Emerytura mundurowa a ochrona z art. 39 K.p.

Kiedy działa ochrona przedemerytalna z art. 39 Kodeksu pracy?

Art. 39 Kodeksu pracy stanowi, że pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku.

Przepis ten dotyczy zakazu wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę. Nie oznacza więc pełnej nietykalności stosunku pracy. Ochrona nie blokuje między innymi rozwiązania umowy za porozumieniem stron, wypowiedzenia złożonego przez pracownika ani wygaśnięcia umowy terminowej z upływem czasu, na jaki została zawarta.

Ochrona z art. 39 Kodeksu pracy ma charakter pracowniczy. Funkcjonariusz policji, żołnierz zawodowy lub funkcjonariusz innej służby pozostający w stosunku służbowym nie korzysta z niej na podstawie samego Kodeksu pracy. Inaczej wygląda sytuacja, gdy po odejściu ze służby taka osoba zostaje zatrudniona na podstawie umowy o pracę jako pracownik.

Emerytura mundurowa a zakaz wypowiedzenia umowy

Najważniejszy problem polega na tym, czy pracownik, który ma już prawo do emerytury mundurowej albo ją pobiera, nadal może korzystać z ochrony przedemerytalnej z art. 39 Kodeksu pracy. Literalne brzmienie przepisu nie zawiera wyraźnego wyłączenia dla emerytów mundurowych. W praktyce istotna jest jednak wykładnia celu tego przepisu.

Celem ochrony przedemerytalnej jest zabezpieczenie pracownika, który jest blisko wieku emerytalnego, ale nie ma jeszcze prawa do emerytury i po utracie pracy mógłby mieć poważne trudności w znalezieniu zatrudnienia. Jeżeli pracownik już pobiera emeryturę, argument o braku zabezpieczenia emerytalnego jest znacznie słabszy.

W uchwale z dnia 11 czerwca 1991 r., sygn. akt I PZP 19/91, Sąd Najwyższy przyjął, że zakaz wypowiedzenia wynikający z art. 39 Kodeksu pracy nie dotyczy pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy i jednocześnie pobierającego emeryturę. Choć uchwała nie dotyczyła wprost emerytury mundurowej, jej uzasadnienie jest często przywoływane przy ocenie sytuacji osób, które już korzystają ze świadczenia emerytalnego.

Oznacza to, że były policjant, były żołnierz lub inny były funkcjonariusz zatrudniony później na umowie o pracę, który pobiera emeryturę mundurową, powinien liczyć się z argumentem pracodawcy, że art. 39 Kodeksu pracy nie chroni go przed wypowiedzeniem. Nie jest to jednak automatyczna odpowiedź na każdy stan faktyczny, ponieważ znaczenie mogą mieć treść wypowiedzenia, rodzaj umowy, wiek pracownika, staż oraz to, czy świadczenie jest rzeczywiście pobierane.

Czy wystarczy samo posiadanie uprawnień emerytalnych?

Najbezpieczniej rozróżnić dwie sytuacje. Pierwsza to przypadek, w którym pracownik pobiera już emeryturę mundurową. Wtedy pracodawca ma silny argument, że pracownik nie jest objęty celem ochrony przedemerytalnej.

Druga sytuacja to samo potencjalne spełnianie warunków do świadczenia, bez pobierania emerytury albo bez formalnej decyzji o jej przyznaniu. Tu ocena może być trudniejsza. Nie należy mechanicznie zakładać, że każda możliwość uzyskania emerytury mundurowej odbiera ochronę z art. 39 Kodeksu pracy. W razie sporu sąd pracy bada konkretny stan faktyczny.

Wyrok Sądu Najwyższego o sygn. akt I PK 119/11, o którym często wspomina się przy tej tematyce, dotyczył innego układu faktycznego. Może być pomocny przy rozumieniu celu ochrony przedemerytalnej, ale nie zastępuje analizy sytuacji byłego funkcjonariusza pobierającego lub niepobierającego emerytury mundurowej.

Kiedy ochrona z art. 39 Kodeksu pracy nie zadziała?

Nawet jeżeli pracownik co do zasady mieści się w wieku ochronnym, trzeba pamiętać o wyjątkach. Ochrona przedemerytalna nie oznacza, że pracodawca nigdy nie może zakończyć zatrudnienia.

