Zmiana działalności a wysokość składek ZUS

Co oznacza zawieszenie i wznowienie JDG dla ZUS?

W okresie zawieszenia działalności gospodarczej przedsiębiorca co do zasady nie opłaca składek społecznych ani składki zdrowotnej z tej działalności. Jeżeli ma inny tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego, np. zgłoszenie jako członek rodziny, może korzystać z tego tytułu tak długo, jak spełnione są warunki do takiego zgłoszenia.

Po wznowieniu działalności wraca jednak tytuł do ubezpieczeń z JDG. To oznacza, że trzeba ponownie ocenić dwie odrębne kwestie: składkę zdrowotną oraz składki społeczne. W praktyce największa różnica polega na tym, że składka zdrowotna zależy od formy opodatkowania, natomiast składki społeczne zależą przede wszystkim od tego, czy przedsiębiorca ma prawo do preferencji albo inny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń.

W opisanej sytuacji ważne jest też rozróżnienie przychodu i dochodu. Przy ryczałcie składka zdrowotna jest powiązana z przychodem, a nie z dochodem. Jeżeli poprzednio wysoki był przychód z działalności opodatkowanej ryczałtem, mogło to spowodować wejście w najwyższy próg składki zdrowotnej.

Zmiana formy opodatkowania po zawieszeniu działalności

Sama zmiana branży lub kodów PKD nie powoduje automatycznie zmiany formy opodatkowania. Jeżeli działalność jest tylko zawieszona, nadal jest to ta sama JDG. Formę opodatkowania na dany rok wybiera się zasadniczo przez oświadczenie złożone w CEIDG albo do urzędu skarbowego w terminie właściwym dla pierwszego przychodu w roku.

Co do zasady termin na wybór podatku liniowego, skali podatkowej albo ryczałtu upływa 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym podatnik uzyskał pierwszy przychód z działalności w danym roku. Jeżeli pierwszy przychód został osiągnięty w grudniu, termin upływa z końcem roku. Dlatego przy wznowieniu działalności szczególnie ważne jest, aby decyzję o formie opodatkowania podjąć przed wystawieniem pierwszej faktury albo uzyskaniem pierwszego przychodu.

Jeżeli w danym roku uzyskał Pan już przychód z działalności opodatkowanej ryczałtem, zmiana formy opodatkowania w tym samym roku dla tej samej kontynuowanej działalności może być niedopuszczalna. Inaczej może wyglądać sytuacja, gdy dotychczasowa działalność zostanie rzeczywiście zlikwidowana, nastąpi wykreślenie z CEIDG, zamknięcie rozliczeń i dopiero potem zostanie założona nowa działalność.

W interpretacjach podatkowych przyjmowano, że trwałe zakończenie działalności i rozpoczęcie nowej działalności w tym samym roku może pozwolić na wybór innej formy opodatkowania. Przykładem jest interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 31 maja 2016 r., nr IBPB-1-1/4511-169/WRz. Nie oznacza to jednak, że każda formalna likwidacja firmy automatycznie daje bezpieczny efekt podatkowy. Jeżeli nowa działalność byłaby faktycznie kontynuacją poprzedniej, z tymi samymi kontrahentami, majątkiem i zakresem usług, organ podatkowy może badać rzeczywisty cel czynności.

Jak forma opodatkowania wpływa na składkę zdrowotną?

Przy ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych składka zdrowotna jest liczona według progów rocznego przychodu:

1. do 60 000 zł rocznego przychodu - podstawa składki odpowiada 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia,
2. powyżej 60 000 zł do 300 000 zł rocznego przychodu - podstawa składki odpowiada 100% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia,
3. powyżej 300 000 zł rocznego przychodu - podstawa składki odpowiada 180% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.

Składka wynosi 9% właściwej podstawy. Wysokość przeciętnego wynagrodzenia, od którego zależą kwoty, zmienia się co roku, dlatego nie należy opierać decyzji wyłącznie na kwotach z poprzednich lat.

Na skali podatkowej składka zdrowotna wynosi 9% dochodu z działalności, z zastrzeżeniem minimalnej składki. Przy podatku liniowym składka wynosi 4,9% dochodu, również z minimalną składką. W podatku liniowym istnieje możliwość zaliczania zapłaconej składki zdrowotnej do kosztów albo odliczenia jej od dochodu, ale tylko do rocznego limitu określonego w przepisach na dany rok.

W praktyce, jeżeli nowa branża ma początkowo generować niskie dochody, skala podatkowa albo podatek liniowy mogą dawać niższą składkę zdrowotną niż ryczałt po wejściu w wysoki próg przychodowy. Nie zawsze jednak będą korzystniejsze podatkowo, bo trzeba porównać także stawkę podatku, koszty uzyskania przychodów, możliwość rozliczenia strat oraz przewidywaną marżę.

