Świadczenie rehabilitacyjne a działalność gospodarcza

Czy w czasie świadczenia rehabilitacyjnego można prowadzić działalność gospodarczą?

Trzeba odróżnić samo istnienie firmy od osobistego wykonywania w niej czynności. Sam wpis w CEIDG, posiadanie rachunku firmowego, zatrudnianie pracowników czy osiąganie przez przedsiębiorstwo przychodów nie przesądzają jeszcze, że osoba pobierająca świadczenie rehabilitacyjne wykonuje pracę zarobkową. Znaczenie ma to, co właściciel firmy rzeczywiście robi w okresie pobierania świadczenia.

Świadczenie rehabilitacyjne przysługuje ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego jest nadal niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy. Zgodnie z art. 18 ustawy zasiłkowej może ono przysługiwać przez okres niezbędny do przywrócenia zdolności do pracy, nie dłużej jednak niż przez 12 miesięcy.

Na podstawie art. 22 ustawy zasiłkowej do świadczenia rehabilitacyjnego stosuje się odpowiednio m.in. art. 17. Od 13 kwietnia 2026 r. przepis ten dokładniej określa dwie sytuacje mogące prowadzić do utraty świadczenia: wykonywanie pracy zarobkowej oraz podejmowanie aktywności niezgodnej z celem okresu niezdolności do pracy.

Zgodnie z art. 17 ust. 1a pracą zarobkową jest każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania. Ustawodawca wyłączył jednak czynności incydentalne, których podjęcia wymagają istotne okoliczności. Oznacza to, że przy przedsiębiorcy trzeba badać nie tylko wykonywanie usług czy sprzedaży, ale również czynności zarządcze i organizacyjne, jeżeli faktycznie służą bieżącemu prowadzeniu działalności i mają charakter zarobkowy.

Art. 17 ust. 1b definiuje natomiast aktywność niezgodną z celem zwolnienia jako działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia albo rekonwalescencję. Nie zalicza się do nich zwykłych czynności dnia codziennego ani koniecznych czynności incydentalnych wymaganych przez istotne okoliczności. Przepis ten, stosowany odpowiednio do świadczenia rehabilitacyjnego, pozwala więc oceniać nie tylko pracę w firmie, ale również inne zachowania mogące kolidować z odzyskiwaniem zdolności do pracy.

Jeżeli umowa o pracę, z której wynikało ubezpieczenie chorobowe, nadal trwa, samo pozostawienie działalności gospodarczej aktywnej nie jest równoznaczne z utratą świadczenia. Inaczej trzeba ocenić sytuację po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego. Wówczas zastosowanie może mieć również art. 13 ust. 1 w związku z art. 22 ustawy zasiłkowej, a kontynuowanie działalności zarobkowej stanowiącej tytuł do ubezpieczenia może być odrębną przeszkodą w pobieraniu świadczenia.

Jakich czynności przedsiębiorca powinien unikać?

Po zmianie przepisów oceny nie powinno się zaczynać od pytania, czy dana czynność była tylko podpisem, przelewem lub formalnością. Najpierw należy zastosować ustawowy test z art. 17 ust. 1a–1b: czy czynność miała charakter zarobkowy, czy była jedynie incydentalna i wymagana przez istotne okoliczności oraz czy nie utrudniała leczenia lub rekonwalescencji.

Ryzyko zakwestionowania świadczenia jest szczególnie duże, gdy przedsiębiorca:

• osobiście wykonuje usługi, sprzedaje towary lub realizuje zlecenia,
• regularnie kontaktuje się z klientami i negocjuje warunki umów,
• przyjmuje nowe zamówienia albo ustala ceny i warunki realizacji,
• na bieżąco wydaje polecenia pracownikom lub podwykonawcom,
• organizuje grafik, dostawy, projekty, transport albo inne elementy działalności,
• prowadzi korespondencję handlową, spotkania lub aktywną sprzedaż,
• regularnie wykonuje przelewy, zatwierdza rozliczenia i podpisuje dokumenty będące elementem bieżącego zarządzania firmą.

Pojedynczy podpis na fakturze, wykonanie jednego przelewu albo kontakt z księgowością nie są automatycznie ani dozwolone, ani zakazane. Trzeba ustalić charakter konkretnej czynności. Jeżeli jest ona elementem zwykłego, bieżącego prowadzenia przedsiębiorstwa i powtarza się, może zostać potraktowana jako praca zarobkowa. Jeżeli natomiast ma rzeczywiście wyjątkowy, incydentalny charakter, jej wykonania wymagają istotne okoliczności i nie koliduje ona z leczeniem, może mieścić się w ustawowym wyjątku.

