Renta rodzinna po osobie pobierającej rentę socjalną, uprawnienia dziecka

Podstawa prawna renty rodzinnej

Podstawą prawną rozważań jest ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1251). Zgodnie z art. 65 ust. 1 tej ustawy renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy albo spełniała warunki do uzyskania jednego z tych świadczeń.

Stanowiska ministerialne dotyczące renty socjalnej

Kwestia prawa do renty rodzinnej po osobach pobierających rentę socjalną była przedmiotem oficjalnych stanowisk organów administracji rządowej. W piśmie z dnia 21 lipca 2011 r., nr SPS-023-23415/11, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazało, że renta rodzinna ma charakter świadczenia ubezpieczeniowego i przysługuje wyłącznie po osobach, które podlegały ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu oraz spełniały warunki do uzyskania świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Podkreślono, że renta socjalna nie jest świadczeniem z systemu ubezpieczeń społecznych, lecz formą pomocy finansowej państwa dla osób, których niezdolność do pracy powstała przed rozpoczęciem aktywności zawodowej. W konsekwencji przepisy nie przewidują przyznania renty rodzinnej po osobie pobierającej wyłącznie rentę socjalną.

Kolejne stanowisko ministerstwa z 2015 roku

Analogiczne stanowisko zostało przedstawione w piśmie z dnia 24 lutego 2015 r., w którym wyjaśniono, że renta rodzinna jest prawem pochodnym od uprawnień osoby ubezpieczonej do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy. Warunkiem jej przyznania jest ustalony status żywiciela w chwili śmierci, wyrażający się posiadaniem prawa do świadczeń z FUS lub spełnianiem warunków do ich uzyskania.

Wskazano również, że renta socjalna, uregulowana w ustawie z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. z 2013 r. poz. 982 j.t., z późn. zm.), przysługuje osobom całkowicie niezdolnym do pracy, których niezdolność powstała przed ukończeniem 18. roku życia, w trakcie nauki lub studiów. Ustawa ta nie przewiduje możliwości przyznania renty rodzinnej po osobie pobierającej rentę socjalną.

Orzecznictwo Sądu Najwyższego

Na uwagę zasługuje postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2022 r., sygn. akt III USK 281/21. Sąd wskazał, że na podstawie art. 68 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej dziecko całkowicie niezdolne do pracy oraz niezdolne do samodzielnej egzystencji może nabyć prawo do renty rodzinnej bez względu na wiek, pod warunkiem spełnienia pozostałych przesłanek ustawowych. Warunkiem jest jednak, aby całkowita niezdolność do pracy powstała w okresach wskazanych w art. 68 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Jednocześnie podkreślono, że przyznanie renty rodzinnej jest uzależnione od aktualnego istnienia całkowitej niezdolności do pracy, a samo prawo do renty socjalnej jest oparte właśnie na stwierdzeniu takiej niezdolności.

Możliwość podjęcia próby uzyskania renty rodzinnej

Mimo ugruntowanych stanowisk organów administracji, można rozważyć złożenie wniosku o rentę rodzinną, argumentując, że samo przyznanie renty socjalnej potwierdza całkowitą niezdolność do pracy osoby zmarłej. W przypadku odmowy możliwe byłoby dochodzenie swoich racji w postępowaniu odwoławczym przed sądem, co mogłoby mieć charakter precedensowy. Należy jednak liczyć się z długotrwałym postępowaniem i niepewnym wynikiem.

Świadczenia z pomocy społecznej

W sytuacji braku prawa do renty rodzinnej pozostaje możliwość ubiegania się o świadczenia z systemu pomocy społecznej, na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.). Świadczenia te mają na celu wsparcie rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, w tym z powodu sieroctwa lub pogorszenia sytuacji materialnej.