Wynajem mieszkań a świadczenie rehabilitacyjne

Co zmieniło się 13 kwietnia 2026 r.?

Świadczenie rehabilitacyjne przysługuje ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego jest nadal niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy. Przy ocenie aktywności osoby pobierającej to świadczenie szczególne znaczenie ma art. 22 ustawy zasiłkowej, zgodnie z którym do świadczenia rehabilitacyjnego stosuje się odpowiednio między innymi art. 17 tej ustawy.

Od 13 kwietnia 2026 r. art. 17 ust. 1 wskazuje dwie odrębne przesłanki utraty prawa do świadczenia chorobowego: wykonywanie pracy zarobkowej oraz podejmowanie aktywności niezgodnej z celem zwolnienia. Przez odesłanie z art. 22 reguły te stosuje się odpowiednio również do świadczenia rehabilitacyjnego.

Nowy art. 17 ust. 1a definiuje pracę zarobkową jako każdą czynność mającą charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania. Wyłączone są jednak czynności incydentalne, których podjęcia wymagają istotne okoliczności. Ustawa dodatkowo zastrzega, że w tym przypadku polecenie pracodawcy nie może być uznane za istotną okoliczność.

Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 1b aktywnością niezgodną z celem zwolnienia są działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję. Nie obejmuje to zwykłych czynności dnia codziennego ani czynności incydentalnych, których podjęcia wymagają istotne okoliczności.

Oznacza to, że obecnie punktem wyjścia są definicje ustawowe, a wcześniejsze orzecznictwo Sądu Najwyższego pozostaje pomocne przede wszystkim przy ocenie konkretnych zachowań. Dla starszych spraw znaczenie może mieć także przepis przejściowy: do postępowań dotyczących okoliczności z art. 17 ust. 1, wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie nowych zasad, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Wynajem mieszkań: dochód pasywny czy praca zarobkowa?

Nie ma prostej zasady, zgodnie z którą samo posiadanie mieszkań na wynajem wyklucza pobieranie świadczenia rehabilitacyjnego. Jeżeli lokale są już wynajęte, czynsze wpływają na rachunek, a bieżącą obsługę wykonuje zarządca, księgowa, pełnomocnik lub inna osoba, sam dochód z majątku nie musi oznaczać wykonywania przez świadczeniobiorcę pracy zarobkowej.

Po zmianie przepisów nie przesądza również sama kwalifikacja najmu jako prywatnego albo prowadzonego w ramach działalności gospodarczej. Art. 17 ust. 1a odwołuje się do charakteru konkretnej czynności, a nie tylko do podstawy prawnej, na której jest ona wykonywana.

Ryzyko jest większe, gdy osoba pobierająca świadczenie osobiście:

• zamieszcza ogłoszenia i poszukuje najemców,
• prowadzi negocjacje dotyczące czynszu i warunków umowy,
• pokazuje lokale i przekazuje je najemcom,
• zawiera nowe umowy lub aneksy,
• wystawia dokumenty rozliczeniowe i prowadzi bieżące rozliczenia,
• organizuje oraz nadzoruje naprawy lub remonty,
• regularnie kontaktuje się z najemcami w sprawach związanych z wykonywaniem umów,
• wyjeżdża w celu osobistej obsługi wynajmowanych nieruchomości.

Powtarzalne i zorganizowane wykonywanie takich czynności może zostać uznane za pracę zarobkową nawet wtedy, gdy zajmują one niewiele czasu. Z drugiej strony nie należy utożsamiać samego wpływu pieniędzy na rachunek z wykonywaniem czynności o charakterze zarobkowym.

Zobacz również: świadczenie rehabilitacyjne a działalność gospodarcza.

Pojedynczy podpis, rachunek lub pilna awaria – jak je oceniać?

Po zmianie prawa nie wystarczy stwierdzenie, że dana czynność była tylko formalna lub zajęła kilka minut. Z drugiej strony jeden podpis albo pojedynczy telefon nie powodują automatycznie utraty świadczenia.

