Zasiłek opiekuńczy a kapitał początkowy w ZUS

Na czym polega spór z ZUS

Zasiłek opiekuńczy – co do zasady 0,7%; okresy osobistej opieki nad dzieckiem z art. 7 pkt 5 – 1,3%. Takie rozróżnienie wynika z art. 7, art. 53 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Obie kategorie mogą być okresami nieskładkowymi, lecz przy obliczaniu kapitału początkowego nie stosuje się do nich jednakowego współczynnika.

Okres pobierania zasiłku opiekuńczego na chore dziecko jest wskazany w art. 7 pkt 1 lit. b ustawy. Przy ustalaniu kapitału początkowego uwzględnia się go na ogólnych zasadach po 0,7% podstawy wymiaru za każdy rok, z uwzględnieniem pełnych miesięcy. Nie jest to stawka wypłacanego zasiłku, lecz współczynnik wykorzystywany do ustalenia wartości kapitału początkowego.

Kapitał początkowy odtwarza okresy sprzed 1 stycznia 1999 r. Jeżeli ZUS nie uwzględnił czasu pobierania zasiłku, należy najpierw sprawdzić, czy zakwestionował sam fakt i długość pobierania świadczenia, czy jedynie sposób jego przeliczenia.

Zasiłek opiekuńczy na chore dziecko a wiek dziecka

Wiek dziecka nie rozstrzyga samodzielnie o zaliczeniu historycznego okresu. W odniesieniu do lat sprzed 1999 r. trzeba ustalić, czy ubezpieczony rzeczywiście pobierał zasiłek opiekuńczy na podstawie przepisów obowiązujących w danym czasie oraz jakie dokumenty to potwierdzają. Obecnych warunków przyznawania zasiłku nie można automatycznie przenosić na dawny okres.

Granica 4 lat, na którą niekiedy powołuje się ZUS, wiąże się z określonymi okresami niewykonywania pracy z powodu opieki nad dzieckiem. Nie stanowi sama w sobie podstawy do wykluczenia udokumentowanego okresu pobierania zasiłku opiekuńczego na starsze, chore dziecko. Trzeba rozdzielić zaliczenie okresu nieskładkowego od prawa do preferencyjnego współczynnika 1,3%.

Kiedy stosuje się wskaźnik 1,3% przy kapitale początkowym

Zgodnie z art. 174 ust. 2a ustawy emerytalnej korzystniejsze przeliczenie przysługuje okresom z art. 7 pkt 5 tej ustawy. Chodzi m.in. o urlopy wychowawcze, określone urlopy bezpłatne udzielone w związku z opieką nad dzieckiem oraz okresy niewykonywania pracy z powodu osobistej opieki nad dzieckiem, w granicach przewidzianych w tym przepisie.

Te udowodnione okresy uwzględnia się przy kapitale początkowym po 1,3% podstawy wymiaru za każdy rok, z uwzględnieniem pełnych miesięcy, i bez ograniczenia ich do 1/3 okresów składkowych. Nie oznacza to jednak, że każdy okres sprawowania opieki można zaliczyć bez względu na szczególne warunki i maksymalny wymiar wskazane w art. 7 pkt 5.

Pracownik korzystający z urlopu wychowawczego może zatem mieć podstawę do zastosowania 1,3%, natomiast pracownik, który przez kilka dni pobierał zasiłek opiekuńczy z powodu choroby dziecka, nie nabywa z tego powodu prawa do 1,3%. Więcej o odrębnych zasadach tych okresów piszemy w materiale urlop wychowawczy i macierzyński a kapitał początkowy.

Limit 1/3 okresów składkowych – co obejmuje

Przy ustalaniu kapitału początkowego art. 174 ust. 2 pkt 3 ustawy emerytalnej odsyła do ograniczenia z art. 5 ust. 2. Oznacza to, że zwykłe okresy nieskładkowe z art. 7 pkt 1–3 i 6–12, w tym okresy pobierania zasiłku opiekuńczego, można uwzględnić łącznie najwyżej do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Limit dotyczy sumy tych okresów, a nie każdego ich rodzaju z osobna.

Jeżeli ubezpieczony ma np. 12 lat udowodnionych okresów składkowych, do tego limitu można uwzględnić łącznie nie więcej niż 4 lata zwykłych okresów nieskładkowych. Inaczej traktuje się szczególne okresy opieki nad dzieckiem z art. 7 pkt 5: przy kapitale początkowym bierze się je pod uwagę w dopuszczalnym ustawowo wymiarze bez tego ograniczenia i stosuje 1,3%.