Czy zamknięcie firmy i otwarcie nowej obniży ZUS?

Zamknięcie dotychczasowej JDG i założenie nowej może pomóc przede wszystkim w zakresie wyboru formy opodatkowania, a więc pośrednio w zakresie składki zdrowotnej. Nie daje natomiast automatycznie prawa do preferencyjnych składek społecznych.

Ulga na start oraz preferencyjne składki społeczne są dostępne tylko po spełnieniu ustawowych warunków, w szczególności związanych z nieprowadzeniem działalności przez wymagany okres oraz niewykonywaniem działalności na rzecz byłego pracodawcy w określonym zakresie. Jeżeli przedsiębiorca prowadził JDG do niedawna, zwykle nie może po prostu zamknąć firmy i od razu otworzyć nowej tylko po to, aby uzyskać preferencyjny ZUS.

Warto natomiast sprawdzić, czy w przyszłości możliwy będzie Mały ZUS Plus. To rozwiązanie dotyczy składek społecznych, a nie składki zdrowotnej, i zależy m.in. od przychodu z poprzedniego roku, okresu prowadzenia działalności oraz limitu korzystania z preferencji. W przypadku dużego przychodu w poprzednim roku albo krótkiego okresu prowadzenia działalności warunki mogą nie być spełnione.

Etat a własna działalność gospodarcza

Najpewniejszym sposobem ograniczenia obowiązkowych składek społecznych z własnej działalności jest posiadanie umowy o pracę z wynagrodzeniem co najmniej równym minimalnemu wynagrodzeniu za pracę. W takiej sytuacji składki społeczne są obowiązkowe z etatu, a z działalności przedsiębiorca zasadniczo nie musi opłacać obowiązkowych składek emerytalnej i rentowych. Może jednak dobrowolnie przystąpić do ubezpieczenia emerytalnego i rentowych z działalności.

To rozwiązanie nie likwiduje jednak składki zdrowotnej z działalności. Jeżeli JDG jest aktywna i uzyskuje przychody albo dochody, składka zdrowotna z tego tytułu nadal jest rozliczana według zasad właściwych dla wybranej formy opodatkowania.

Umowa zlecenia nie zawsze daje taki sam efekt jak etat. Przy zbiegu działalności i zlecenia znaczenie ma m.in. podstawa wymiaru składek oraz to, czy czynności ze zlecenia nie pokrywają się faktycznie z działalnością gospodarczą. Dlatego traktowanie zlecenia u syna jako prostego sposobu na uniknięcie składek z własnej JDG może być ryzykowne.

Zatrudnienie u syna i ryzyko osoby współpracującej

Zatrudnienie u syna może być rozważane, ale trzeba ocenić, czy w realiach sprawy nie powstanie status osoby współpracującej. Zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych za osobę współpracującą z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się m.in. rodziców, jeżeli pozostają z przedsiębiorcą we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności.

Kluczowe są więc dwa elementy: wspólne gospodarstwo domowe oraz rzeczywista współpraca przy prowadzeniu firmy. Jeżeli rodzic mieszka z synem i stale wykonuje istotne czynności dla jego działalności, ZUS może badać, czy nie jest to osoba współpracująca, nawet gdy strony zawarły umowę o pracę albo umowę zlecenia.

W orzecznictwie podkreśla się, że sama nazwa umowy nie przesądza o kwalifikacji na potrzeby ubezpieczeń społecznych. W wyroku SA w Szczecinie z 21 grudnia 2021 r., sygn. akt III AUa 503/21, wskazano, że pracownik zatrudniony przez osobę bliską może być traktowany jako osoba współpracująca, jeżeli spełnia ustawowe przesłanki. Z kolei w postanowieniu Sądu Najwyższego z 18 listopada 2020 r., sygn. akt I UK 443/19, zaakcentowano konieczność badania charakteru i rodzaju wykonywanych czynności.

Jeżeli nie ma wspólnego gospodarstwa domowego albo praca ma charakter zwykłego zatrudnienia, z podporządkowaniem pracowniczym, ustalonym zakresem obowiązków, wynagrodzeniem i dokumentacją czasu pracy, argumenty przeciwko uznaniu za osobę współpracującą są silniejsze. Nadal jednak decyduje konkretny stan faktyczny.

Jakie rozwiązanie jest najbezpieczniejsze?

Przy zmianie branży najpierw warto ustalić, czy działalność ma być kontynuowana po wznowieniu, czy faktycznie stara działalność została zakończona, a nowa ma inny przedmiot, innych kontrahentów, inne aktywa i inną strukturę przychodów. Jeżeli jest to realnie nowy projekt, można rozważyć zamknięcie obecnej JDG i ponowną rejestrację z wyborem odpowiedniej formy opodatkowania.

