Przeliczenie odwieszonej emerytury

Odwieszenie emerytury a ponowne przeliczenie świadczenia

W opisanej sytuacji kluczowe jest rozróżnienie dwóch czynności: podjęcia wypłaty zawieszonej emerytury oraz ponownego ustalenia jej wysokości. Sam wniosek o podjęcie wypłaty powoduje, że ZUS wypłaca świadczenie w wysokości wynikającej z wcześniejszej decyzji, powiększonej o kolejne waloryzacje. Nie oznacza to automatycznego zastosowania aktualnej kwoty bazowej.

Ponowne obliczenie wysokości emerytury wymaga odrębnej podstawy prawnej. W przypadku emerytur obliczanych według zasad ze starego systemu istotne mogą być zwłaszcza art. 109, art. 110, art. 110a, art. 111 oraz art. 113 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Każdy z tych przepisów dotyczy innej sytuacji, dlatego samo powołanie się na art. 110 nie przesądza jeszcze o prawie do wyższego świadczenia.

Jeżeli po przyznaniu emerytury nie było nowych okresów ubezpieczenia ani podstaw wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w Polsce, ZUS ma mocny argument, aby odmówić przeliczenia świadczenia według aktualnej kwoty bazowej. Wtedy wypłacana jest emerytura ustalona pierwotnie, ale podwyższona o waloryzacje przypadające od czasu jej przyznania.

Kiedy art. 110 pozwala przeliczyć emeryturę?

Art. 110 ustawy emerytalnej dotyczy ponownego obliczenia emerytury lub renty od podstawy wymiaru ustalonej według art. 15 tej ustawy. W praktyce chodzi o sytuację, w której emeryt wskaże zarobki stanowiące podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne lub emerytalne i rentowe, a okres ten przypada w całości albo w części po przyznaniu świadczenia.

Co do zasady nowy wskaźnik wysokości podstawy wymiaru powinien być wyższy od poprzednio obliczonego. Ustawa przewiduje jednak wyjątki, w tym dla osób, które od dnia ustalenia prawa do świadczenia do dnia złożenia wniosku nie pobierały świadczenia wskutek zawieszenia. Ten wyjątek nie znosi jednak wymogu istnienia podstawy wymiaru składek przypadającej po przyznaniu emerytury.

Dlatego w sprawie osoby, która po przyznaniu wcześniejszej emerytury nie pracowała w Polsce, nie prowadziła działalności objętej składkami i nie odprowadzała składek do ZUS, zastosowanie art. 110 może być wyłączone. Nie chodzi bowiem wyłącznie o to, że emerytura była zawieszona, ale także o to, czy po jej przyznaniu powstały nowe dane składkowe pozwalające ustalić podstawę wymiaru na nowo.

Czy aktualna kwota bazowa zawsze ma zastosowanie?

Nie. Kwota bazowa jest elementem obliczania emerytur według określonych zasad starego systemu. Jej zastosowanie zależy od tego, czy ustawa przewiduje ustalenie podstawy wymiaru albo części świadczenia na nowo. Jeżeli nie ma podstaw do ponownego ustalenia podstawy wymiaru, ZUS nie zastępuje dawnej kwoty bazowej aktualną tylko dlatego, że wypłata emerytury była przez kilka lat zawieszona.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślano, że przy przechodzeniu z wcześniejszej emerytury na emeryturę z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego aktualna kwota bazowa może mieć znaczenie w ograniczonym zakresie, zwłaszcza dla części socjalnej świadczenia, jeżeli ubezpieczony po przyznaniu wcześniejszej emerytury podlegał ubezpieczeniom przez wymagany okres. Nie oznacza to jednak automatycznego przeliczenia całej emerytury od nowej kwoty bazowej.

Jeżeli emerytura jest obliczana według nowych zasad, opartych na zwaloryzowanych składkach, kapitale początkowym i średnim dalszym trwaniu życia, pojęcie kwoty bazowej nie ma takiego znaczenia jak w starym systemie. Dlatego przed oceną decyzji trzeba ustalić, według jakich przepisów została przyznana emerytura i czego dokładnie dotyczył wniosek złożony do ZUS.

Jakie znaczenie ma brak pobierania świadczenia?

Niepobieranie emerytury z powodu zawieszenia może mieć znaczenie przy ocenie niektórych warunków przeliczenia. Nie jest jednak samodzielną podstawą do obliczenia świadczenia od aktualnej kwoty bazowej. Innymi słowy: zawieszenie świadczenia może pomóc w spełnieniu jednego z warunków, ale nie zastąpi nowych okresów składkowych, nowych zarobków ani innych dowodów wymaganych przez ustawę.

Jeżeli emeryt nie pobierał świadczenia i równocześnie po przyznaniu emerytury pracował na podstawie umowy o pracę, prowadził działalność gospodarczą z opłacaniem składek albo miał inne okresy objęte ubezpieczeniami, warto zbadać, czy można złożyć wniosek o ponowne obliczenie. Jeżeli jednak nie było żadnych nowych składek, ZUS najczęściej ograniczy się do podjęcia wypłaty zwaloryzowanego świadczenia.

Co można zrobić po niekorzystnej decyzji ZUS?

