Przeliczenie odwieszonej emerytury a kwota bazowa

Odwieszenie emerytury a ponowne ustalenie jej wysokości

Trzeba rozdzielić dwie różne czynności: podjęcie wypłaty zawieszonego świadczenia oraz ponowne ustalenie jego wysokości. Jeżeli ubezpieczony składa tylko wniosek o podjęcie wypłaty, ZUS co do zasady wypłaca emeryturę w wysokości wynikającej z dotychczasowej decyzji i późniejszych waloryzacji. Sam fakt, że emerytura przez kilka lat nie była pobierana, nie tworzy podstawy do zastosowania bieżącej kwoty bazowej.

Przed oceną możliwości przeliczenia trzeba ustalić przede wszystkim, według jakich przepisów emerytura została obliczona. Inne zasady dotyczą świadczeń obliczonych według art. 53, a inne emerytur z nowego systemu, których wysokość opiera się na zwaloryzowanych składkach, kapitale początkowym i średnim dalszym trwaniu życia.

Znaczenie ma także treść wniosku. Wniosek o odwieszenie wypłaty nie jest automatycznie wnioskiem o ponowne ustalenie podstawy wymiaru albo o doliczenie nowych składek czy okresów ubezpieczenia. Jeżeli ubezpieczony chce przeliczenia, powinien wskazać okoliczności, które mogą uruchomić właściwy mechanizm ustawowy.

Przeliczenie emerytury ze starego systemu: art. 109 i 111–113

W odniesieniu do emerytury określonej w art. 53 oraz rent aktualny art. 109 ust. 1 stanowi, że wysokość świadczenia może być ponownie ustalona na zasadach określonych w art. 111–113. Jeżeli wynik ponownego ustalenia byłby niższy, świadczenie pozostaje w dotychczasowej wysokości.

Art. 111 dotyczy ponownego ustalenia podstawy wymiaru. Ubezpieczony może wskazać zarobki z okresów przewidzianych w tym przepisie, między innymi z kolejnych 10 lat wybranych z 20 lat poprzedzających rok złożenia wniosku albo z 20 lat wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu. Warunkiem jest uzyskanie wskaźnika wysokości podstawy wymiaru wyższego od poprzednio obliczonego.

Najważniejsza różnica względem dawnych zasad jest taka, że nowego wskaźnika nie mnoży się przez bieżącą kwotę bazową. Zgodnie z art. 111 ust. 2 stosuje się kwotę bazową ostatnio przyjętą do obliczenia świadczenia, a następnie tak ustalona podstawa podlega należnym waloryzacjom do dnia zgłoszenia wniosku.

Art. 112 pozwala doliczyć nieuwzględnione dotychczas w wymiarze świadczenia okresy składkowe. Art. 113 określa zasady i częstotliwość składania wniosków o takie doliczenie w przypadkach wskazanych w ustawie. Dlatego trzeba odróżnić ponowne ustalenie podstawy wymiaru z art. 111 od doliczania okresów składkowych na podstawie art. 112–113.

Emerytura z nowego systemu: przeliczenie na podstawie art. 108

Jeżeli emerytura została przyznana na podstawie art. 24 lub 24a i obliczona według zasad z art. 26, zastosowanie może mieć art. 108. Ten mechanizm nie polega na użyciu kwoty bazowej. Służy doliczeniu składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego po ustaleniu prawa do emerytury, z uwzględnieniem zasad dotyczących okresu, za który składki są brane pod uwagę.

Ponowne ustalenie na podstawie art. 108 następuje na wniosek. Co do zasady wniosek można zgłosić nie wcześniej niż po upływie roku kalendarzowego albo po ustaniu ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Jeżeli po przyznaniu emerytury nie było dalszego podlegania tym ubezpieczeniom i nowych składek możliwych do doliczenia, sam okres zawieszenia wypłaty nie uruchamia tego mechanizmu.

Nie należy jednak wyciągać z braku nowych składek wniosku, że żadne przeliczenie nie jest możliwe. Dla emerytury z art. 53 odrębnie trzeba zbadać art. 111, który dotyczy ponownego ustalenia podstawy wymiaru na podstawie odpowiednio wybranych zarobków.

Czy po odwieszeniu można żądać aktualnej kwoty bazowej?

Nie ma ogólnej zasady, zgodnie z którą po odwieszeniu emerytury ZUS ma przeliczyć całe świadczenie według kwoty bazowej obowiązującej w dniu podjęcia wypłaty. W aktualnym stanie prawnym art. 110 i art. 110a są uchylone, a art. 111 odwołuje się do kwoty bazowej ostatnio przyjętej do obliczenia świadczenia.

Jeżeli sprawa dotyczy przejścia z wcześniejszej emerytury na inną emeryturę po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego, trzeba najpierw ustalić, czy chodzi o podjęcie wypłaty dotychczasowego świadczenia, czy o ustalenie prawa i wysokości innej emerytury. Dopiero konkretna podstawa prawna nowego świadczenia pozwala ocenić sposób obliczenia jego wysokości. Dawnych reguł art. 110 nie można przenosić na taką sytuację automatycznie.

