Poród na urlopie wychowawczym a zasiłek z ZUS

Jakie dokumenty należy przekazać do ZUS po porodzie?

Zaświadczenie ZUS Z-3 służy do ustalenia prawa do zasiłku i jego wysokości dla osoby ubezpieczonej jako pracownik. Jeżeli więc kobieta pozostaje w stosunku pracy, a w czasie urlopu wychowawczego urodzi kolejne dziecko, płatnik składek sporządza ZUS Z-3 w części dotyczącej zatrudnienia pracowniczego, o ile zasiłek ma wypłacać ZUS.

Zaświadczenie ZUS Z-3a dotyczy natomiast osób ubezpieczonych z innych tytułów, w tym z umowy zlecenia. Jeżeli ta sama osoba w czasie urlopu wychowawczego wykonywała umowę zlecenia i została zgłoszona do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, dla tego tytułu należy przygotować ZUS Z-3a.

W opisanej sytuacji, przy dwóch równoległych tytułach, co do zasady potrzebne będą dwa zestawy danych: ZUS Z-3 dla stosunku pracy oraz ZUS Z-3a dla umowy zlecenia. Jeżeli płatnikiem zasiłku jest pracodawca lub zleceniodawca, dokumenty rozliczeniowe i wypłata świadczenia zależą od tego, kto w danym roku jest płatnikiem zasiłków.

Czy poród kończy urlop wychowawczy?

Poród w czasie urlopu wychowawczego nie powoduje automatycznego zakończenia tego urlopu. Pracownica nadal formalnie korzysta z urlopu wychowawczego, ale nabywa prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres ustalany według przepisów o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

W praktyce oznacza to, że nie należy traktować porodu jako zwykłego powrotu do aktywnego wykonywania pracy. Trzeba natomiast prawidłowo wykazać nowy tytuł do ubezpieczeń związany z pobieraniem zasiłku macierzyńskiego oraz prawidłowo rozliczyć trwającą umowę zlecenia.

Kody tytułu ubezpieczenia po porodzie

Kod 04 11 XX jest właściwy dla osoby wykonującej umowę zlecenia. Sam fakt urodzenia dziecka nie uzasadnia zmiany tego kodu na 01 10 XX, ponieważ kod 01 10 XX dotyczy pracownika podlegającego ubezpieczeniom z tytułu stosunku pracy.

Jeżeli osoba zaczyna pobierać zasiłek macierzyński, pojawia się odrębny tytuł do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych z tytułu pobierania tego zasiłku. W dokumentach rozliczeniowych stosuje się wówczas kod właściwy dla osoby pobierającej zasiłek macierzyński, czyli 12 40 XX, jeżeli to płatnik rozlicza te składki.

Trwająca umowa zlecenia nie zmienia się przez to w stosunek pracy. Jeżeli zlecenie jest nadal wykonywane, trzeba odrębnie ocenić zakres ubezpieczeń ze zlecenia w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego. Zwykle obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe wynikają z pobierania zasiłku macierzyńskiego, a ze zlecenia mogą mieć inny zakres, w tym w szczególności znaczenie może mieć ubezpieczenie zdrowotne. Szczegóły zależą od całego stanu faktycznego i aktualnych zgłoszeń.

Podstawa zasiłku z umowy o pracę

Zasiłek macierzyński z tytułu stosunku pracy ustala się odrębnie od świadczenia ze zlecenia. Jeżeli w okresie przyjmowanym do podstawy pracownica nie osiągała wynagrodzenia z powodu urlopu wychowawczego, podstawę trzeba ustalić według zasad przewidzianych dla takiej przerwy w ubezpieczeniu chorobowym.

Przy stałym wynagrodzeniu miesięcznym punktem wyjścia będzie wynagrodzenie określone w umowie o pracę albo innym akcie nawiązującym stosunek pracy, po pomniejszeniu o część składek finansowanych przez pracownicę. Przy wynagrodzeniu zmiennym znaczenie może mieć przeciętne wynagrodzenie pracowników zatrudnionych na takim samym lub podobnym stanowisku, również po odpowiednim pomniejszeniu o składki.

Nie należy więc automatycznie przyjmować przychodów z umowy zlecenia jako podstawy świadczenia pracowniczego. Dla etatu i dla zlecenia ZUS ustala podstawę według innych reguł.

Podstawa zasiłku z umowy zlecenia

Jeżeli zleceniobiorczyni była objęta dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym z tytułu umowy zlecenia w dniu porodu, może powstać prawo do zasiłku macierzyńskiego również z tego tytułu. Dla zasiłku macierzyńskiego nie stosuje się okresu wyczekiwania tak jak przy zasiłku chorobowym, ale kluczowe jest faktyczne podleganie ubezpieczeniu chorobowemu w wymaganym momencie.

Podstawę wymiaru zasiłku ze zlecenia stanowi przeciętna miesięczna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe za 12 pełnych miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc porodu. Jeżeli ubezpieczenie trwało krócej, uwzględnia się pełne miesiące kalendarzowe tego ubezpieczenia. Podstawę pomniejsza się o składki na ubezpieczenia społeczne finansowane ze środków ubezpieczonej, czyli co do zasady o 13,71%.

Jak ZUS obliczy zasiłek macierzyński?

ZUS powinien obliczyć zasiłek osobno dla każdego tytułu, z którego powstało prawo do świadczenia. Oznacza to odrębne ustalenie podstawy z umowy o pracę i odrębne ustalenie podstawy z umowy zlecenia.

