Doliczanie okresów do stażu w wojsku

Najpierw ustal, o jaki staż w wojsku chodzi

W praktyce słowo „staż” bywa używane w kilku znaczeniach. Żołnierz może pytać o staż do nagrody jubileuszowej, dodatek za długoletnią służbę, wysługę lat, uprawnienia emerytalne albo inne świadczenie. Dla każdego z tych uprawnień mogą obowiązywać odmienne zasady zaliczania wcześniejszych okresów.

Jeżeli sprawa dotyczy nagrody jubileuszowej żołnierza zawodowego, podstawą jest art. 444 ustawy z 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny oraz rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 20 marca 2023 r. w sprawie nagród jubileuszowych żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 2023 r. poz. 630). Rozporządzenie wskazuje zamknięty dla tego świadczenia katalog okresów wliczanych do okresu czynnej służby wojskowej, od którego zależy prawo do nagrody.

Dlatego wniosek do kadr warto sformułować precyzyjnie: nie tylko „proszę o doliczenie okresów do stażu”, ale „proszę o zaliczenie wskazanych okresów przy ustalaniu prawa do nagrody jubileuszowej” albo innego konkretnie wskazanego świadczenia.

Czy zasadnicza służba wojskowa wlicza się do stażu?

Rozporządzenie dotyczące nagrody jubileuszowej nakazuje wliczać okresy czynnej służby wojskowej. Wymienia przy tym m.in. okresy służby kandydackiej oraz określone formy służby przed zawodową. Jeżeli żołnierz odbywał dawniej zasadniczą służbę wojskową, trzeba ustalić jej dokładny rodzaj i daty oraz potwierdzić, że był to okres czynnej służby wojskowej.

Dowodem może być w szczególności dokumentacja zgromadzona w ewidencji wojskowej, karta ewidencyjna, świadectwo służby, książeczka wojskowa albo stosowne zaświadczenie z właściwego organu wojskowego. Gdy dane są niepełne lub rozbieżne, warto uzyskać dokument obejmujący dokładne daty rozpoczęcia i zakończenia służby.

Praca sezonowa przed służbą zawodową

W przypadku nagrody jubileuszowej zasada jest konkretna: § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 20 marca 2023 r. pozwala wliczyć zakończone okresy zatrudnienia wykonywanego w pełnym wymiarze czasu pracy. Sam fakt, że praca była sezonowa, nie przeszkadza w zaliczeniu. Decydujące jest jednak to, czy była to praca w ramach zatrudnienia spełniającego wymagany wymiar czasu pracy i czy okres ten został zakończony.

Pojedynczego okresu zatrudnienia na część etatu nie należy przedstawiać jako równorzędnego z pełnym etatem. Rozporządzenie przewiduje szczególną regułę dla równoczesnego zatrudnienia u różnych pracodawców: wymiar czasu pracy może zostać zsumowany, jeżeli zatrudnienia spełniają warunek wymiaru nie niższego niż połowa czasu pracy obowiązującego w danym zawodzie lub na danym stanowisku.

Trzeba też odróżnić stosunek pracy od umów cywilnoprawnych. Sama praca zarobkowa na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło nie jest tym samym co zakończony okres zatrudnienia pracowniczego w pełnym wymiarze czasu pracy wymagany przez przepisy o nagrodzie jubileuszowej.

Zasiłek dla bezrobotnych a staż w wojsku

Okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych nie jest okresem czynnej służby wojskowej ani zakończonym okresem zatrudnienia wykonywanego w pełnym wymiarze czasu pracy. Nie został też wskazany w § 2 rozporządzenia jako odrębny okres wliczany do stażu do nagrody jubileuszowej. Dlatego nie ma podstaw, aby doliczać go do tego stażu wyłącznie z powodu pobierania zasiłku.

Jeżeli chodzi o inne uprawnienie niż nagroda jubileuszowa, trzeba sprawdzić jego własną podstawę prawną. To, że dany okres ma znaczenie w przepisach o bezrobociu, prawie pracy lub ubezpieczeniach społecznych, nie oznacza automatycznie, że zwiększa wojskowy staż do konkretnego świadczenia.

Praca w gospodarstwie rolnym rodziców po ukończeniu 16 lat

Ustawa z 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy dotyczy pracowniczego stażu pracy w sytuacjach wskazanych w tej ustawie. Nie oznacza to automatycznego przeniesienia tych okresów do stażu żołnierza zawodowego.

Przy nagrodzie jubileuszowej obecne rozporządzenie z 20 marca 2023 r. nie wymienia pracy w gospodarstwie rolnym jako samodzielnej kategorii okresu podlegającego wliczeniu. Dlatego nawet udowodnienie stałej pracy w gospodarstwie rodziców nie daje obecnie samo przez się podstawy do doliczenia tego okresu do nagrody jubileuszowej. Inaczej może być tylko wtedy, gdy chodzi o inne uprawnienie i jego przepisy odsyłają do pracowniczego stażu pracy albo gdy zastosowanie ma szczególna regulacja przejściowa.

Jeżeli w konkretnym reżimie praca w gospodarstwie może mieć znaczenie, sama pomoc rodzicom, prace wakacyjne lub okazjonalne wykonywanie obowiązków nie wystarczają. W orzecznictwie podkreśla się wymóg stałej, rzeczywistej pracy i związania z gospodarstwem. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie w wyroku z 28 czerwca 1994 r., sygn. akt III AUr 206/94, wskazał, że samo zamieszkiwanie z rodzicami po ukończeniu 16 lat i dorywcza pomoc nie przesądzają o spełnieniu warunków wymaganych dla zaliczenia pracy w gospodarstwie.

