Wyrównanie emerytury po przeliczeniu przez ZUS

Kiedy ZUS przelicza emeryturę od miesiąca wniosku

Postępowanie w sprawach emerytur i rent wszczyna się zasadniczo na wniosek zainteresowanego. Wynika to z art. 116 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Oznacza to, że ZUS nie ma ogólnego obowiązku samodzielnego wyszukiwania wszystkich sytuacji, w których emeryt mógłby skorzystać z ponownego ustalenia wysokości świadczenia.

Jeżeli emeryt po przyznaniu emerytury prowadził działalność gospodarczą, pracował albo odprowadzał składki, może wystąpić o doliczenie okresów składkowych lub o ponowne obliczenie świadczenia. Co do zasady skutek finansowy takiego wniosku następuje od miesiąca, w którym wniosek został złożony, chyba że przepisy szczególne albo błąd ZUS pozwalają na wcześniejszą wypłatę.

Samo to, że emeryt przez wiele lat nie wiedział o możliwości przeliczenia świadczenia, zwykle nie wystarcza do uzyskania wyrównania za cały ten okres. Trzeba wykazać konkretną podstawę prawną: wcześniejszy wniosek, błąd organu, pominięte dokumenty znajdujące się w aktach albo szczególne przepisy dotyczące daty zgłoszenia żądania.

Wyrównanie emerytury za wcześniejsze lata

Najważniejszą różnicą jest to, czy przeliczenie wynika wyłącznie z nowego wniosku emeryta, czy z błędu ZUS. Jeżeli emeryt po raz pierwszy zgłasza dokumenty lub żądanie przeliczenia, ZUS najczęściej ustala podwyższoną emeryturę od miesiąca złożenia wniosku.

Inaczej może być wtedy, gdy ZUS już wcześniej miał dokumenty pozwalające na prawidłowe ustalenie świadczenia, ale ich nie uwzględnił, błędnie zastosował przepisy albo wydał decyzję zaniżającą emeryturę. W takim przypadku można powoływać się na regulacje dotyczące ponownego ustalenia wysokości świadczenia i domagać się wypłaty wyrównania za okres do 3 lat wstecz, liczony według zasad ustawy emerytalnej.

W praktyce należy więc przeanalizować akta emerytalne: pierwotną decyzję, późniejsze decyzje waloryzacyjne i przeliczeniowe, dokumenty składkowe, zaświadczenia, wpisy dotyczące działalności gospodarczej oraz treść ostatniego wniosku. Dopiero po tej analizie można ocenić, czy sprawa dotyczy zwykłego przeliczenia na przyszłość, czy zaniżenia świadczenia z winy organu.

Czy brak informacji w ZUS daje prawo do wyrównania

Brak ogólnej informacji udzielonej przy okienku ZUS nie zawsze oznacza błąd organu rentowego dający prawo do wypłaty wyrównania za lata wstecz. ZUS powinien jednak prowadzić postępowanie w sposób wyjaśniający i uwzględniać dokumenty znajdujące się w aktach. Jeżeli z dokumentów wynikało, że świadczenie powinno być obliczone inaczej, a organ tego nie zrobił, argument o błędzie ZUS może mieć znaczenie.

Warto odróżnić dwie sytuacje. Pierwsza to brak wiedzy emeryta o możliwości złożenia wniosku o przeliczenie. Druga to sytuacja, w której ZUS miał wszystkie dane, ale mimo to wydał decyzję nieprawidłową. Tylko ta druga sytuacja daje realną podstawę do żądania wyrównania za okres wcześniejszy niż miesiąc złożenia wniosku.

ZUS-ERO i przepisy covidowe

Formularz ZUS-ERO był wykorzystywany jako oświadczenie związane z żądaniem ustalenia lub ponownego ustalenia świadczenia na korzystniejszych zasadach przewidzianych w przepisach covidowych. Mechanizm ten miał charakter szczególny i czasowy. Pozwalał, przy spełnieniu ustawowych warunków, ustalić albo ponownie ustalić wysokość świadczenia od dnia spełnienia warunków, ale nie wcześniej niż od daty wskazanej w tych przepisach.

Jeżeli wniosek o przeliczenie emerytury został złożony w okresie obowiązywania tych szczególnych regulacji albo w ustawowym terminie po ich zakończeniu, należy sprawdzić, czy ZUS prawidłowo potraktował żądanie i czy w aktach znajduje się wymagane oświadczenie. Jeżeli oświadczenia nie było, można rozważyć jego uzupełnienie, ale skuteczność takiego działania zależy od tego, czy sprawa jest nadal otwarta, czy decyzja jest już ostateczna oraz czy przepisy pozwalają potraktować uzupełnienie jako skuteczne w konkretnej sprawie.

W praktyce we wniosku lub odwołaniu warto wyraźnie napisać, że żąda się ponownego ustalenia wysokości emerytury z zastosowaniem przepisów covidowych, jeżeli były spełnione warunki ich zastosowania. Samo wpisanie symbolu formularza bez uzasadnienia może nie wystarczyć, jeżeli ZUS nie widzi podstaw do wcześniejszej wypłaty.

