Zasiłek macierzyński z dwóch etatów

Czy można zatrudnić żonę na drugi pełny etat?

Co do zasady przepisy nie zakazują pracownikowi pozostawania równocześnie w dwóch stosunkach pracy, nawet na pełny etat u każdego z pracodawców. Kluczowe jest jednak to, czy druga umowa odpowiada rzeczywistości: pracownik ma wykonywać konkretną pracę, pod kierownictwem pracodawcy, w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę albo w uzgodnionym systemie organizacji pracy, za wynagrodzeniem.

Przy zatrudnieniu małżonka w rodzinnej firmie lub spółce szczególnie ważne jest prawidłowe ustalenie, kto jest pracodawcą. Inaczej ocenia się sytuację, gdy pracodawcą jest odrębna spółka, a inaczej gdy praca jest wykonywana na rzecz jednoosobowej działalności gospodarczej małżonka. W tym drugim wariancie w rozliczeniach ZUS może powstać problem statusu osoby współpracującej, a nie zwykłego pracownika.

Jeżeli pracodawcą ma być spółka, warto zadbać, aby zatrudnienie było uzasadnione potrzebami tej spółki: stanowisko powinno istnieć realnie, zakres obowiązków powinien być konkretny, a wynagrodzenie powinno odpowiadać rodzajowi pracy, kwalifikacjom i sytuacji firmy. Sam fakt, że pracownica jest żoną wspólnika albo osoby związanej ze spółką, nie przekreśla umowy o pracę, ale może spowodować dokładniejszą kontrolę ZUS.

Zadaniowy czas pracy a realność zatrudnienia

Zadaniowy czas pracy nie oznacza dowolności ani fikcyjności zatrudnienia. Ten system można stosować wtedy, gdy rodzaj pracy, jej organizacja albo miejsce wykonywania uzasadniają rozliczanie pracownika przez zadania, a nie przez stałe godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy. Zadania muszą być tak ustalone, aby były możliwe do wykonania w ramach obowiązujących norm czasu pracy.

W praktyce przy kontroli ZUS przydatne są dowody pokazujące, że praca była wykonywana: korespondencja służbowa, raporty, dokumenty przygotowane przez pracownika, potwierdzenia spotkań, wyniki pracy, zakres obowiązków, polecenia przełożonego, ewidencja czasu pracy w wymaganym zakresie oraz potwierdzenia wypłaty wynagrodzenia.

Trzeba również sprawdzić, czy obecna umowa o pracę żony nie zawiera zakazu konkurencji, ograniczeń dotyczących dodatkowego zatrudnienia albo obowiązków związanych z tajemnicą przedsiębiorstwa. Sam drugi etat nie jest zakazany, ale może kolidować z obowiązkami wobec dotychczasowego pracodawcy.

Czy zasiłek macierzyński przysługuje z obu miejsc pracy?

Tak, jeżeli w dniu powstania prawa do zasiłku pracownica podlega ubezpieczeniu chorobowemu z dwóch stosunków pracy, zasiłek macierzyński może być ustalony z każdego tytułu osobno. Pracownik podlega ubezpieczeniu chorobowemu obowiązkowo od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania.

W takiej sytuacji każdy pracodawca, jako odrębny płatnik składek, przekazuje dokumenty potrzebne do ustalenia świadczenia z własnego tytułu zatrudnienia. Podstawa wymiaru zasiłku nie jest sumowana przez pracodawców w jednym dokumencie, lecz ustalana oddzielnie dla każdego stosunku pracy.

Nie ma przy tym okresu wyczekiwania właściwego dla zasiłku chorobowego. Zasiłek macierzyński jest związany z objęciem ubezpieczeniem chorobowym i powstaniem zdarzenia uprawniającego do świadczenia, ale ZUS może badać, czy tytuł ubezpieczenia był rzeczywisty.

Kiedy ZUS może zakwestionować drugą umowę?

ZUS może sprawdzić, czy umowa o pracę nie została zawarta pozornie, wyłącznie w celu uzyskania świadczeń. Sama ciąża, pokrewieństwo lub małżeństwo z osobą związaną ze spółką nie powodują nieważności umowy. Ryzyko sporu rośnie jednak wtedy, gdy krótko przed porodem zawarto umowę z wysokim wynagrodzeniem, bez realnego zapotrzebowania na pracę, bez faktycznego wykonywania obowiązków albo bez dokumentów potwierdzających pracę.

Jeżeli ZUS uzna, że umowa była pozorna albo nie tworzyła rzeczywistego stosunku pracy, może wydać decyzję kwestionującą podleganie ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu. Wtedy pracownica może odwołać się do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. W takim sporze najważniejsze są dowody faktycznego wykonywania pracy oraz ekonomiczne i organizacyjne uzasadnienie zatrudnienia.

Kto wypłaca zasiłek macierzyński: ZUS czy pracodawca?

Zasiłek macierzyński jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego, ale technicznie może wypłacać go albo ZUS, albo pracodawca będący płatnikiem zasiłków. Zależy to przede wszystkim od liczby osób zgłoszonych do ubezpieczenia chorobowego u danego płatnika według zasad przewidzianych w ustawie zasiłkowej.

Jeżeli pracodawca jest płatnikiem zasiłków, wypłaca świadczenie pracownicy i rozlicza je w dokumentach składkowych. Jeżeli nie jest płatnikiem zasiłków, dokumenty trafiają do ZUS i to ZUS dokonuje wypłaty. Przy dwóch etatach może się więc zdarzyć, że z jednego tytułu świadczenie wypłaca pracodawca, a z drugiego ZUS.