Jakie dokumenty warto zebrać

Do wniosku o ponowne ustalenie kapitału początkowego albo do odwołania od decyzji ZUS warto dołączyć dokumenty, które wskazują dokładne daty i charakter okresu opieki. Przy okresach pobierania zasiłku opiekuńczego sprzed 1999 r. przydatne są w szczególności:

• świadectwo pracy lub zaświadczenie pracodawcy albo jego następcy prawnego potwierdzające okres pobierania zasiłku;
• dokumenty z akt osobowych, ewidencja nieobecności, kartoteki zasiłkowe i dokumentacja płacowa, jeśli zachowały się u pracodawcy lub w archiwum;
• wcześniejsze decyzje ZUS i dokumenty wskazujące, które okresy zostały już przyjęte do kapitału początkowego;
• jeżeli spór dotyczy 1,3% – dokumenty potwierdzające urlop wychowawczy albo inną podstawę niewykonywania pracy związaną z opieką nad dzieckiem.

Gdy świadectwo pracy mówi jedynie o „opiece nad dzieckiem”, należy wyjaśnić, czy była to wypłata zasiłku opiekuńczego, urlop wychowawczy, urlop bezpłatny czy inny rodzaj nieobecności. Jeśli dawny zakład pracy został zlikwidowany, dokumentów można szukać u następcy prawnego lub przechowawcy akt. W razie sporu sądowego znaczenie mogą mieć również inne dopuszczalne dowody; ich wystarczalność zależy od okoliczności sprawy.

Osobno wyjaśniamy, jak postępować przy braku świadectwa pracy przy kapitale początkowym.

Co zrobić po odmowie ZUS

Po otrzymaniu decyzji należy sprawdzić, które okresy ZUS uwzględnił, jak je nazwał i jakie przyjął wyliczenie. W odwołaniu warto rozdzielić dwa zagadnienia: zaliczenie okresu pobierania zasiłku opiekuńczego oraz zastosowany sposób obliczenia. Jeżeli sporny okres był zasiłkiem opiekuńczym, zasadniczą podstawą jest art. 7 pkt 1 lit. b i przeliczenie według 0,7%, z uwzględnieniem ustawowego limitu. Żądanie 1,3% wymaga wykazania, że chodzi o okres z art. 7 pkt 5.

Od decyzji w sprawie kapitału początkowego przysługuje co do zasady odwołanie w terminie miesiąca od doręczenia decyzji. Składa się je na piśmie albo ustnie do protokołu za pośrednictwem jednostki ZUS, która wydała decyzję, do właściwego sądu okręgowego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Postępowanie odwoławcze jest wolne od opłat sądowych.

W piśmie należy wskazać datę i numer decyzji, żądanie jej zmiany, sporne okresy z dokładnymi datami, podstawę argumentacji i dowody. Jeżeli ubezpieczony później odnajdzie nowe dokumenty, może wystąpić o ponowne ustalenie kapitału początkowego. Nie należy jednak traktować takiego wniosku jako sposobu na przedłużenie terminu odwołania od doręczonej decyzji.

FAQ

Czy zasiłek opiekuńczy liczy się po 0,7% czy 1,3%?

Co do zasady po 0,7% podstawy wymiaru za każdy rok (z uwzględnieniem pełnych miesięcy). Wskaźnik 1,3% dotyczy szczególnych okresów opieki nad dzieckiem wskazanych w art. 7 pkt 5 ustawy emerytalnej, a nie samego pobierania zasiłku opiekuńczego.

Czy zasiłek opiekuńczy podlega limitowi 1/3 okresów składkowych?

Tak. Jest jednym ze zwykłych okresów nieskładkowych, których łączny wymiar przy kapitale początkowym nie może przekroczyć 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Ograniczenia tego nie stosuje się do okresów opieki nad dzieckiem z art. 7 pkt 5.

Czy zasiłek opiekuńczy na chore dziecko powyżej 4 lat można zaliczyć do kapitału początkowego?

Tak, jeśli dokumenty potwierdzają rzeczywiste pobieranie tego świadczenia w okresie sprzed 1 stycznia 1999 r. Sam wiek powyżej 4 lat nie wyklucza zaliczenia zasiłku; nie oznacza jednak automatycznego prawa do przeliczenia po 1,3%.

Czy można złożyć kolejny wniosek o przeliczenie kapitału początkowego?

Tak, w szczególności po uzyskaniu nowych dokumentów potwierdzających staż, rodzaj nieobecności lub wynagrodzenie. Jeżeli jednak otrzymano niekorzystną decyzję, trzeba niezależnie pilnować miesięcznego terminu na odwołanie.

Jak napisać odwołanie od decyzji ZUS w tej sprawie?

Trzeba wskazać decyzję, sporny przedział czasu, dowody pobierania zasiłku lub opieki z art. 7 pkt 5 oraz konkretne żądanie: zaliczenie okresu albo zmianę zastosowanego współczynnika. Odwołanie należy złożyć do sądu za pośrednictwem ZUS w ciągu miesiąca od doręczenia decyzji.