Emerytura z ZUS i KRUS jednocześnie – kiedy można?

Okresy składkowe i nieskładkowe w ZUS

Przy ustalaniu prawa do świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych bierze się pod uwagę okresy składkowe i nieskładkowe, każdy z nich oddzielnie. Wynika to z ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Okresy składkowe zostały wymienione przede wszystkim w art. 6 tej ustawy, a okresy nieskładkowe w art. 7. Okresy nieskładkowe mają znaczenie pomocnicze i przy ustalaniu prawa oraz wysokości niektórych świadczeń mogą być uwzględniane tylko w ustawowych granicach.

Nauka w szkole średniej nie została wymieniona jako okres nieskładkowy. Oznacza to, że samo uczęszczanie do liceum, technikum czy szkoły zawodowej nie zwiększa stażu emerytalnego w ZUS.

Inaczej może być tylko wtedy, gdy w czasie nauki dana osoba była faktycznie zatrudniona, np. jako młodociany pracownik na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, a okres ten można udokumentować. Nie wystarczy sama praktyczna nauka zawodu organizowana przez szkołę bez stosunku pracy i bez tytułu do ubezpieczeń.

Czy można pobierać emeryturę z ZUS i KRUS jednocześnie?

Zasadą w systemie ubezpieczenia społecznego rolników jest niekumulowanie świadczeń. Zgodnie z art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty rolniczej z prawem do emerytury lub renty z innego ubezpieczenia społecznego wypłaca się jedno świadczenie wybrane przez uprawnionego, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie.

Kluczowy wyjątek przewiduje art. 33 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zasady wyboru jednego świadczenia nie stosuje się do osoby uprawnionej jednocześnie do emerytury rolniczej oraz do emerytury przyznanej na podstawie art. 24 ust. 1, art. 24a lub art. 184 ustawy emerytalnej. W praktyce dotyczy to przede wszystkim osób objętych tzw. nowym systemem emerytalnym, czyli urodzonych po 31 grudnia 1948 r., jeżeli spełniły samodzielnie warunki do świadczeń w obu systemach.

Oznacza to, że nie każda osoba, która kiedykolwiek opłacała składki w ZUS i KRUS, automatycznie otrzyma dwie emerytury. Trzeba osobno sprawdzić warunki do emerytury z ZUS oraz warunki do emerytury rolniczej. Jeżeli okresy rolnicze były wykorzystane tylko jako uzupełnienie stażu w innym systemie albo nie ma wymaganego okresu ubezpieczenia rolniczego, KRUS może odmówić prawa do emerytury rolniczej.

W orzecznictwie wskazuje się, że art. 33 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników ustanawia zasadę pobierania jednego świadczenia, ale z wyłączeniami przewidzianymi w ustawie. Tak wypowiedział się m.in. Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 14 lutego 2018 r., sygn. akt AUa 660/17.

Warunki emerytury rolniczej z KRUS

Emerytura rolnicza wymaga spełnienia warunków określonych w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Co do zasady chodzi o osiągnięcie wieku emerytalnego oraz wykazanie wymaganego okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników. W typowej sytuacji wymagany okres wynosi co najmniej 25 lat.

Do tego okresu nie zalicza się automatycznie każdego czasu posiadania gospodarstwa rolnego. Znaczenie ma podleganie właściwemu ubezpieczeniu w KRUS i możliwość udokumentowania okresów ubezpieczenia. Dlatego przed złożeniem wniosku warto uzyskać w KRUS informację o przebiegu ubezpieczenia i sprawdzić, czy wszystkie okresy zostały prawidłowo wykazane.

Emerytura z ZUS a dalsze opłacanie składek w KRUS

Rolnik, małżonek rolnika albo domownik podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników tylko wtedy, gdy spełnia ustawowe warunki. Jednym z podstawowych wyłączeń jest podleganie innemu ubezpieczeniu społecznemu albo posiadanie ustalonego prawa do emerytury lub renty.

