Ciąża na świadczeniu rehabilitacyjnym a zasiłek macierzyński

Czy świadczenie rehabilitacyjne daje prawo do zasiłku macierzyńskiego?

Co do zasady zasiłek macierzyński przysługuje osobie, która urodzi dziecko w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie urlopu wychowawczego. Sam fakt pobierania świadczenia rehabilitacyjnego po zakończeniu umowy o pracę nie oznacza, że kobieta nadal podlega ubezpieczeniu chorobowemu z tego stosunku pracy.

Jeżeli stosunek pracy ustał wcześniej, a kobieta po jego ustaniu pobiera tylko świadczenie rehabilitacyjne, to w typowej sytuacji nie ma już pracowniczego tytułu do ubezpieczenia chorobowego. W konsekwencji, jeśli poród nastąpi już po ustaniu tego tytułu i nie zachodzi żaden ustawowy wyjątek, ZUS może odmówić prawa do zasiłku macierzyńskiego.

Inaczej należy ocenić sprawę, jeżeli w dniu rozwiązania umowy kobieta była już w ciąży, a rozwiązanie stosunku pracy mogło naruszać przepisy o ochronie pracownic w ciąży. Wtedy znaczenie może mieć ustalenie, czy zakończenie zatrudnienia było zgodne z prawem.

Kiedy zasiłek macierzyński przysługuje po ustaniu zatrudnienia?

Po ustaniu ubezpieczenia chorobowego zasiłek macierzyński nie przysługuje w każdej sytuacji. Ustawa przewiduje konkretne wyjątki, które trzeba odróżnić od zwykłego zakończenia zatrudnienia przed porodem.

Zasiłek macierzyński po ustaniu zatrudnienia może wchodzić w grę w szczególności wtedy, gdy:

• ubezpieczenie ustało już po nabyciu prawa do zasiłku macierzyńskiego, czyli po rozpoczęciu pobierania tego zasiłku,
• umowa o pracę zawarta na czas określony albo umowa na okres próbny dłuższy niż miesiąc uległa z mocy prawa przedłużeniu do dnia porodu, zgodnie z art. 177 § 3 Kodeksu pracy,
• zatrudnienie ustało w okresie ciąży z powodu ogłoszenia upadłości albo likwidacji pracodawcy,
• zatrudnienie ustało w okresie ciąży z naruszeniem przepisów prawa, a naruszenie to zostało potwierdzone we właściwym trybie,
• dziecko urodziło się w czasie urlopu wychowawczego.

Jeżeli żadna z tych sytuacji nie występuje, a poród nastąpi dopiero po zakończeniu świadczenia rehabilitacyjnego i bez nowego tytułu do ubezpieczenia chorobowego, prawo do zasiłku macierzyńskiego zasadniczo nie powstanie.

Czy świadczenie rehabilitacyjne przedłuża się automatycznie do porodu?

Nie. Świadczenie rehabilitacyjne nie przedłuża się automatycznie do dnia porodu. ZUS przyznaje je na określony czas, jeżeli po wyczerpaniu zasiłku chorobowego osoba nadal jest niezdolna do pracy, ale dalsze leczenie albo rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy.

Maksymalny okres pobierania świadczenia rehabilitacyjnego wynosi 12 miesięcy. W ciąży świadczenie rehabilitacyjne, jeżeli zostało przyznane, przysługuje w wysokości 100% podstawy wymiaru, ale nadal wymaga decyzji ZUS i nie może być traktowane jako automatyczna ochrona do porodu.

Jeżeli okres przyznanego świadczenia kończy się przed porodem, można rozważyć złożenie wniosku o dalsze świadczenie rehabilitacyjne, o ile nie został wykorzystany ustawowy limit i nadal spełnione są warunki medyczne. Nie rozwiązuje to jednak samo przez się problemu prawa do zasiłku macierzyńskiego po porodzie.

Co można zrobić, aby uzyskać świadczenia po porodzie?

Możliwe działania zależą od tego, czy przed porodem można jeszcze uzyskać realny tytuł do ubezpieczenia chorobowego oraz czy wcześniejsze zakończenie zatrudnienia było zgodne z prawem.