Znaczenie okresów zaliczonych przed 1 lipca 2004 r.

Aktualne rozporządzenie zawiera wyraźną regulację przejściową. Zgodnie z § 8 do okresu czynnej służby wojskowej wlicza się także okresy, które zostały już uwzględnione przy ustalaniu prawa do nagrody jubileuszowej, do której żołnierz zawodowy nabył prawo w czasie pełnienia zawodowej służby wojskowej przed 1 lipca 2004 r.

Oznacza to, że okresu wcześniej skutecznie zaliczonego przy nagrodzie nabytej przed tą datą nie należy mechanicznie usuwać tylko dlatego, że obecny katalog § 2 jest inny. Jeżeli jednak żołnierz dopiero teraz żąda zaliczenia nowego okresu, co do zasady trzeba oceniać go według aktualnych przepisów dotyczących nagrody jubileuszowej.

Jak udokumentować okresy do zaliczenia?

Rozporządzenie wskazuje, że okresy potwierdza się dokumentami zgromadzonymi w ewidencji wojskowej, a w szczególności kartą ewidencyjną, świadectwem służby, świadectwem pracy oraz dokumentami dotyczącymi ukończonych studiów. Jeżeli dokumentów dotyczących okresów służby, pracy lub nauki nie dostarczono przy powołaniu do zawodowej służby wojskowej, żołnierz powinien przekazać je dowódcy jednostki wojskowej.

Przy zatrudnieniu sezonowym trzeba wykazać nie tylko, że praca była wykonywana, lecz także że był to zakończony okres zatrudnienia spełniający wymóg pełnego wymiaru czasu pracy albo że zachodzi szczególna sytuacja równoczesnego zatrudnienia pozwalająca sumować wymiar. W praktyce najważniejsze będzie świadectwo pracy, a przy brakach w dokumentacji warto szukać akt osobowych i płacowych u pracodawcy, następcy prawnego lub w archiwum.

• dokumenty z ewidencji wojskowej potwierdzające rodzaj i daty służby,
• świadectwa służby,
• świadectwa pracy z informacją o okresie i wymiarze zatrudnienia,
• dokumenty z archiwum akt osobowych i płacowych, jeżeli świadectwo pracy wymaga odtworzenia lub uzupełnienia,
• dyplomy i zaświadczenia z uczelni, jeżeli do zaliczenia zgłaszany jest okres studiów.

W sprawach dotyczących innych rodzajów stażu dokumenty z urzędu pracy, gminy, KRUS czy zeznania świadków mogą być przydatne, ale ich znaczenie zależy od podstawy prawnej konkretnego uprawnienia. Sam dokument nie może rozszerzyć katalogu okresów, których dane przepisy nie pozwalają zaliczyć.

W sprawach dotyczących doliczania okresów służby warto porównać również przypadek, gdy problemem jest staż służby po przerwie i ustalenie, które okresy mogą być zaliczone.

W sprawach wojskowych znaczenie mają także regulacje dotyczące daty rozpoczęcia służby i przepisów przejściowych, dlatego pomocny może być materiał o emeryturze wojskowej na starych zasadach po służbie nadterminowej.

FAQ

Czy zasadnicza służba wojskowa zawsze liczy się do stażu?

Nie w każdym znaczeniu słowa „staż”. Przy nagrodzie jubileuszowej znaczenie mają okresy czynnej służby wojskowej wskazane w przepisach i właściwie udokumentowane. Przy innych świadczeniach trzeba stosować przepisy właściwe dla danego uprawnienia.

Czy rok na zasiłku dla bezrobotnych dolicza się do nagrody jubileuszowej w wojsku?

Nie. Sam okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych nie został wymieniony w aktualnym rozporządzeniu jako okres podlegający wliczeniu do stażu do nagrody jubileuszowej. Nie jest też zakończonym okresem zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy ani okresem czynnej służby wojskowej.

Czy praca sezonowa liczy się, jeżeli nie mam świadectwa pracy?

Najpierw trzeba ustalić, czy była to praca spełniająca warunki materialne: zakończony okres zatrudnienia wykonywanego w pełnym wymiarze czasu pracy albo szczególny przypadek równoczesnego zatrudnienia pozwalający na sumowanie wymiarów. Dopiero potem trzeba wykazać ten okres dokumentami. Rozporządzenie wskazuje w szczególności świadectwo pracy; gdy go brakuje, warto ustalić, czy dokumentację przechowuje pracodawca, jego następca prawny lub archiwum. Samo wykazanie, że jakaś praca była wykonywana, bez ustalenia rodzaju i wymiaru zatrudnienia, nie wystarcza.

Czy pomoc w gospodarstwie rodziców po 16 roku życia wystarczy?

Nie. Przy nagrodzie jubileuszowej obecne rozporządzenie nie wymienia pracy w gospodarstwie rodziców jako okresu do zaliczenia. Jeżeli natomiast taki okres ma znaczenie w innym reżimie prawnym, trzeba wykazać spełnienie jego szczególnych warunków; dorywcza pomoc, prace wakacyjne albo samo zamieszkiwanie z rodzicami nie przesądzają o zaliczeniu okresu.

Co zrobić, gdy kadry odmówią zaliczenia okresu?

Warto poprosić o pisemne stanowisko ze wskazaniem podstawy prawnej i przyczyny odmowy. Następnie trzeba porównać tę podstawę z dokumentami i przepisami dotyczącymi konkretnego świadczenia. Przy pracy sezonowej częstym problemem może być brak dowodu pełnego wymiaru czasu pracy, a nie sam brak dowodu wykonywania pracy.