Jak liczy się podstawę zasiłku macierzyńskiego?

Podstawy zasiłku macierzyńskiego dla pracownika nie oblicza się ze średniej z ostatnich 3 miesięcy. Co do zasady podstawę stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za 12 pełnych miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku.

Jeżeli zatrudnienie trwa krócej niż 12 miesięcy, podstawę ustala się z pełnych miesięcy kalendarzowych ubezpieczenia. Jeżeli nie ma ani jednego pełnego miesiąca kalendarzowego zatrudnienia, stosuje się szczególne zasady przewidziane w ustawie zasiłkowej, w praktyce oparte na wynagrodzeniu wynikającym z umowy i zasadach jego uzupełniania.

Do podstawy przyjmuje się przychód stanowiący podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe, po pomniejszeniu o finansowane przez pracownika składki na ubezpieczenia społeczne. Jeżeli w okresie przyjmowanym do podstawy pracownica nie przepracowała pełnego miesiąca z przyczyn usprawiedliwionych, wynagrodzenie może być uzupełniane albo dany miesiąc może zostać pominięty według reguł ustawy zasiłkowej.

Ile wynosi zasiłek przy urlopie macierzyńskim i rodzicielskim?

Za okres urlopu macierzyńskiego zasiłek macierzyński wynosi zasadniczo 100% podstawy wymiaru. Inaczej wygląda wypłata za okres urlopu rodzicielskiego: co do zasady świadczenie wynosi 70% podstawy, chyba że pracownica złoży w odpowiednim terminie wniosek o wypłatę zasiłku za okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego w uśrednionej wysokości. Wtedy stosuje się stawkę przewidzianą dla takiego łącznego wniosku, z zastrzeżeniem szczególnych zasad dotyczących części urlopu rodzicielskiego przeznaczonej dla drugiego rodzica.

W praktyce warto odróżniać urlop macierzyński jako instytucję prawa pracy od zasiłku macierzyńskiego jako świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Urlop jest udzielany w ramach stosunku pracy, natomiast prawo do pieniędzy i ich wysokość wynikają z ustawy zasiłkowej.

Urlop macierzyński i wychowawczy a status pracownika

Urlop macierzyński i urlop wychowawczy są instytucjami prawa pracy. Urlop macierzyński, uregulowany w Kodeksie pracy, zwalnia pracownicę z obowiązku świadczenia pracy w związku z urodzeniem dziecka. Urlop wychowawczy służy osobistej opiece nad dzieckiem i również nie powoduje utraty statusu pracownika.

W orzecznictwie podkreśla się, że przerwy w świadczeniu pracy związane z macierzyństwem i opieką nad dzieckiem nie oznaczają same przez się ustania stosunku pracy. Znaczenie ma jednak to, czy stosunek pracy istniał realnie przed przejściem na świadczenia. Takie stanowisko koresponduje z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt II UK 128/04.

Przy umowie-zleceniu w ciąży znaczenie mają zgłoszenie do ubezpieczeń, okres wyczekiwania i prawo do zasiłku, dlatego pomocny będzie artykuł ciążę przy umowie-zleceniu, L4 i macierzyński.

FAQ

Czy można mieć dwa pełne etaty i dostać dwa zasiłki macierzyńskie?

Tak, jest to możliwe, jeżeli oba stosunki pracy są ważne, rzeczywiście wykonywane i z każdego z nich pracownica podlega ubezpieczeniu chorobowemu. Zasiłek ustala się wtedy osobno dla każdego zatrudnienia.

Czy ZUS może zakwestionować zatrudnienie żony w spółce?

Może, jeżeli okoliczności wskazują, że umowa była pozorna albo zawarta wyłącznie dla uzyskania świadczeń. Nie wystarczy jednak samo pokrewieństwo lub małżeństwo. Liczą się dowody realnej pracy.

Czy zadaniowy czas pracy utrudnia uzyskanie zasiłku?

Nie sam w sobie. Zadaniowy czas pracy jest dopuszczalny, ale zadania muszą być konkretne, możliwe do wykonania w ramach norm czasu pracy i faktycznie realizowane. Warto gromadzić dokumenty potwierdzające wykonane czynności.

Czy podstawę zasiłku liczy się z 3 ostatnich miesięcy?

Nie. Dla pracownika podstawą jest zasadniczo przeciętne miesięczne wynagrodzenie z 12 pełnych miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc powstania prawa do zasiłku. Przy krótszym zatrudnieniu bierze się krótszy faktyczny okres, zgodnie z ustawą zasiłkową.

Czy zasiłek zawsze wypłaca ZUS?

Nie zawsze. Jeżeli pracodawca jest płatnikiem zasiłków, wypłaca świadczenie pracownicy. Jeżeli nie jest płatnikiem zasiłków, wypłaty dokonuje ZUS po otrzymaniu dokumentów od płatnika składek.

Czy drugi pracodawca musi udzielić urlopu macierzyńskiego?

Tak, jeżeli pracownica pozostaje u niego w stosunku pracy i spełnia warunki do urlopu. Urlop macierzyński jest związany z każdym stosunkiem pracy, dlatego dokumenty urlopowe i zasiłkowe trzeba uporządkować u obu pracodawców.

Źródła

• Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
• Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt II UK 128/04

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.