Wynajem mieszkań a świadczenie rehabilitacyjne

Świadczenie rehabilitacyjne a praca zarobkowa

Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa świadczenie rehabilitacyjne przysługuje ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego jest nadal niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy.

Kluczowe znaczenie ma art. 17 ust. 1 tej ustawy. Przepis przewiduje utratę prawa do zasiłku chorobowego, jeżeli ubezpieczony w okresie orzeczonej niezdolności do pracy wykonuje pracę zarobkową albo wykorzystuje zwolnienie od pracy niezgodnie z jego celem. Na podstawie art. 22 ustawy zasada ta znajduje odpowiednie zastosowanie także do świadczenia rehabilitacyjnego.

Oznacza to, że ZUS może zakwestionować prawo do świadczenia rehabilitacyjnego, jeżeli uzna, że osoba pobierająca świadczenie faktycznie pracowała albo podejmowała czynności sprzeczne z celem leczenia i rehabilitacji. W przypadku świadczenia rehabilitacyjnego spór często dotyczy tego, czy konkretna aktywność była jeszcze zwykłym zarządzaniem majątkiem, czy już pracą zarobkową.

Nie ma więc prostej zasady, że każdy najem mieszkania automatycznie wyklucza świadczenie rehabilitacyjne. Inaczej oceniany może być pasywny wpływ czynszu, a inaczej osobiste prowadzenie wynajmu jako działalności gospodarczej, obejmujące obsługę klientów, zawieranie umów, rozliczenia, reklamę, wyjazdy i organizację bieżących prac.

Wynajem mieszkań: dochód pasywny czy praca zarobkowa?

Przy wynajmie kilku mieszkań najważniejsze jest ustalenie, jaki jest rzeczywisty zakres Pana osobistej aktywności. Jeżeli lokale są wynajęte długoterminowo, najemcy płacą czynsz, a bieżące czynności wykonuje zarządca, księgowa, członek rodziny albo inna upoważniona osoba, argumenty za zachowaniem świadczenia są silniejsze.

Ryzyko rośnie, gdy osoba pobierająca świadczenie rehabilitacyjne sama wykonuje czynności typowe dla prowadzenia działalności, na przykład:

• poszukuje najemców i prowadzi z nimi negocjacje,
• osobiście podpisuje nowe umowy lub aneksy,
• wystawia rachunki albo faktury i prowadzi rozliczenia,
• organizuje naprawy, remonty, oględziny lub przekazanie lokalu,
• wyjeżdża za granicę w celu obsługi mieszkania, podpisania dokumentów albo spotkań z najemcami.

Takie czynności mogą zostać potraktowane jako praca zarobkowa, zwłaszcza gdy są powtarzalne, zorganizowane i związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Nie musi to być praca pełnoetatowa ani szczególnie intensywna. Dla ZUS istotne bywa samo ustalenie, że ubezpieczony realnie wykonywał czynności składające się na działalność zarobkową.

Zobacz również: czy na zasiłku rehabilitacyjnym trzeba zawiesić działalność gospodarczą

Co wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego?

W orzecznictwie pojawiały się różne oceny podobnych sytuacji. W orzeczeniu z dnia 11 grudnia 2007 r., sygn. akt I UK 145/07, Sąd Najwyższy wskazał, że jeżeli faktyczna aktywność zawodowa ubezpieczonego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności polegającej na zarobkowym wynajmie lokali użytkowych sprowadzała się do comiesięcznego wystawiania kilku rachunków, to kontynuowanie takiej działalności w okresie korzystania z zasiłków chorobowych i świadczenia rehabilitacyjnego mogło prowadzić do utraty pobranych świadczeń.

Z kolei w wyroku z dnia 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt II UK 186/11, Sąd Najwyższy zaakcentował, że wykonywanie pracy zarobkowej polega na podejmowaniu konkretnych czynności wynikających z zatrudnienia albo innego stosunku prawnego obejmującego świadczenie pracy. Przy działalności gospodarczej mogą to być między innymi obsługa klientów, nadzór nad pracownikami czy czynności bezpośrednio związane z bieżącą działalnością.

Z tego kierunku orzecznictwa wynika ważny praktyczny wniosek: samo formalne posiadanie działalności gospodarczej albo uzyskiwanie przychodu nie przesądza jeszcze sprawy. Trzeba badać, czy ubezpieczony faktycznie pracował, jakie czynności wykonywał, jak często i czy były one zgodne z celem świadczenia rehabilitacyjnego.

Wyjazd za granicę w sprawach najmu

Wyjazd za granicę w okresie pobierania świadczenia rehabilitacyjnego nie powinien być oceniany wyłącznie przez pryzmat samego przekroczenia granicy. Znaczenie ma cel wyjazdu, stan zdrowia, zalecenia lekarskie oraz to, czy wyjazd wiąże się z wykonywaniem czynności zarobkowych.

Jeżeli wyjazd służy osobistemu podpisaniu umowy, przekazaniu mieszkania, rozmowom z najemcą, oględzinom lokalu albo organizacji napraw, ZUS może uznać, że była to aktywność związana z działalnością zarobkową. Dodatkowo taki wyjazd może zostać oceniony jako wykorzystywanie okresu niezdolności do pracy niezgodnie z celem świadczenia, jeżeli utrudnia leczenie albo rehabilitację.

Bezpieczniejszym rozwiązaniem jest udzielenie pełnomocnictwa osobie trzeciej, powierzenie obsługi lokalu profesjonalnemu zarządcy albo przełożenie czynności, które nie są pilne. Jeżeli wyjazd jest konieczny z przyczyn niezwiązanych z pracą, warto zadbać o dokumentację medyczną potwierdzającą, że nie koliduje on z procesem leczenia.