Co zrobić po otrzymaniu decyzji ZUS

Po otrzymaniu decyzji trzeba sprawdzić trzy elementy: od jakiej daty ZUS przeliczył emeryturę, czy przyznał wyrównanie oraz jakie pouczenie zawiera decyzja. Jeżeli decyzja pomija okres wcześniejszy, a emeryt uważa, że ma prawo do wyrównania, powinien rozważyć odwołanie.

Odwołanie od decyzji ZUS składa się do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem jednostki ZUS, która wydała decyzję. Termin wynika z pouczenia w decyzji i co do zasady wynosi miesiąc od jej doręczenia. W odwołaniu należy wskazać, czego się żąda, np. przeliczenia emerytury od wcześniejszej daty, wypłaty wyrównania za określony okres albo zastosowania przepisów covidowych.

Jeżeli termin na odwołanie już minął, nadal można rozważyć wniosek o ponowne ustalenie wysokości świadczenia, zwłaszcza gdy pojawiły się nowe dokumenty albo istnieje argument, że poprzednia decyzja była skutkiem błędu organu. Taki wniosek nie zawsze da jednak taki sam efekt jak terminowe odwołanie od decyzji.

Jak przygotować pismo do ZUS

W piśmie do ZUS warto unikać ogólnego żądania, aby wypłacono wyrównanie za wszystkie lata pobierania emerytury. Lepsze jest wskazanie konkretnej podstawy i okresu. Pismo powinno zawierać:

• numer decyzji, z którą emeryt się nie zgadza,
• żądanie przeliczenia emerytury od wskazanej daty,
• żądanie wypłaty wyrównania, jeżeli są do tego podstawy,
• uzasadnienie, czy chodzi o błąd ZUS, pominięte składki, dokumenty w aktach czy przepisy covidowe,
• załączniki potwierdzające okresy ubezpieczenia, działalność gospodarczą lub wysokość składek.

Jeżeli sprawa dotyczy działalności gospodarczej prowadzonej przez wiele lat, istotne mogą być dokumenty potwierdzające okres podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawy wymiaru składek oraz to, czy składki zostały faktycznie opłacone albo prawidłowo zaewidencjonowane.

FAQ

Czy ZUS może wyrównać emeryturę za wszystkie lata pobierania świadczenia?

Zwykle nie. Wyrównanie za cały okres pobierania emerytury jest wyjątkowe i wymaga szczególnej podstawy. Najczęściej spór dotyczy wyrównania od miesiąca wniosku albo do 3 lat wstecz, jeżeli zaniżenie było skutkiem błędu ZUS.

Czy prowadzenie działalności gospodarczej zawsze podwyższa emeryturę?

Nie zawsze. Znaczenie mają okresy podlegania ubezpieczeniom, wysokość podstawy wymiaru składek, opłacenie składek oraz sposób obliczenia świadczenia. ZUS powinien uwzględnić tylko te okresy i składki, które spełniają warunki ustawowe.

Czy formularz ZUS-ERO nadal można złożyć skutecznie?

To zależy od daty wniosku, stanu sprawy i tego, czy spełniono warunki przepisów szczególnych. Jeżeli decyzja ZUS została już wydana, trzeba ocenić, czy lepszą drogą jest odwołanie, uzupełnienie akt czy nowy wniosek o ponowne ustalenie świadczenia.

Co napisać w odwołaniu od decyzji ZUS?

Należy wskazać, że zaskarża się decyzję w części dotyczącej daty przeliczenia lub braku wyrównania. Trzeba też wyjaśnić, dlaczego ZUS powinien zastosować wcześniejszą datę, np. z powodu błędu organu, dokumentów znajdujących się w aktach albo przepisów szczególnych.

Czy samo niepouczenie przez pracownika ZUS wystarczy do wygrania sprawy?

Najczęściej nie. Silniejszym argumentem jest wykazanie, że ZUS miał obowiązek uwzględnić określone dokumenty lub przepisy w konkretnej decyzji, ale tego nie zrobił. Wtedy można mówić o błędzie organu, a nie tylko o braku ogólnej informacji.

Podsumowanie

Przeliczenie emerytury po wielu latach pobierania świadczenia nie oznacza automatycznie prawa do wyrównania za cały wcześniejszy okres. Podstawową zasadą jest wypłata podwyższonego świadczenia od miesiąca złożenia wniosku. Wyrównanie za wcześniejsze lata wymaga wykazania szczególnej podstawy, zwłaszcza błędu ZUS albo spełnienia warunków przepisów czasowych.

W opisanych sprawach kluczowe jest sprawdzenie akt ZUS, dat wniosków, treści decyzji, pouczeń oraz dokumentów dotyczących działalności gospodarczej i składek. Dopiero wtedy można ocenić, czy warto składać odwołanie, wniosek o ponowne ustalenie wysokości emerytury albo uzupełnienie związane z ZUS-ERO.

Źródła:

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118 z późn. zm.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.