• Rozwiązanie bez wypowiedzenia - art. 39 Kodeksu pracy dotyczy wypowiedzenia, a nie każdego trybu rozwiązania umowy. Jeżeli istnieją ustawowe podstawy do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia, ochrona przedemerytalna sama w sobie nie wyłącza takiego trybu.
• Upadłość albo likwidacja pracodawcy - w takich sytuacjach zakaz wypowiedzenia może zostać ograniczony na podstawie przepisów szczególnych Kodeksu pracy.
• Wypowiedzenie zmieniające - w niektórych przypadkach pracodawca może wypowiedzieć warunki pracy lub płacy pracownikowi w wieku ochronnym, zwłaszcza gdy wynika to ze zmian obejmujących większą grupę pracowników albo z przyczyn wskazanych w Kodeksie pracy.
• Umowa terminowa - ochrona przed wypowiedzeniem nie przedłuża automatycznie umowy zawartej na czas określony do dnia osiągnięcia wieku emerytalnego.
• Pobieranie emerytury - zgodnie z przywołaną linią wykładni, osoba korzystająca już ze świadczenia emerytalnego może zostać uznana za nieobjętą celem ochrony.

Odwołanie od wypowiedzenia - aktualny termin

Jeżeli pracownik uważa, że pracodawca naruszył ochronę przedemerytalną albo podał nieprawdziwą przyczynę wypowiedzenia, może złożyć odwołanie do sądu pracy. Zgodnie z art. 264 Kodeksu pracy termin na odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę wynosi 21 dni od dnia doręczenia pisma wypowiadającego umowę.

W pozwie można domagać się uznania wypowiedzenia za bezskuteczne, przywrócenia do pracy albo odszkodowania - zależnie od etapu sprawy i rodzaju roszczenia. Wybór żądania powinien być dopasowany do sytuacji pracownika, ponieważ sąd pracy ocenia zarówno naruszenie przepisów, jak i zasadność wypowiedzenia.

Przekroczenie terminu 21 dni może poważnie utrudnić dochodzenie roszczeń. Jeżeli termin upłynął z przyczyn niezależnych od pracownika, można rozważyć wniosek o jego przywrócenie, ale wymaga to wykazania braku winy w uchybieniu terminowi.

FAQ

Czy były policjant zatrudniony na umowie o pracę ma ochronę przedemerytalną?

Może ją mieć, jeżeli spełnia warunki z art. 39 Kodeksu pracy i nie zachodzi okoliczność wyłączająca ochronę. Jeżeli jednak pobiera już emeryturę mundurową, pracodawca może powoływać się na orzecznictwo wskazujące, że ochrona nie obejmuje pracowników korzystających już z emerytury.

Czy emerytura mundurowa zawsze odbiera ochronę z art. 39 Kodeksu pracy?

Najbardziej ryzykowna dla pracownika jest sytuacja, gdy emerytura jest już przyznana i pobierana. Jeżeli chodzi wyłącznie o możliwość uzyskania świadczenia, bez jego pobierania, sprawa może wymagać indywidualnej oceny.

Czy art. 39 Kodeksu pracy dotyczy funkcjonariusza w służbie?

Nie wprost. Art. 39 Kodeksu pracy dotyczy pracowników zatrudnionych na podstawie stosunku pracy. Funkcjonariusze służb mundurowych pozostający w stosunku służbowym podlegają odrębnym regulacjom.

Ile czasu jest na odwołanie od wypowiedzenia?

Termin wynosi 21 dni od doręczenia pisma wypowiadającego umowę o pracę. Pozew składa się do właściwego sądu pracy.

Czy można żądać przywrócenia do pracy?

Tak, w sprawach pracowniczych można żądać między innymi przywrócenia do pracy albo odszkodowania, jeżeli wypowiedzenie było nieuzasadnione lub naruszało przepisy. Dobór roszczenia zależy od okoliczności sprawy.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, t.j. Dz.U. 2025 poz. 277
• Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 czerwca 1991 r., sygn. akt I PZP 19/91
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2012 r., sygn. akt I PK 119/11

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.