Po otrzymaniu decyzji ZUS należy najpierw sprawdzić jej uzasadnienie. Ważne jest, czy ZUS odmówił ponownego ustalenia podstawy wymiaru, czy jedynie podjął wypłatę świadczenia w zwaloryzowanej wysokości. Trzeba też porównać treść złożonego wniosku z zakresem rozstrzygnięcia w decyzji.

Jeżeli decyzja jest niekorzystna, można wnieść odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem ZUS. Termin wynosi zasadniczo miesiąc od dnia doręczenia decyzji. W odwołaniu warto wskazać, czego domaga się ubezpieczony, jakie okresy składkowe mają być uwzględnione i z jakich dokumentów wynikają podstawy wymiaru składek.

Jeżeli problem polega na tym, że do ZUS trafił wyłącznie wniosek o podjęcie wypłaty, a nie wniosek o ponowne obliczenie świadczenia, można rozważyć złożenie odrębnego wniosku o przeliczenie. Trzeba jednak pamiętać, że wypłata podwyższonego świadczenia, jeżeli przeliczenie okaże się zasadne, co do zasady nie następuje za dowolny okres wstecz, lecz według reguł wynikających z ustawy i daty złożenia wniosku.

Jakie dokumenty warto przygotować?

Do wniosku o ponowne ustalenie wysokości emerytury warto dołączyć dokumenty potwierdzające okresy ubezpieczenia i zarobki, jeżeli nie znajdują się już w aktach ZUS. Mogą to być w szczególności świadectwa pracy, zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, dokumenty dotyczące działalności gospodarczej, informacje o opłaconych składkach oraz inne dowody potwierdzające podstawę wymiaru składek.

Jeżeli praca była wykonywana za granicą, znaczenie mogą mieć przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo umowy międzynarodowe. Taka praca nie zawsze pozwala jednak obliczyć polską emeryturę od polskiej kwoty bazowej w sposób oczekiwany przez ubezpieczonego. Wymaga to osobnej oceny w zależności od państwa, okresu pracy i rodzaju świadczenia.

FAQ

Czy ZUS musi przeliczyć odwieszoną emeryturę od aktualnej kwoty bazowej?

Nie zawsze. Jeżeli chodzi wyłącznie o podjęcie wypłaty zawieszonego świadczenia, ZUS zwykle wypłaca emeryturę w dotychczasowej wysokości po waloryzacjach. Aktualna kwota bazowa ma znaczenie tylko wtedy, gdy konkretny przepis pozwala ustalić świadczenie lub jego część na nowo.

Czy zawieszenie emerytury wystarczy do przeliczenia z art. 110?

Nie. Zawieszenie może wpływać na ocenę warunku wyższego wskaźnika, ale art. 110 wymaga także wskazania podstawy wymiaru składek przypadającej w całości lub części po przyznaniu świadczenia. Bez nowych okresów składkowych przeliczenie może być niemożliwe.

Co zrobić, jeśli we wniosku wpisano tylko odwieszenie emerytury?

Można rozważyć złożenie odrębnego wniosku o ponowne obliczenie świadczenia, wskazując konkretną podstawę prawną i dokumenty. Jeżeli ZUS wydał już decyzję, trzeba ocenić, czy korzystniejsze będzie odwołanie, nowy wniosek, czy oba działania w odpowiedniej kolejności.

Czy praca za granicą pomaga w przeliczeniu polskiej emerytury?

To zależy od państwa, rodzaju pracy, okresu ubezpieczenia i podstawy prawnej świadczenia. Okresy zagraniczne mogą mieć znaczenie w koordynacji zabezpieczenia społecznego, ale nie zawsze prowadzą do przeliczenia polskiej emerytury od aktualnej kwoty bazowej.

Jaki jest termin na odwołanie od decyzji ZUS?

Odwołanie wnosi się co do zasady w terminie miesiąca od doręczenia decyzji. Składa się je za pośrednictwem jednostki ZUS, która wydała decyzję, a sprawę rozpoznaje sąd pracy i ubezpieczeń społecznych.

Przy przeliczeniu odwieszonej emerytury osobnym problemem może być art. 21 przy przejściu z renty na emeryturę oraz wybór podstawy obliczenia świadczenia.

Podsumowanie

W opisanym stanie faktycznym stanowisko ZUS może być prawidłowe, jeżeli po przyznaniu wcześniejszej emerytury nie było nowych polskich składek ani okresów ubezpieczenia, które mogłyby stanowić podstawę ponownego ustalenia świadczenia. Art. 110 nie daje prawa do aktualnej kwoty bazowej tylko dlatego, że emerytura była zawieszona i niepobierana.

Nie oznacza to jednak, że każda odmowa ZUS jest prawidłowa. Decyzję trzeba ocenić przez pryzmat rodzaju emerytury, historii ubezpieczenia, treści wniosku, ewentualnych okresów pracy po przyznaniu świadczenia oraz dokumentów znajdujących się w aktach ZUS. Jeżeli są podstawy do sporu, należy pilnować terminu odwołania.

Źródła:

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118 ze zm.

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2006 r., sygn. akt I UZP 3/06

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 września 2009 r., sygn. akt I UZP 6/09

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2004 r., sygn. akt II UZP 11/04

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.