Jeżeli działalność ma być wznowiona jako ta sama JDG, należy sprawdzić termin wyboru formy opodatkowania w roku wznowienia i nie uzyskiwać przychodu przed podjęciem decyzji. Przy niskich kosztach i przewidywalnym przychodzie ryczałt może nadal być korzystny podatkowo, ale przy wysokich przychodach i niskiej marży składka zdrowotna może być dotkliwa. Przy większych kosztach skala albo podatek liniowy często wymagają dokładnej kalkulacji.

Jeżeli celem jest ograniczenie składek społecznych, sama zmiana formy opodatkowania nie wystarczy. Trzeba zbadać możliwość etatu z wynagrodzeniem co najmniej minimalnym, ewentualne prawo do Małego ZUS Plus albo inne tytuły do ubezpieczeń. Przy zatrudnieniu u syna należy dodatkowo ocenić ryzyko zakwalifikowania jako osoba współpracująca.

FAQ

Czy po zawieszeniu działalności wraca ta sama wysoka składka zdrowotna?

To zależy od formy opodatkowania i sposobu ustalania podstawy składki w danym roku. Przy ryczałcie znaczenie mają progi rocznego przychodu. Jeżeli po wznowieniu nadal jest ryczałt i przychody przekroczą wysoki próg, składka może ponownie wzrosnąć. Przy skali i podatku liniowym składka jest powiązana z dochodem, z zastrzeżeniem minimalnej składki.

Czy mogę zmienić ryczałt na skalę albo podatek liniowy po wznowieniu JDG?

Tak, jeżeli zachowany jest termin wyboru formy opodatkowania dla danego roku i nie doszło wcześniej do zdarzeń, które ten wybór blokują. Najczęściej decydujący jest pierwszy przychód z działalności w roku. Przed jego uzyskaniem warto złożyć właściwą aktualizację w CEIDG.

Czy zamknięcie JDG i założenie nowej firmy daje preferencyjny ZUS?

Nie automatycznie. Preferencje w składkach społecznych wymagają spełnienia odrębnych warunków, w tym dotyczących wcześniejszego prowadzenia działalności. Jeżeli działalność była prowadzona niedawno, samo wykreślenie i ponowna rejestracja zwykle nie wystarczą.

Czy etat u syna pozwoli nie płacić składek społecznych z własnej działalności?

Może tak być, jeżeli jest to rzeczywisty etat, wynagrodzenie wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę i ZUS nie zakwestionuje tytułu ubezpieczenia. Przy zatrudnieniu w rodzinie trzeba jednak zbadać ryzyko uznania za osobę współpracującą.

Czy jako członek rodziny zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego mogę prowadzić JDG?

Po wznowieniu działalności powstaje własny tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego z JDG. Zgłoszenie jako członek rodziny nie zastępuje wtedy składki zdrowotnej z działalności. Może mieć znaczenie tylko w okresie, w którym nie ma własnego tytułu do ubezpieczenia.

Przy kilku źródłach przychodu osobno trzeba ocenić składkę zdrowotną, dlatego pomocny będzie artykuł składkę zdrowotną z etatu i działalności.

Przy umowach cywilnoprawnych trzeba też pilnować formalności, takich jak termin zgłoszenia zleceniobiorcy do ZUS.

Podsumowanie

Najlepsze rozwiązanie zależy od tego, czy planowana działalność jest rzeczywiście nowym przedsięwzięciem, jakie będą przychody, koszty i dochody oraz czy ma Pan inny tytuł do ubezpieczeń. Zmiana formy opodatkowania może istotnie obniżyć składkę zdrowotną, ale nie rozwiązuje automatycznie problemu składek społecznych. Z kolei etat może ograniczyć składki społeczne z JDG, lecz nie zwalnia z rozliczania składki zdrowotnej z aktywnej działalności.

Przy zatrudnieniu u syna najważniejsze jest uniknięcie pozornej konstrukcji. Jeżeli występuje wspólne gospodarstwo domowe i stała, istotna pomoc w prowadzeniu firmy, ZUS może rozważać status osoby współpracującej. Przed podjęciem decyzji warto przygotować kalkulację podatkowo-składkową oraz sprawdzić dokumenty dotyczące przekazania dotychczasowej działalności synowi.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887
2. Wyrok SA w Szczecinie z dnia 21 grudnia 2021 r., sygn. akt III AUa 503/21
3. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 2020 r., sygn. akt I UK 443/19
4. Interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 31 maja 2016 r., nr IBPB-1-1/4511-169/WRz

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.