Nowe dowody na lata pracy a przeliczenie emerytury

Wniosek do ZUS o przeliczenie wysokości emerytury

Osoba, która ma już ustalone prawo do emerytury, może wystąpić do ZUS o ponowne ustalenie wysokości świadczenia, jeżeli po wydaniu decyzji uzyskała dokumenty mające wpływ na staż ubezpieczeniowy, podstawę wymiaru albo inne elementy obliczenia emerytury. Dotyczy to zwłaszcza świadectw pracy, zaświadczeń o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, dokumentacji płacowej, legitymacji ubezpieczeniowej, akt osobowych lub dokumentów z archiwum po zlikwidowanym zakładzie pracy.

Zgodnie z art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej albo z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń albo ich wysokość, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawnione nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość.

W praktyce oznacza to, że dokument uzyskany dopiero po latach może być dla ZUS „nowym dowodem”, o ile potwierdza okoliczności istniejące już przed wydaniem pierwotnej decyzji, np. zatrudnienie sprzed 2019 r. albo wynagrodzenia z wcześniejszych lat.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że w takim postępowaniu ZUS bada, czy nowe dowody lub ujawnione okoliczności mogą zmienić wcześniejsze ustalenia. Tak wskazano m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., sygn. akt II USKP 67/21.

Czy wyższa emerytura będzie wypłacona od 2019 r.?

Nie można przyjąć automatycznie, że po uznaniu dodatkowych lat pracy ZUS wypłaci wyrównanie od stycznia 2019 r. Art. 114 ustawy pozwala wzruszyć wcześniejszą decyzję i ponownie ustalić wysokość świadczenia, ale kwestia wypłaty podwyższonego świadczenia za okres wsteczny jest oceniana także przez pryzmat art. 133 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Co do zasady, jeżeli ponowne ustalenie wysokości emerytury następuje na wniosek emeryta, podwyższone świadczenie wypłaca się nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jeżeli natomiast przyznanie niższego świadczenia było następstwem błędu organu rentowego, przepisy przewidują możliwość wypłaty za okres wcześniejszy, jednak co do zasady nie dalej niż za 3 lata poprzedzające miesiąc zgłoszenia wniosku albo wydania decyzji z urzędu.

Dlatego w opisanej sytuacji zasadnicze pytanie brzmi: czy ZUS w 2019 r. obliczył emeryturę prawidłowo na podstawie dokumentów, które wtedy posiadał, czy też pominął dokumenty albo informacje, które powinien był uwzględnić. Jeżeli brakujące dokumenty nie były wcześniej w aktach i dopiero teraz zostały dostarczone, ZUS może podwyższyć emeryturę od miesiąca złożenia wniosku o przeliczenie. Jeżeli jednak zaniżenie wynikało z błędu ZUS, warto wyraźnie żądać wyrównania za okres wsteczny i uzasadnić, na czym błąd polegał.

Nowe dowody, błąd ZUS i znaczenie decyzji

Instytucja ponownego ustalenia prawa do świadczenia ma korygować decyzje, które okazały się nieprawidłowe z powodu nowych dowodów albo okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 kwietnia 2021 r., sygn. akt I USKP 24/21, wskazał, że ubezpieczony powinien przedstawić przynajmniej taką okoliczność lub dowód, które pozwalają ZUS ponownie ocenić sprawę.

W wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 30 czerwca 2020 r., sygn. akt III AUa 747/19, podkreślono natomiast, że mechanizm z art. 114 ustawy może służyć doprowadzeniu do zgodności z prawem wysokości emerytury zarówno wtedy, gdy błąd popełnił organ rentowy, jak i wtedy, gdy błąd popełnił ubezpieczony albo gdy dopiero później ujawniono istotne okoliczności.

Jak przygotować wniosek o ponowne przeliczenie emerytury?

