu pracy w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, warto złożyć wniosek o ponowne ustalenie świadczenia i zadbać o prawidłowe obliczenie emerytury powszechnej.

Źródła

• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
• Ustawa z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2014 r., sygn. akt III UK 115/13
• Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2017 r., sygn. akt I UZ 28/17
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2017 r., sygn. akt II UK 740/15
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2014 r., sygn. akt II UK 520/13
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt II UK 61/05

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.