• Sprawdzenie prawidłowości rozwiązania umowy. Jeżeli w dniu rozwiązania stosunku pracy kobieta była już w ciąży, warto ocenić, czy pracodawca mógł skutecznie zakończyć umowę. W niektórych sprawach konieczne jest postępowanie przed sądem pracy.
• Rzeczywiste zatrudnienie przed porodem. Jeśli kobieta podejmie prawdziwą pracę, wykonuje obowiązki, otrzymuje wynagrodzenie i podlega ubezpieczeniu chorobowemu, poród w czasie tego ubezpieczenia może dawać prawo do zasiłku macierzyńskiego.
• Umowa zlecenia z dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Przy zleceniu samo ubezpieczenie chorobowe nie powstaje automatycznie. Konieczne jest zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, a tytuł musi być realny.
• Działalność gospodarcza. Prowadzenie faktycznej działalności i zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego może tworzyć tytuł do zasiłku, ale działalność założona wyłącznie dla świadczeń może zostać zakwestionowana przez ZUS.
• Świadczenie rodzicielskie. Jeżeli zasiłek macierzyński nie przysługuje, po urodzeniu dziecka można sprawdzić prawo do świadczenia rodzicielskiego, które co do zasady wynosi 1000 zł miesięcznie przez 52 tygodnie przy urodzeniu jednego dziecka.

Zatrudnienie w ciąży a kontrola ZUS

Prawo nie zabrania zatrudnienia kobiety w ciąży. ZUS może jednak skontrolować, czy umowa o pracę, zlecenie albo działalność gospodarcza nie zostały stworzone jedynie po to, aby uzyskać świadczenia z ubezpieczenia społecznego.

W praktyce znaczenie mają m.in. faktyczne wykonywanie pracy, zakres obowiązków, kwalifikacje, dokumenty potwierdzające pracę, realna potrzeba zatrudnienia, wysokość wynagrodzenia oraz to, czy pracodawca rzeczywiście organizował i nadzorował pracę. Przy działalności gospodarczej ZUS może badać, czy była prowadzona faktycznie, a nie tylko formalnie zarejestrowana.

Jeżeli ZUS uzna, że tytuł do ubezpieczenia był pozorny, może wydać decyzję odmawiającą podlegania ubezpieczeniom lub prawa do zasiłku. Od takiej decyzji przysługuje odwołanie do sądu, ale wymaga ono przedstawienia konkretnych dowodów.

Rezygnacja ze świadczenia rehabilitacyjnego

Zrezygnowanie ze świadczenia rehabilitacyjnego jest możliwe, ale nie powinno być traktowane jako prosty sposób na zasiłek macierzyński. Rezygnacja oznacza utratę świadczenia od wskazanej daty, a nowy tytuł do ubezpieczenia musi być rzeczywisty i skuteczny.

Jeżeli kobieta chce podjąć pracę, zwykle konieczne będzie wykazanie zdolności do pracy na danym stanowisku. W przypadku zatrudnienia pracowniczego znaczenie mogą mieć badania wstępne oraz realna możliwość wykonywania obowiązków. Sama formalna umowa podpisana krótko przed porodem, bez faktycznej pracy, jest rozwiązaniem ryzykownym.

FAQ

Czy ZUS wypłaci zasiłek macierzyński, jeżeli poród nastąpi podczas świadczenia rehabilitacyjnego po ustaniu pracy?

Nie zawsze. Jeżeli kobieta po ustaniu zatrudnienia pobiera tylko świadczenie rehabilitacyjne i nie ma innego tytułu do ubezpieczenia chorobowego, samo urodzenie dziecka w tym okresie zasadniczo nie daje prawa do zasiłku macierzyńskiego. Trzeba jeszcze sprawdzić, czy nie zachodzi jeden z wyjątków ustawowych.

Czy świadczenie rehabilitacyjne w ciąży zawsze wynosi 100% podstawy?

Jeżeli świadczenie rehabilitacyjne zostało przyznane za okres przypadający w ciąży, przysługuje w wysokości 100% podstawy wymiaru. Nie oznacza to jednak, że ZUS musi przyznać je aż do porodu ani że po porodzie automatycznie powstanie prawo do zasiłku macierzyńskiego.

Czy można podjąć pracę w ciąży tylko po to, aby dostać zasiłek macierzyński?

Można podjąć pracę w ciąży, ale musi to być rzeczywiste zatrudnienie. Jeżeli umowa będzie pozorna, a praca nie będzie faktycznie wykonywana, ZUS może zakwestionować podleganie ubezpieczeniom i odmówić zasiłku.

Czy przy zasiłku macierzyńskim obowiązuje okres wyczekiwania?

Przy zasiłku macierzyńskim nie stosuje się typowego okresu wyczekiwania znanego z zasiłku chorobowego. Kluczowe jest jednak to, aby w dniu porodu istniał ważny tytuł do ubezpieczenia chorobowego albo aby sprawa mieściła się w ustawowym wyjątku.

Co przysługuje po porodzie, jeśli nie ma prawa do zasiłku macierzyńskiego?

W takiej sytuacji warto złożyć wniosek o świadczenie rodzicielskie, jeżeli spełnione są warunki z ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przy urodzeniu jednego dziecka świadczenie to co do zasady przysługuje przez 52 tygodnie i nie jest zależne od dochodu.

Źródła

• Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.
• Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
• Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.