Starsze orzecznictwo może nadal pomagać w ocenie konkretnych stanów faktycznych, ale po 13 kwietnia 2026 r. punktem wyjścia jest treść ustawy. Przykładowo w wyroku z 17 stycznia 2002 r., sygn. II UKN 710/00, Sąd Najwyższy nie utożsamił samego podpisania dokumentów finansowych sporządzonych przez inne osoby z normalnym prowadzeniem działalności. Obecnie podobną sytuację trzeba jednak dodatkowo ocenić według przesłanek z art. 17 ust. 1a i 1b.

Kontrola ZUS od 13 kwietnia 2026 r. – kiedy można stracić świadczenie?

Od 13 kwietnia 2026 r. zasady kontroli prawidłowości wykorzystywania okresów niezdolności do pracy zostały szczegółowo uregulowane w ustawie zasiłkowej. Kontrola obejmuje także osoby pobierające świadczenie rehabilitacyjne. Może ją prowadzić ZUS, a w ustawowo określonych przypadkach również płatnik składek uprawniony do wypłaty świadczeń.

Kontrola służy ustaleniu, czy osoba pobierająca świadczenie wykonuje pracę zarobkową albo podejmuje aktywność niezgodną z jego celem. Czynności kontrolne mogą być prowadzone m.in. w miejscu zamieszkania lub pobytu, miejscu pracy, miejscu wykonywania działalności gospodarczej albo w innym miejscu, jeżeli jest to konieczne dla celu kontroli.

Kontrolujący może w granicach określonych ustawą m.in. ustalić tożsamość kontrolowanego oraz żądać informacji potrzebnych do kontroli. Sama kontrola powinna być prowadzona środkami adekwatnymi i proporcjonalnymi, z poszanowaniem prywatności oraz w sposób, który nie stwarza ryzyka pogorszenia zdrowia ani zakłócenia leczenia lub rekonwalescencji.

Procedura po kontroli ma obecnie istotne znaczenie praktyczne:

1. ustalenia kontroli są dokumentowane w protokole, a jeden egzemplarz otrzymuje osoba kontrolowana;
2. kontrolowany może w terminie 7 dni od otrzymania protokołu albo aneksu do protokołu zgłosić zastrzeżenia i wskazać dowody przemawiające na jego korzyść;
3. zastrzeżenia rozpatruje ZUS, a protokół wskazujący na nieprawidłowości może stanowić podstawę do wszczęcia postępowania w sprawie ustania prawa do świadczenia rehabilitacyjnego;
4. o utracie prawa do świadczenia rozstrzyga ZUS w decyzji, od której przysługuje odwołanie do właściwego sądu rejonowego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, składane za pośrednictwem jednostki ZUS, która wydała decyzję, zasadniczo w terminie miesiąca od jej doręczenia.

Przy świadczeniu rehabilitacyjnym skutek stwierdzonego naruszenia jest inny niż przy zasiłku chorobowym. Zgodnie z aktualnymi zasadami stosowanymi przez ZUS, jeżeli w okresie świadczenia rehabilitacyjnego ubezpieczony wykonywał pracę zarobkową albo podejmował aktywność niezgodną z celem świadczenia, traci prawo do świadczenia za miesiąc kalendarzowy, w którym wystąpiła taka okoliczność. Nie należy więc określać tego skutku ogólnie jako utraty świadczenia za bliżej nieokreślony kontrolowany okres.

Jeżeli świadczenie za taki miesiąc zostało już wypłacone, decyzja ZUS może prowadzić również do obowiązku rozliczenia nienależnie pobranego świadczenia na zasadach właściwych dla świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Ustanowienie pełnomocnika do prowadzenia firmy

Jeżeli działalność ma pozostać aktywna, a jej bieżące funkcjonowanie nie wymaga osobistej pracy właściciela, praktycznym rozwiązaniem jest przekazanie jej prowadzenia pełnomocnikowi. Pełnomocnikiem może być małżonek, pracownik, zaufany współpracownik albo inna osoba.

Nie wystarczy jednak samo sporządzenie pełnomocnictwa. Z punktu widzenia ewentualnej kontroli ważne jest, aby to pełnomocnik rzeczywiście wykonywał bieżące czynności, a właściciel nie kierował firmą nieformalnie przez telefon, pocztę elektroniczną czy komunikatory.