Przy każdej takiej sytuacji trzeba kolejno ustalić:

• czy czynność miała charakter zarobkowy, czyli była związana z osiąganiem albo utrzymaniem przychodu z najmu,
• jeżeli miała taki charakter – czy była czynnością incydentalną, której podjęcia wymagały istotne okoliczności,
• niezależnie od powyższego – czy dana aktywność utrudniała lub wydłużała leczenie albo rekonwalescencję i czy nie zachodził jeden z wyjątków przewidzianych w art. 17 ust. 1b.

Przykładowo regularne comiesięczne podpisywanie dokumentów, zawieranie kolejnych umów czy prowadzenie bieżących negocjacji trudno traktować jako zdarzenia incydentalne tylko dlatego, że każda z tych czynności trwa krótko. Inaczej może wyglądać jednorazowa reakcja na nagłe zdarzenie, którego nie dało się rozsądnie przewidzieć ani odłożyć.

Także przy pilnej awarii trzeba rozróżnić pojedynczą konieczną reakcję od przejęcia całej obsługi zdarzenia. Krótki kontakt mający zabezpieczyć lokal przed poważniejszą szkodą może być oceniany inaczej niż osobiste poszukiwanie wykonawców, negocjowanie cen, nadzorowanie naprawy i prowadzenie rozliczeń.

Co wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego?

Starsze orzecznictwo nadal pomaga oceniać granicę pomiędzy biernym uzyskiwaniem dochodu a osobistym wykonywaniem czynności związanych z działalnością. Trzeba jednak pamiętać, że od 13 kwietnia 2026 r. podstawowym punktem odniesienia są ustawowe definicje z art. 17 ust. 1a i 1b.

W wyroku z 11 grudnia 2007 r., sygn. akt I UK 145/07, Sąd Najwyższy analizował działalność polegającą na wynajmie lokali użytkowych, w której zwykła aktywność przedsiębiorcy sprowadzała się zasadniczo do wystawiania kilku dokumentów miesięcznie. W takich okolicznościach dalsze wykonywanie właśnie tych czynności podczas niezdolności do pracy zostało potraktowane jako kontynuowanie pracy zarobkowej. Orzeczenie nadal pokazuje, że nawet niewielka czasowo czynność może mieć duże znaczenie, jeżeli w rzeczywistości stanowi zasadniczy element normalnej działalności danej osoby.

Z kolei w wyroku z 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt II UK 186/11, Sąd Najwyższy odróżnił rzeczywiste wykonywanie pracy od samego uzyskiwania dochodów niepołączonych z osobistym świadczeniem pracy oraz od niektórych sporadycznych czynności formalnych. Samo formalne prowadzenie działalności czy podpisanie nielicznych dokumentów przygotowanych przez inne osoby nie przesądzało w tamtej sprawie o wykonywaniu pracy zarobkowej.

Po nowelizacji oba kierunki mogą być pomocne przy ustalaniu faktów, ale nie zastępują testu wynikającego z obecnego art. 17. Przy pojedynczej czynności trzeba obecnie wprost zbadać jej zarobkowy charakter oraz to, czy może zostać uznana za incydentalną i wymaganą przez istotne okoliczności.

Wyjazd za granicę w sprawach najmu

Sam fakt wyjazdu za granicę podczas pobierania świadczenia rehabilitacyjnego nie oznacza automatycznie utraty prawa do świadczenia. Wyjazd związany z wynajmem trzeba jednak oceniać na dwóch niezależnych płaszczyznach.

Po pierwsze, należy ustalić, czy podczas wyjazdu osoba pobierająca świadczenie wykonywała czynności o charakterze zarobkowym. Osobiste pokazywanie mieszkania, negocjowanie warunków najmu, zawarcie umowy, przekazanie lokalu czy organizowanie remontu mogą przemawiać za taką kwalifikacją.