Kontrola ZUS i możliwe konsekwencje

ZUS może badać, czy osoba pobierająca świadczenie rehabilitacyjne spełnia warunki do jego dalszego pobierania oraz czy nie wykonuje pracy zarobkowej. Ustalenia mogą wynikać z kontroli, dokumentów, korespondencji, danych księgowych, umów, rachunków, faktur, informacji od płatnika składek albo innych okoliczności sprawy.

Jeżeli ZUS stwierdzi wykonywanie pracy zarobkowej albo wykorzystywanie świadczenia niezgodnie z jego celem, może wydać decyzję odmawiającą prawa do świadczenia za zakwestionowany okres i żądać zwrotu świadczeń jako nienależnie pobranych. W praktyce spór często dotyczy tego, za jaki okres świadczenie ma zostać zwrócone oraz czy konkretne czynności rzeczywiście były pracą zarobkową.

Od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Termin na wniesienie odwołania wynosi co do zasady miesiąc od doręczenia decyzji. W odwołaniu warto wykazywać, że dochód miał charakter pasywny, czynności wykonywały inne osoby, a aktywność ubezpieczonego nie była osobistym świadczeniem pracy.

Zobacz również: świadczenie rehabilitacyjne po ustaniu zatrudnienia

Jak ograniczyć ryzyko utraty świadczenia?

Jeżeli pobiera Pan świadczenie rehabilitacyjne i jednocześnie posiada mieszkania na wynajem, warto ograniczyć własną aktywność do minimum. Najlepiej, aby bieżącą obsługę najmu przejęła inna osoba lub firma, a Pan nie wykonywał czynności, które mogą zostać uznane za prowadzenie działalności.

W praktyce pomocne może być:

• zawarcie umowy z zarządcą nieruchomości albo biurem obsługi najmu,
• udzielenie pełnomocnictwa zaufanej osobie do podpisywania dokumentów,
• powierzenie rozliczeń księgowej,
• unikanie osobistych spotkań z najemcami i wyjazdów służbowych,
• gromadzenie dokumentów potwierdzających, że czynności wykonywały osoby trzecie,
• zachowanie dokumentacji medycznej i zaleceń dotyczących leczenia lub rehabilitacji.

Niecierpiące zwłoki czynności mogą niekiedy wykonywać członkowie najbliższej rodziny, zwłaszcza gdy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Trzeba jednak uważać, aby nie tworzyć pozoru stałego świadczenia pracy przez osobę, która w rzeczywistości regularnie obsługuje działalność.

FAQ

Czy muszę zawiesić działalność gospodarczą, aby pobierać świadczenie rehabilitacyjne?

Nie zawsze samo niezawieszenie działalności przesądza o utracie świadczenia. Problemem jest faktyczne wykonywanie pracy zarobkowej. Jeżeli działalność istnieje tylko formalnie albo czynności wykonują inne osoby, sytuacja może być oceniona korzystniej, ale wymaga to dowodów.

Czy sam wpływ czynszu z najmu pozbawia świadczenia?

Sam wpływ czynszu nie musi oznaczać wykonywania pracy. Jeżeli najem jest obsługiwany bez osobistego zaangażowania osoby pobierającej świadczenie, można bronić stanowiska, że jest to dochód pasywny. Inaczej może być przy aktywnym zarządzaniu najmem.

Czy mogę podpisać jedną umowę najmu podczas świadczenia rehabilitacyjnego?

Jednorazowa czynność nie zawsze zostanie oceniona tak samo jak regularna praca, ale podpisanie umowy jest czynnością związaną z osiąganiem przychodu. Jeżeli sprawa trafi do ZUS lub sądu, znaczenie będą miały okoliczności, częstotliwość działań i możliwość zastąpienia Pana przez pełnomocnika.

Czy ZUS może żądać zwrotu świadczenia za najem mieszkania za granicą?

Tak, jeżeli ustali, że w okresie świadczenia wykonywał Pan czynności zarobkowe związane z tym najmem albo wykorzystywał okres niezdolności do pracy niezgodnie z celem świadczenia. Szczególnie ryzykowne są wyjazdy podejmowane w celu obsługi lokalu.

Co zrobić po otrzymaniu decyzji ZUS o zwrocie świadczenia?

Trzeba sprawdzić uzasadnienie decyzji, ustalić, jakie czynności ZUS uznał za pracę zarobkową, i rozważyć odwołanie do sądu. Termin na odwołanie wynosi zasadniczo miesiąc od doręczenia decyzji. Warto przygotować dowody, że obsługę najmu wykonywały inne osoby.

Podsumowanie

Pobieranie świadczenia rehabilitacyjnego nie wyklucza automatycznie posiadania mieszkań na wynajem ani uzyskiwania czynszu. Najważniejsze jest to, czy osoba pobierająca świadczenie faktycznie wykonuje czynności zarobkowe i czy jej aktywność pozostaje zgodna z celem leczenia oraz rehabilitacji.

Przy kilku mieszkaniach, działalności gospodarczej i lokalu za granicą ryzyko sporu z ZUS jest realne. Im więcej osobistych czynności, kontaktów z najemcami, dokumentów podpisywanych w czasie świadczenia i wyjazdów związanych z wynajmem, tym większe prawdopodobieństwo zakwestionowania prawa do świadczenia. Jeżeli najem ma być kontynuowany, warto zorganizować go tak, aby bieżącą obsługę przejęły inne osoby i aby dało się to udokumentować.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636
2. Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2007 r., sygn. akt I UK 145/07
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt II UK 186/11

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.