Przepisy art. 110 i 110a mogą mieć znaczenie historyczne w sprawach wszczętych i niezakończonych przed 1 stycznia 2022 r., ponieważ ustawa nowelizująca przewidziała dla nich przepisy przejściowe. Nie są jednak podstawą nowego wniosku składanego obecnie.

Co zrobić po niekorzystnej decyzji ZUS?

Najpierw trzeba sprawdzić, czego dokładnie dotyczy decyzja: podjęcia wypłaty, odmowy ponownego ustalenia podstawy wymiaru, doliczenia okresów składkowych czy przeliczenia emerytury z nowego systemu. Warto też porównać rozstrzygnięcie z treścią wniosku złożonego do ZUS.

Od decyzji w sprawie emerytury można co do zasady wnieść odwołanie do sądu okręgowego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, za pośrednictwem jednostki ZUS, która wydała decyzję. Termin wynosi miesiąc od dnia doręczenia decyzji. W odwołaniu należy wskazać, z czym ubezpieczony się nie zgadza i czego żąda, a do zarzutów warto odnieść konkretne dokumenty i sposób obliczenia świadczenia.

Jeżeli do ZUS trafił wyłącznie wniosek o podjęcie wypłaty, a nie wniosek o ponowne obliczenie świadczenia, w zależności od sytuacji zasadne może być złożenie odrębnego wniosku o przeliczenie. Przy ponownym ustaleniu wysokości świadczenia wypłata podwyższonej kwoty następuje co do zasady nie wcześniej niż od miesiąca złożenia właściwego wniosku; ustawa przewiduje odrębny wyjątek dotyczący błędu organu rentowego.

Jakie dokumenty warto sprawdzić przed wnioskiem lub odwołaniem?

W sprawach o przeliczenie emerytury decydują dokumenty i dokładny sposób wcześniejszego ustalenia świadczenia. Przed złożeniem kolejnego pisma warto zebrać przede wszystkim:

• decyzję o przyznaniu emerytury oraz późniejsze decyzje o jej zawieszeniu, podjęciu wypłaty i przeliczeniach;
• kopię wniosku, na podstawie którego ZUS wydał aktualną decyzję;
• dokumenty pokazujące dotychczasową podstawę wymiaru i wskaźnik wysokości podstawy wymiaru;
• zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu oraz inne dokumenty płacowe, jeśli mogą poprawić wariant z art. 111;
• informacje o okresach ubezpieczenia i składkach po przyznaniu emerytury, jeśli mogą mieć znaczenie dla art. 108 albo art. 112–113.

Jeżeli część aktywności zawodowej przypadała za granicą, trzeba dodatkowo ustalić zasady koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo właściwej umowy międzynarodowej. Sam zagraniczny okres ubezpieczenia nie oznacza automatycznie, że polskie świadczenie zostanie przeliczone według bieżącej polskiej kwoty bazowej.

FAQ

Jakie przepisy zastąpiły art. 110 i 110a?

Art. 110 i art. 110a zostały uchylone z dniem 1 stycznia 2022 r. Nie zastąpił ich jeden identyczny mechanizm. Obecnie art. 109 w odniesieniu do emerytur określonych w art. 53 oraz rent odsyła do art. 111–113: art. 111 reguluje ponowne ustalenie podstawy wymiaru, a art. 112–113 dotyczą doliczania nieuwzględnionych okresów składkowych na zasadach określonych w ustawie. Dla emerytur z nowego systemu odrębne znaczenie ma art. 108.

Czy ZUS musi przeliczyć odwieszoną emeryturę od aktualnej kwoty bazowej?

Nie. Samo podjęcie wypłaty zawieszonego świadczenia nie powoduje takiego przeliczenia. Jeżeli zastosowanie ma art. 111, wskaźnik wysokości podstawy wymiaru mnoży się przez kwotę bazową ostatnio przyjętą do obliczenia świadczenia, a nie przez bieżącą kwotę bazową.

Czy brak nowych składek wyklucza każde przeliczenie?

Nie. Brak nowych składek może wykluczyć albo ograniczyć mechanizmy, które wymagają dalszego ubezpieczenia lub nowych okresów składkowych, w szczególności przeliczenie na podstawie art. 108. Nie wyklucza jednak automatycznie ponownego ustalenia podstawy wymiaru z art. 111, jeżeli ubezpieczony może wskazać właściwe zarobki i uzyskać wyższy wskaźnik.

Co zrobić, jeśli we wniosku wpisano tylko odwieszenie emerytury?

Trzeba sprawdzić, czy ZUS rozstrzygnął wyłącznie o podjęciu wypłaty, czy także o ponownym ustaleniu wysokości świadczenia. Jeżeli wniosek nie obejmował przeliczenia, można rozważyć odrębny wniosek oparty na aktualnej podstawie prawnej i odpowiednich dokumentach.

Jaki jest termin na odwołanie od decyzji ZUS?

Odwołanie wnosi się co do zasady w terminie miesiąca od doręczenia decyzji. Składa się je za pośrednictwem jednostki ZUS, która wydała decyzję, a sprawę dotyczącą emerytury rozpoznaje sąd pracy i ubezpieczeń społecznych.