Renta rodzinna po drugim mężu

Komu przysługuje renta rodzinna?

Zgodnie z art. 65 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury albo renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki do uzyskania jednego z tych świadczeń.

Do kręgu osób uprawnionych mogą należeć między innymi dzieci, małżonek oraz inni członkowie rodziny wskazani w ustawie. W sprawie wdowy najważniejszy jest art. 70 ustawy, który określa warunki nabycia prawa do renty rodzinnej po mężu.

Wysokość renty rodzinnej zależy od liczby osób uprawnionych. Przy jednej osobie uprawnionej wynosi 85% świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu; przy dwóch osobach 90%, a przy trzech lub więcej osobach 95%. Jeżeli uprawnionych jest kilka osób, przysługuje jedna łączna renta rodzinna, dzielona między nie w równych częściach.

Zobacz również: czy ponowny związek małżeński wpływa na rentę po zmarłym mężu

Kiedy wdowa ma prawo do renty rodzinnej?

Wdowie przysługuje renta rodzinna po mężu, jeżeli w chwili jego śmierci osiągnęła wymagany wiek 50 lat albo była niezdolna do pracy. Prawo może powstać również wtedy, gdy wdowa wychowuje uprawnione do renty rodzinnej dziecko, wnuka lub rodzeństwo, które nie osiągnęło 16 lat, a gdy się uczy 18 lat, albo sprawuje pieczę nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy lub do samodzielnej egzystencji.

Ustawa przewiduje także sytuację, w której wdowa osiąga wiek 50 lat albo staje się niezdolna do pracy dopiero po śmierci męża. W takim przypadku prawo do renty rodzinnej może powstać, jeżeli stanie się to nie później niż w ciągu 5 lat od śmierci męża albo od zaprzestania wychowywania wskazanych w ustawie osób.

Jeżeli wdowa nie spełnia warunków do stałej renty rodzinnej i nie ma niezbędnych źródeł utrzymania, może w określonych przypadkach uzyskać okresową rentę rodzinną: przez rok od śmierci męża albo w czasie zorganizowanego szkolenia zawodowego, nie dłużej jednak niż przez 2 lata od śmierci męża.

Zobacz również: ponowne przeliczenie wysokości renty rodzinnej

Czy ponowne małżeństwo odbiera rentę po pierwszym mężu?

Nie. Z przepisów ustawy emerytalnej nie wynika, aby samo ponowne zawarcie małżeństwa przez wdowę pobierającą zwykłą rentę rodzinną po pierwszym mężu powodowało utratę tego świadczenia. Takie stanowisko potwierdza również orzecznictwo, między innymi wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 22 września 2005 r., sygn. akt III AUa 231/04.

Oznacza to, że kobieta, która pobiera rentę rodzinną po pierwszym mężu, może ponownie wyjść za mąż i co do zasady nadal pobierać dotychczasową rentę. ZUS nie powinien uchylać decyzji tylko dlatego, że wdowa zawarła kolejne małżeństwo.

Trzeba jednak odróżnić zwykłą rentę rodzinną od szczególnych zasad łączenia świadczeń określanych potocznie jako renta wdowia. Te zasady dotyczą zbiegu renty rodzinnej z własną emeryturą albo rentą i mają odrębne warunki. Nie są podstawą do pobierania dwóch pełnych rent rodzinnych po dwóch różnych małżonkach.

Renta rodzinna po drugim mężu

Po śmierci drugiego męża wdowa może złożyć wniosek o rentę rodzinną po nim, jeżeli spełnia ustawowe warunki. W opisanej sytuacji wiek wdowy co do zasady nie powinien być przeszkodą, ponieważ przekracza ona 50 lat. ZUS będzie jednak oceniał również inne przesłanki, w tym to, czy do dnia śmierci drugiego męża istniała między małżonkami faktyczna wspólność małżeńska.

Jeżeli renta po drugim mężu byłaby wyższa niż renta po pierwszym mężu albo własna emerytura, wdowa może wnioskować o wypłatę świadczenia korzystniejszego. Zasadą wynikającą z art. 95 ustawy emerytalnej jest bowiem to, że w razie zbiegu prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno świadczenie: wyższe albo wybrane przez zainteresowaną osobę, chyba że szczególny przepis przewiduje wyjątek.

W praktyce po śmierci drugiego męża należy więc porównać: dotychczasową rentę rodzinną po pierwszym mężu, ewentualną rentę rodzinną po drugim mężu oraz własną emeryturę. Dopiero po takim porównaniu można ocenić, który wariant wypłaty jest najkorzystniejszy.

Wspólność małżeńska a renta po drugim mężu

Przy rencie rodzinnej dla wdowy ważne jest pojęcie wspólności małżeńskiej. Nie chodzi wyłącznie o ustawową wspólność majątkową małżeńską. W orzecznictwie przyjmuje się, że wspólność małżeńska oznacza faktyczną więź między małżonkami: osobistą, emocjonalną, gospodarczą, wzajemną pomoc albo realne współdziałanie w sprawach rodziny.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 marca 1997 r., sygn. akt II UKN 17/97, wskazał, że wspólność małżeńska obejmuje rzeczywisty związek małżonków, w tym wspólne zamieszkiwanie, prowadzenie gospodarstwa domowego, pożycie, wierność i pomoc. Nie zawsze wszystkie te elementy muszą występować jednocześnie, ale musi istnieć realna więź małżeńska.

W uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2006 r., sygn. akt III UZP 3/06, przyjęto, że warunkiem nabycia prawa do renty rodzinnej przez wdowę lub wdowca jest, poza spełnieniem ustawowych przesłanek, pozostawanie przez małżonków do dnia śmierci jednego z nich w stanie faktycznej wspólności małżeńskiej. Ciężar dowodu niepozostawania w tej wspólności spoczywa na organie rentowym.

Oddzielne zamieszkiwanie nie zawsze oznacza brak wspólności małżeńskiej. Jeżeli wynikało ze stanu zdrowia, warunków mieszkaniowych, pracy, opieki nad bliskimi albo innych obiektywnych okoliczności, a małżonkowie utrzymywali więź i wzajemnie się wspierali, ZUS powinien oceniać sprawę indywidualnie.

Czy intercyza ma wpływ na rentę rodzinną?

Intercyza, czyli umowa majątkowa małżeńska, nie jest sama w sobie przeszkodą do uzyskania renty rodzinnej po mężu. Rozdzielność majątkowa nie oznacza automatycznie braku wspólności małżeńskiej w rozumieniu art. 70 ustawy emerytalnej.

Może mieć jednak znaczenie dowodowe, jeżeli z całokształtu okoliczności wynikałoby, że małżonków łączyła wyłącznie formalna relacja, bez więzi osobistej, wsparcia i wspólnego prowadzenia spraw życiowych. Sama intercyza zawarta przed ślubem, szczególnie w późnym wieku i w celu uporządkowania majątku, nie powinna przesądzać o odmowie renty.

W razie sporu warto przedstawić dokumenty i dowody potwierdzające realne małżeństwo: wspólne zamieszkanie, prowadzenie gospodarstwa domowego, opiekę, pomoc finansową, wspólne rachunki, korespondencję, zeznania świadków albo dokumentację medyczną potwierdzającą opiekę nad małżonkiem.

Zobacz również: renta wdowia z Niemiec i renta rodzinna w Polsce

Czy można pobierać dwie renty rodzinne?

Co do zasady nie można pobierać dwóch pełnych rent rodzinnych po dwóch zmarłych małżonkach jednocześnie. Jeżeli jedna osoba ma prawo do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie emerytalnej, stosuje się zasady zbiegu świadczeń. W typowej sytuacji ZUS wypłaci jedno świadczenie: wyższe albo wybrane przez uprawnioną osobę.

Jeżeli wdowa ma także własną emeryturę, należy dodatkowo sprawdzić, czy może skorzystać z zasad łączenia własnego świadczenia z rentą rodzinną w części. Te regulacje mają szczególne warunki i limity, dlatego nie zastępują prostej zasady wyboru między dwiema rentami rodzinnymi.

FAQ

Czy po ponownym ślubie stracę rentę rodzinną po pierwszym mężu?

Co do zasady nie. Samo zawarcie kolejnego małżeństwa nie jest ustawową podstawą do odebrania zwykłej renty rodzinnej po pierwszym mężu.

Czy po śmierci drugiego męża mogę przejść na rentę po nim?

Tak, jeżeli spełniasz warunki dla wdowy określone w ustawie emerytalnej. W praktyce ZUS porówna świadczenia i będzie wypłacał świadczenie dopuszczalne oraz korzystniejsze albo wybrane.

Czy można pobierać dwie renty rodzinne po dwóch mężach?

Nie w pełnej wysokości jednocześnie. Przy zbiegu prawa do kilku świadczeń zasadą jest wypłata jednego świadczenia, chyba że szczególny przepis pozwala na częściowe łączenie określonych świadczeń.

Czy intercyza blokuje rentę rodzinną?

Nie automatycznie. Intercyza dotyczy ustroju majątkowego małżeństwa, natomiast przy rencie rodzinnej liczy się faktyczna wspólność małżeńska. ZUS może badać wszystkie okoliczności życia małżonków.

Co zrobić, gdy ZUS odmówi renty po drugim mężu?

Należy przeanalizować uzasadnienie decyzji i terminy odwoławcze. W sprawach o rentę rodzinną często kluczowe są dowody potwierdzające wspólność małżeńską oraz prawidłowe wykazanie warunków ustawowych.

Podsumowanie

Wdowa pobierająca rentę rodzinną po pierwszym mężu nie traci jej tylko dlatego, że ponownie wychodzi za mąż. Po śmierci drugiego męża może ubiegać się o rentę rodzinną również po nim, jeżeli spełnia warunki ustawowe. Nie oznacza to jednak prawa do dwóch pełnych rent rodzinnych jednocześnie. Zwykle trzeba wybrać świadczenie korzystniejsze albo zastosować szczególne zasady zbiegu, jeżeli dana sytuacja je spełnia.

Intercyza nie przekreśla prawa do renty rodzinnej, ale w razie wątpliwości ZUS może badać, czy małżonkowie faktycznie tworzyli wspólność małżeńską. Dlatego w sprawach po drugim małżonku warto zgromadzić dokumenty i dowody pokazujące rzeczywiste relacje, opiekę oraz wzajemną pomoc.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118
2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2000 r., sygn. akt II UKN 552/99
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 1997 r., sygn. akt II UKN 17/97
4. Uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2006 r., sygn. akt III UZP 3/06
5. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 22 września 2005 r., sygn. akt III AUa 231/04
6. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 20 czerwca 2017 r., sygn. akt III AUa 1366/16

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.