Zakres pełnomocnictwa może obejmować w szczególności:

• kontakty z kontrahentami i obsługę bieżących umów,
• odbieranie korespondencji i reprezentowanie firmy przed urzędami,
• obsługę zamówień, dostaw i kontaktów z klientami,
• współpracę z biurem rachunkowym i bankiem,
• organizowanie pracy pracowników i podwykonawców,
• podejmowanie bieżących decyzji niezbędnych do funkcjonowania przedsiębiorstwa.

Forma i zakres pełnomocnictwa powinny odpowiadać czynnościom, które pełnomocnik ma wykonywać. Niektóre sprawy, np. bankowe, podatkowe lub wymagające szczególnej formy prawnej, mogą wymagać odrębnych upoważnień.

W razie kontroli warto dysponować dowodami pokazującymi, że właściciel rzeczywiście wycofał się z bieżącego prowadzenia firmy. Mogą to być m.in. korespondencja prowadzona przez pełnomocnika, zakres jego uprawnień, udzielone dostępy do systemów, upoważnienia bankowe, informacje przekazane pracownikom i kontrahentom czy dokumenty podpisywane przez osobę zastępującą przedsiębiorcę.

Czy żona jako pełnomocnik będzie osobą współpracującą?

Samo ustanowienie małżonka pełnomocnikiem nie przesądza jeszcze o uznaniu go za osobę współpracującą. Zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przy małżonku znaczenie ma łączne spełnienie warunków pozostawania z przedsiębiorcą we wspólnym gospodarstwie domowym i faktycznej współpracy przy prowadzeniu działalności.

ZUS ocenia rzeczywisty charakter tej współpracy, a nie wyłącznie nazwę dokumentu czy formalne umocowanie. Jeżeli małżonek przez dłuższy czas codziennie obsługuje klientów, organizuje sprzedaż, kieruje pracownikami, zamawia towary i faktycznie przejmuje istotną część prowadzenia przedsiębiorstwa, może zostać uznany za osobę współpracującą. Wtedy trzeba ustalić właściwe obowiązki zgłoszeniowe i składkowe, z uwzględnieniem ewentualnego zbiegu innych tytułów do ubezpieczeń.

Inaczej może być oceniona jednorazowa lub sporadyczna pomoc, np. przekazanie dokumentów księgowej czy odebranie pilnej korespondencji. Sama więź małżeńska, wspólne gospodarstwo domowe ani samo pełnomocnictwo nie wystarczają bez rzeczywistej współpracy przy działalności.

Składki ZUS przedsiębiorcy podczas świadczenia rehabilitacyjnego

Pobieranie świadczenia rehabilitacyjnego nie oznacza samo w sobie rozwiązania umowy o pracę. Jeżeli stosunek pracy nadal trwa, pozostaje on tytułem do ubezpieczeń społecznych. Równoczesne prowadzenie działalności powoduje zatem konieczność zastosowania przepisów o zbiegu tytułów do ubezpieczeń.

Co do zasady pracownik, który ma z umowy o pracę zapewnione wynagrodzenie spełniające warunek wymagany przez przepisy o zbiegu tytułów, podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym ze stosunku pracy, a z działalności ubezpieczenia społeczne nie muszą być obowiązkowe. Jeżeli wymagany warunek dotyczący zatrudnienia i podstawy nie jest spełniony, obowiązek ubezpieczeń społecznych może powstać także z działalności.

Nie można więc przyjąć ogólnej zasady, że w każdym miesiącu pobierania świadczenia rehabilitacyjnego przedsiębiorca ma z działalności do zapłaty wyłącznie składkę zdrowotną. Trzeba sprawdzić konkretny zbieg tytułów, warunki zatrudnienia, dokumenty rozliczeniowe i sytuację w danym okresie. Osobno należy ustalić obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego z działalności.

Więcej o odrębnym problemie składki zdrowotnej wyjaśnia artykuł Świadczenie rehabilitacyjne a składka zdrowotna.

Jeżeli firmę przejmie małżonek i zostanie uznany za osobę współpracującą, powstaje odrębny problem jego ubezpieczeń. Jeżeli natomiast czynności wykonuje pracownik lub zleceniobiorca, zakres obowiązków składkowych wynika z jego własnego tytułu ubezpieczeniowego. Nie należy łączyć tych kwestii z prawem właściciela do świadczenia rehabilitacyjnego.

Czy lepiej zawiesić działalność?