Po drugie, trzeba sprawdzić wpływ samego wyjazdu i podejmowanych podczas niego działań na leczenie oraz rekonwalescencję. Nawet aktywność, która nie zostanie uznana za pracę zarobkową, może być problemem, jeżeli utrudnia lub wydłuża proces leczenia i nie mieści się w wyjątkach przewidzianych w art. 17 ust. 1b.

Znaczenie będą miały między innymi rodzaj schorzenia, zalecenia lekarskie, cel i długość podróży oraz rzeczywiste czynności wykonywane na miejscu. Dlatego dokumentacja medyczna może być istotnym dowodem, ale sama zgoda lekarza na podróż nie przesądza jeszcze, że wykonywanie podczas niej czynności związanych z najmem nie było pracą zarobkową.

Kontrola ZUS i możliwe konsekwencje

Przepisy o kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień obejmują również okresy, za które przysługuje świadczenie rehabilitacyjne. W razie wątpliwości ZUS może więc ustalać, jakie czynności faktycznie wykonywała osoba pobierająca świadczenie i czy spełniają one przesłanki z art. 17.

W sprawie dotyczącej najmu znaczenie mogą mieć w szczególności umowy i aneksy, korespondencja z najemcami, dokumenty księgowe, pełnomocnictwa, umowa z zarządcą, potwierdzenia wykonywania czynności przez inne osoby, dokumentacja dotycząca remontów oraz dokumentacja medyczna.

Jeżeli ZUS uzna, że w okresie pobierania świadczenia była wykonywana praca zarobkowa albo podejmowana aktywność niezgodna z celem zwolnienia, może wydać decyzję kwestionującą prawo do świadczenia za wskazany okres. Jeżeli świadczenie zostało już wypłacone i zachodzą ustawowe przesłanki zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, decyzja może również obejmować obowiązek zwrotu. Zakres okresu objętego decyzją i podstawy zwrotu należy analizować na podstawie treści konkretnego rozstrzygnięcia.

Od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, wnoszone za pośrednictwem ZUS. Termin wynosi co do zasady miesiąc od dnia doręczenia decyzji. W odwołaniu warto odnieść się dokładnie do każdej czynności wskazanej przez ZUS i przedstawić dowody pokazujące, kto faktycznie obsługiwał najem.

Jak ograniczyć ryzyko utraty świadczenia?

Jeżeli wynajem ma być kontynuowany podczas pobierania świadczenia rehabilitacyjnego, bezpieczniejsze jest takie zorganizowanie obsługi, aby bieżące czynności wykonywały inne osoby. Nie chodzi o samo formalne ustanowienie pełnomocnika, lecz o rzeczywiste ograniczenie osobistej aktywności świadczeniobiorcy.

Pomocne może być:

• powierzenie bieżącej obsługi najmu profesjonalnemu zarządcy,
• udzielenie pełnomocnictwa do podpisywania umów i innych dokumentów,
• przekazanie rozliczeń księgowej,
• powierzenie osobie trzeciej kontaktów z najemcami i organizowania napraw,
• odłożenie czynności, które nie są pilne, do czasu zakończenia okresu niezdolności do pracy,
• zachowanie dokumentów potwierdzających, kto rzeczywiście wykonywał poszczególne działania,
• przestrzeganie zaleceń dotyczących leczenia i rehabilitacji oraz przechowywanie związanej z nimi dokumentacji.

Nie można natomiast przyjąć absolutnej zasady, że każde osobiste podpisanie dokumentu oznacza utratę świadczenia. Po zmianach z 2026 r. trzeba ustalić charakter konkretnej czynności, jej incydentalność, przyczynę jej podjęcia oraz – niezależnie od testu pracy zarobkowej – jej wpływ na leczenie i rekonwalescencję.

FAQ

Czy muszę zawiesić działalność gospodarczą, aby pobierać świadczenie rehabilitacyjne?