Jeżeli więc ZUS wyda decyzję ustalającą prawo do emerytury, osoba taka co do zasady nie może dalej podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników ani obowiązkowo, ani dobrowolnie. Nie można zatem po przyznaniu emerytury z ZUS kontynuować opłacania składek KRUS wyłącznie po to, aby w przyszłości osiągnąć wymagane 25 lat ubezpieczenia rolniczego.

Inna jest sytuacja, gdy dana osoba osiągnęła już powszechny wiek emerytalny, ale nie ma jeszcze ustalonego prawa do emerytury z ZUS, bo nie złożyła wniosku i nie została wydana decyzja. Wtedy należy indywidualnie sprawdzić, czy nadal spełnia warunki ubezpieczenia w KRUS. Trzeba jednak pamiętać, że odłożenie wniosku do ZUS może wpływać na termin, od którego świadczenie z ZUS zostanie wypłacone.

Co zrobić przed złożeniem wniosków?

Przed podjęciem decyzji warto zebrać dokumenty potwierdzające okresy pracy, ubezpieczenia w KRUS, ewentualne zatrudnienie w czasie nauki, zaświadczenia o podleganiu ubezpieczeniu oraz decyzje organów rentowych. Następnie należy porównać, czy bardziej korzystne jest natychmiastowe złożenie wniosku do ZUS, czy wcześniejsze wyjaśnienie brakującego stażu w KRUS.

W praktyce najważniejsze pytania brzmią: czy ma Pan już pełne 25 lat ubezpieczenia rolniczego, czy KRUS potwierdza wszystkie okresy, czy emerytura z ZUS będzie przyznana na podstawie przepisów objętych wyjątkiem z art. 33 ust. 2a oraz czy okresy rolnicze nie zostały już wykorzystane w sposób wyłączający ich samodzielne znaczenie dla emerytury rolniczej.

FAQ

Czy szkoła średnia liczy się do emerytury?

Co do zasady nie. Sama nauka w szkole średniej nie jest okresem nieskładkowym. Znaczenie może mieć jedynie rzeczywiste zatrudnienie w tym czasie, np. na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego.

Czy można mieć jednocześnie emeryturę z ZUS i KRUS?

Tak, ale tylko po spełnieniu warunków ustawowych. Najczęściej dotyczy to osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r., które mają prawo do emerytury z ZUS na podstawie przepisów wskazanych w art. 33 ust. 2a ustawy o KRUS oraz samodzielnie spełniają warunki do emerytury rolniczej.

Czy po przyznaniu emerytury z ZUS mogę dalej opłacać KRUS?

Zasadniczo nie. Ustalone prawo do emerytury wyłącza podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników, zarówno obowiązkowemu, jak i dobrowolnemu.

Czy warto najpierw złożyć wniosek do ZUS, jeśli brakuje mi kilku miesięcy do 25 lat w KRUS?

Nie zawsze. Jeżeli do emerytury rolniczej brakuje krótkiego okresu, wcześniejsze uzyskanie decyzji emerytalnej z ZUS może uniemożliwić dalsze opłacanie składek KRUS. W takiej sytuacji warto najpierw ustalić w KRUS dokładny staż ubezpieczeniowy.

Podsumowanie

Pobieranie dwóch emerytur, z ZUS i KRUS, jest możliwe tylko w określonych przypadkach. Nie decyduje sam fakt opłacania składek w obu systemach, lecz spełnienie warunków do obu świadczeń oraz zastosowanie ustawowego wyjątku od zasady wypłaty jednego świadczenia.

W opisanej sytuacji szczególnie ważne jest to, czy przed uzyskaniem decyzji emerytalnej z ZUS uda się osiągnąć wymagany okres ubezpieczenia w KRUS. Po ustaleniu prawa do emerytury z ZUS dalsze podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników co do zasady nie będzie już możliwe.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118 ze zm.
2. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz.U. 1991 nr 7 poz. 24 ze zm.
3. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 14 lutego 2018 r., sygn. akt AUa 660/17

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.