Zawieszenie działalności może być najbezpieczniejszym rozwiązaniem, jeżeli firma opiera się wyłącznie na osobistej pracy przedsiębiorcy i nie da się jej realnie prowadzić bez jego udziału. Dotyczy to szczególnie jednoosobowych działalności usługowych, w których właściciel sam obsługuje klientów i wykonuje wszystkie zlecenia.

Zawieszenie nie jest jednak automatycznym warunkiem zachowania świadczenia rehabilitacyjnego. Jeżeli firma zatrudnia pracowników, korzysta z podwykonawców lub może być faktycznie prowadzona przez pełnomocnika, działalność może nadal funkcjonować bez osobistego wykonywania pracy przez właściciela. Najważniejsze jest rzeczywiste rozdzielenie czynności i możliwość wykazania tego w razie kontroli.

FAQ

Czy pojedyncza czynność incydentalna zawsze powoduje utratę świadczenia rehabilitacyjnego?

Nie. Od 13 kwietnia 2026 r. art. 17 ust. 1a wprost wyłącza z pojęcia pracy zarobkowej czynności incydentalne, których podjęcia wymagają istotne okoliczności. Trzeba jednak sprawdzić, czy czynność rzeczywiście miała wyjątkowy charakter oraz czy nie była aktywnością utrudniającą lub wydłużającą leczenie albo rekonwalescencję. Regularnych czynności związanych z prowadzeniem firmy nie można kwalifikować jako incydentalnych tylko dlatego, że każda z nich trwa krótko.

Czy można podpisać fakturę, zrobić przelew albo skontaktować się z księgowością?

Nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich takich czynności. Pojedynczy podpis lub konieczna czynność techniczna mogą zostać ocenione inaczej niż regularne wystawianie faktur, zatwierdzanie płatności i codzienny kontakt z księgowością. Od 13 kwietnia 2026 r. trzeba przede wszystkim ustalić, czy czynność miała charakter zarobkowy, czy mieściła się w wyjątku dla koniecznej czynności incydentalnej oraz czy była zgodna z celem leczenia i rekonwalescencji.

Za jaki okres ZUS odbiera świadczenie rehabilitacyjne po stwierdzeniu pracy?

Przy świadczeniu rehabilitacyjnym utrata prawa dotyczy miesiąca kalendarzowego, w którym ubezpieczony wykonywał pracę zarobkową albo podejmował aktywność niezgodną z celem świadczenia. Jest to istotna różnica w stosunku do zasad dotyczących zasiłku chorobowego.

Czy trzeba zawiesić działalność gospodarczą na czas świadczenia?

Nie zawsze. Samo pozostawienie działalności aktywnej nie powoduje automatycznie utraty świadczenia, jeżeli przedsiębiorca nie wykonuje osobiście pracy zarobkowej, a firma jest faktycznie prowadzona przez inne osoby. Zawieszenie jest szczególnie warte rozważenia wtedy, gdy działalność nie może funkcjonować bez osobistej pracy właściciela.

Czy żona może prowadzić firmę za przedsiębiorcę?

Może zostać pełnomocnikiem, ale trzeba niezależnie ocenić jej status wobec ZUS. Jeżeli małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, a pomoc żony jest rzeczywista, stała i istotna dla funkcjonowania działalności, może zostać ona uznana za osobę współpracującą.

Czy podczas świadczenia rehabilitacyjnego z działalności zawsze zostaje tylko składka zdrowotna?

Nie. Obowiązki z działalności zależą od konkretnego zbiegu tytułów do ubezpieczeń, w tym od trwania stosunku pracy i spełnienia warunków dotyczących tego tytułu. Sam fakt pobierania świadczenia rehabilitacyjnego nie tworzy zasady, że z działalności zawsze opłaca się wyłącznie składkę zdrowotną.

Źródła

• Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa – tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 854, ELI
• Ustawa z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw – Dz.U. z 2026 r. poz. 26, zmiany dotyczące art. 17 i kontroli obowiązujące od 13 kwietnia 2026 r., ELI
• Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2026 r. poz. 199 z późniejszymi zmianami, ELI
• ZUS, Prawo do świadczenia rehabilitacyjnego i okres jego przysługiwania
• ZUS, zasady kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy obowiązujące od 13 kwietnia 2026 r.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2002 r., sygn. II UKN 710/00 – jako ilustracja dotycząca incydentalnego podpisywania dokumentów; aktualna ocena wymaga zastosowania art. 17 ust. 1a–1b ustawy zasiłkowej.