Samo formalne niezawieszenie działalności nie przesądza na gruncie art. 17 o wykonywaniu pracy zarobkowej. Znaczenie ma rzeczywista osobista aktywność. Jeżeli jednak świadczenie przysługuje po ustaniu wcześniejszego tytułu ubezpieczenia, mogą dodatkowo znaleźć zastosowanie odrębne przesłanki z art. 13 ust. 1 ustawy zasiłkowej, stosowanego do świadczenia rehabilitacyjnego przez art. 22.

Czy sam wpływ czynszu z najmu pozbawia świadczenia?

Nie musi. Samo otrzymywanie pieniędzy z wcześniej zawartych umów, bez osobistej obsługi najmu, nie jest tym samym co wykonywanie konkretnej czynności o charakterze zarobkowym. ZUS może jednak badać rzeczywisty sposób prowadzenia najmu, a nie tylko przepływy na rachunku bankowym.

Czy mogę podpisać jedną umowę najmu podczas świadczenia rehabilitacyjnego?

Nie ma automatycznej reguły, że jeden podpis zawsze powoduje utratę świadczenia albo że zawsze jest dozwolony. Zawarcie umowy służącej uzyskiwaniu czynszu może mieć charakter zarobkowy. Trzeba więc dodatkowo sprawdzić, czy była to rzeczywiście czynność incydentalna, której wymagały istotne okoliczności. Jeżeli podpisanie umowy było zwykłym, zaplanowanym elementem bieżącej obsługi najmu i mogło zostać wykonane przez pełnomocnika albo przełożone, ryzyko jest większe.

Czy przy pilnej awarii mogę skontaktować się z najemcą lub zarządcą?

Jednorazowa konieczna reakcja na nagłe zdarzenie może być oceniana w świetle wyjątku dotyczącego czynności incydentalnej wymaganej przez istotne okoliczności. Nie oznacza to jednak automatycznego wyłączenia odpowiedzialności. Inaczej może zostać ocenione krótkie przekazanie informacji, a inaczej osobiste i wielogodzinne organizowanie całej naprawy.

Czy wyjazd za granicę w sprawie mieszkania może spowodować utratę świadczenia?

Takie ryzyko istnieje, jeżeli wyjazd służy wykonywaniu czynności o charakterze zarobkowym, na przykład spotkaniu z najemcą, negocjowaniu umowy, przekazaniu lokalu lub organizowaniu remontu. Niezależnie od tego ZUS może badać, czy podróż i aktywność podczas niej utrudniały lub wydłużały leczenie albo rekonwalescencję.

Co zrobić po otrzymaniu decyzji ZUS o zwrocie świadczenia?

Należy sprawdzić, które konkretnie czynności ZUS uznał za pracę zarobkową lub aktywność niezgodną z celem zwolnienia, za jaki okres zakwestionowano świadczenie oraz na jakich dowodach oparto decyzję. Odwołanie wnosi się co do zasady w terminie miesiąca od doręczenia decyzji, za pośrednictwem ZUS do właściwego sądu. Przydatne mogą być pełnomocnictwa, umowa z zarządcą, korespondencja, dokumenty księgowe oraz dowody pokazujące, że bieżącą obsługę najmu wykonywały inne osoby.

Podsumowanie

Pobieranie świadczenia rehabilitacyjnego nie wyklucza automatycznie posiadania mieszkań na wynajem ani otrzymywania czynszu. Zasadnicze znaczenie ma rzeczywista osobista aktywność świadczeniobiorcy.

Od 13 kwietnia 2026 r. ocena powinna być prowadzona przede wszystkim według ustawowych definicji z art. 17 ust. 1a i 1b. Regularna obsługa najmu może być pracą zarobkową, natomiast przy pojedynczej czynności trzeba dodatkowo ocenić, czy była incydentalna i wymagana przez istotne okoliczności. Osobno należy badać, czy aktywność nie utrudniała leczenia lub rekonwalescencji. Przy większej liczbie lokali praktycznym rozwiązaniem pozostaje przekazanie bieżącej obsługi zarządcy lub pełnomocnikowi i zachowanie dowodów potwierdzających rzeczywisty zakres zastępstwa.