Wniosek powinien jasno wskazywać, czego emeryt żąda. Najczęściej będzie to ponowne ustalenie wysokości emerytury z uwzględnieniem dodatkowych okresów składkowych lub nieskładkowych oraz dokumentów potwierdzających zatrudnienie lub wynagrodzenie. Warto też dopisać, że w razie uznania, iż wcześniejsze zaniżenie świadczenia było wynikiem błędu ZUS, wnioskodawca domaga się wypłaty wyrównania za okres dopuszczalny przepisami.

Do wniosku warto dołączyć kopie wszystkich nowych dokumentów oraz krótki wykaz, którego okresu dotyczą. Jeżeli dokumenty pochodzą z zagranicy, ZUS może wymagać ich odpowiedniego wyjaśnienia, tłumaczenia albo potwierdzenia przez właściwą instytucję. Przy sprawach obejmujących Polskę i Hiszpanię znaczenie mogą mieć także zasady koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w Unii Europejskiej, ale polska emerytura jest obliczana przez ZUS według polskich przepisów i w zakresie, w jakim dotyczą jej polskie okresy ubezpieczenia oraz ewentualne okresy uwzględniane na potrzeby prawa do świadczenia.

Co zrobić po otrzymaniu decyzji ZUS?

Po wydaniu decyzji trzeba sprawdzić trzy elementy: czy ZUS uznał wszystkie przedłożone okresy, od kiedy podwyższył świadczenie oraz czy odniósł się do żądania wyrównania. Jeżeli decyzja jest niekorzystna albo niepełna, można wnieść odwołanie do sądu za pośrednictwem ZUS, zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji.

W odwołaniu nie wystarczy ogólnie napisać, że emerytura powinna być wyższa. Warto wskazać konkretne okresy pracy, dokumenty, które je potwierdzają, oraz argumenty dotyczące daty wypłaty wyrównania. Jeżeli spór dotyczy błędu organu, należy opisać, jakie informacje ZUS posiadał lub powinien był posiadać w momencie wydawania pierwotnej decyzji.

FAQ

Czy mogę złożyć wniosek o przeliczenie emerytury po kilku latach?

Tak. Jeżeli pojawiły się nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji, wniosek o ponowne ustalenie wysokości emerytury można złożyć także po latach. ZUS oceni, czy dokumenty rzeczywiście wpływają na wysokość świadczenia.

Czy ZUS musi wypłacić wyrównanie od daty pierwszej emerytury?

Nie zawsze. Jeżeli dokumenty zostały dostarczone dopiero po latach i nie doszło do błędu ZUS, podwyższone świadczenie może być wypłacone od miesiąca złożenia wniosku. Wyrównanie za wcześniejszy okres jest szczególnie istotne wtedy, gdy niższa emerytura była skutkiem błędu organu rentowego.

Jakie dokumenty mogą pomóc w przeliczeniu emerytury?

Najczęściej są to świadectwa pracy, zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, dokumentacja płacowa, legitymacja ubezpieczeniowa, akta osobowe, zaświadczenia z archiwów oraz inne dokumenty potwierdzające okresy pracy lub wysokość zarobków.

Czy można odwołać się od decyzji ZUS po przeliczeniu?

Tak. Jeżeli ZUS nie uwzględni dokumentów, odmówi wyrównania albo przyjmie błędną datę podwyższenia emerytury, można wnieść odwołanie zgodnie z pouczeniem w decyzji. Odwołanie składa się za pośrednictwem ZUS.

Podsumowanie

Odnalezienie dokumentów potwierdzających dodatkowe lata pracy może uzasadniać ponowne przeliczenie emerytury. Nie oznacza jednak automatycznie, że wyrównanie będzie należne od 2019 r. W typowej sytuacji, gdy dokumenty zostały przedstawione dopiero teraz, ZUS może wypłacić podwyższoną emeryturę od miesiąca złożenia wniosku. Szersze wyrównanie należy rozważać przede wszystkim wtedy, gdy da się wykazać błąd organu rentowego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118 ze zm.
2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., sygn. akt II USKP 67/21
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 2021 r., sygn. akt I USKP 24/21
4. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 30 czerwca 2020 r., sygn. akt III AUa 747/19

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.