Wysokość miesięcznego zasiłku zależy także od tego, za jaki okres jest wypłacany. Co do zasady zasiłek za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu wynosi 100% podstawy wymiaru, a za okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu 70% podstawy. Jeżeli ubezpieczona złoży wniosek o wypłatę zasiłku za okres macierzyński i rodzicielski w ustawowym terminie 21 dni po porodzie, możliwa jest uśredniona wysokość zasiłku za cały wskazany okres, obecnie zasadniczo 81,5% podstawy wymiaru.

Ostateczne rozstrzygnięcie zależy od dokumentów, daty porodu, okresu ubezpieczenia, zgłoszeń do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego oraz wniosków złożonych po porodzie.

Drugie dziecko podczas urlopu wychowawczego – prawo do zasiłku

Urodzenie kolejnego dziecka w czasie urlopu wychowawczego nie pozbawia prawa do zasiłku macierzyńskiego. ZUS wskazuje wprost, że zasiłek przysługuje również wtedy, gdy dziecko urodziło się w okresie urlopu wychowawczego. Sam poród nie oznacza jednak automatycznie, że urlop wychowawczy na starsze dziecko zostaje formalnie zakończony.

Trzeba odróżnić prawo do zasiłku macierzyńskiego od prawa do urlopu macierzyńskiego jako zwolnienia od pracy. W czasie trwającego urlopu wychowawczego pracownica nie rozpoczyna równolegle urlopu macierzyńskiego w zwykłym znaczeniu pracowniczym, ale może pobierać zasiłek macierzyński przez okres odpowiadający właściwym urlopom. Jeżeli chce wcześniej zakończyć wychowawczy, powinna złożyć pracodawcy odpowiedni wniosek.

Okres wypłaty i dalsze uprawnienia rodzicielskie

Za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu zasiłek przy jednym dziecku przysługuje przez 20 tygodni. Następnie rodzice mogą korzystać z zasiłku za okres urlopu rodzicielskiego na obowiązujących zasadach, z uwzględnieniem części przeznaczonej wyłącznie dla każdego z rodziców i terminów składania wniosków.

Co powinien zrobić płatnik składek?

Płatnik powinien przede wszystkim uporządkować dokumentację według dwóch tytułów: stosunku pracy oraz umowy zlecenia. Dla tytułu pracowniczego należy przygotować dane potrzebne do ZUS Z-3, a dla zlecenia dane do ZUS Z-3a. Trzeba też sprawdzić, czy zleceniobiorczyni była skutecznie zgłoszona do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i czy zlecenie nadal trwa po porodzie.

Następnie należy prawidłowo wykazać osobę pobierającą zasiłek macierzyński w dokumentach rozliczeniowych, jeżeli obowiązek ten spoczywa na płatniku. Nie należy mechanicznie zmieniać kodu 04 11 XX na 01 10 XX, bo są to różne tytuły ubezpieczenia.

FAQ

Czy trzeba złożyć jednocześnie ZUS Z-3 i ZUS Z-3a?

Tak, jeżeli świadczenie ma być ustalane z dwóch tytułów: umowy o pracę i umowy zlecenia. ZUS Z-3 dotyczy pracownika, a ZUS Z-3a zleceniobiorcy.

Czy poród przerywa urlop wychowawczy?

Nie automatycznie. Pracownica pozostaje na urlopie wychowawczym, ale może nabyć prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony według przepisów zasiłkowych.

Czy kod 04 11 trzeba zmienić na 01 10?

Nie z powodu samego porodu. Kod 04 11 dotyczy zleceniobiorcy, a kod 01 10 pracownika. Jeżeli zlecenie trwa nadal, nie staje się ono stosunkiem pracy.

Czy z umowy zlecenia przysługuje zasiłek macierzyński?

Może przysługiwać, jeżeli zleceniobiorczyni była objęta dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym w wymaganym momencie, w szczególności w dniu porodu. ZUS sprawdza ten warunek na podstawie zgłoszeń i rozliczeń.

Czy do podstawy z etatu wlicza się przychód ze zlecenia?

Nie. Podstawa świadczenia z etatu i podstawa świadczenia ze zlecenia są ustalane odrębnie. Przychód ze zlecenia może mieć znaczenie dla zasiłku ze zlecenia, a nie dla podstawy pracowniczej.

Przy zasiłku opiekuńczym ważne jest faktyczne sprawowanie opieki i ryzyko kontroli, o czym piszemy szerzej w artykule opiekę nad chorym dzieckiem a wyjście z domu.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji pracodawca lub zleceniodawca powinien rozdzielić dokumenty według tytułów ubezpieczenia. Dla stosunku pracy właściwy jest ZUS Z-3, a dla umowy zlecenia ZUS Z-3a. Poród w czasie urlopu wychowawczego nie oznacza automatycznego zakończenia tego urlopu ani nie uzasadnia zmiany kodu zleceniobiorcy na kod pracowniczy.

ZUS ustali świadczenie z etatu według zasad właściwych dla pracowników, a świadczenie ze zlecenia według podstawy składek na ubezpieczenie chorobowe z tego zlecenia. Wysokość wypłaty zależy również od wniosków dotyczących okresu pobierania zasiłku macierzyńskiego i rodzicielskiego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636
2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.