Emerytura policyjna a emerytura z ZUS

Emerytura policyjna i praca cywilna po służbie

Funkcjonariusz Policji, który został zwolniony ze służby i spełnił warunki przewidziane w ustawie zaopatrzeniowej, może pobierać emeryturę policyjną. Jeżeli następnie podejmuje pracę cywilną, na przykład na podstawie umowy o pracę, od wynagrodzenia są zasadniczo odprowadzane składki na ubezpieczenia społeczne do ZUS.

Te składki nie znikają. Mogą mieć znaczenie na dwa sposoby: po pierwsze, przy ustalaniu prawa i wysokości emerytury z ZUS, a po drugie, w określonych przypadkach przy doliczeniu okresów pracy po służbie do wysługi emerytalnej w systemie policyjnym.

Trzeba jednak odróżnić dwie sprawy: prawo do emerytury z ZUS oraz prawo do wypłaty tego świadczenia obok emerytury policyjnej. To, że ZUS może ustalić emeryturę, nie zawsze oznacza, że będzie ona wypłacana równolegle z emeryturą policyjną. To właśnie od podstawy prawnej emerytury policyjnej i sposobu jej obliczenia zależy możliwość pobierania dwóch emerytur w zbiegu ze świadczeniem z FUS.

Najpierw ustal, według którego przepisu obliczana jest emerytura policyjna

W sprawach łączących emeryturę policyjną z emeryturą z ZUS sama informacja, że ktoś jest byłym funkcjonariuszem Policji, nie wystarcza. Znaczenie mają przede wszystkim data pierwszego przyjęcia do służby, przebieg służby, jej długość oraz podstawa prawna wskazana w decyzji organu emerytalnego.

To rozróżnienie decyduje o dwóch odrębnych kwestiach: jak oblicza się emeryturę policyjną i czy można w niej uwzględnić okresy cywilne oraz czy po nabyciu prawa do emerytury z FUS oba świadczenia mogą być wypłacane równolegle. Nie należy łączyć tych dwóch mechanizmów.

Przy nietypowym przebiegu służby, przejściu między formacjami, okresach równorzędnych ze służbą albo szczególnych regulacjach dotyczących niektórych służb kwalifikacja może wymagać dodatkowej analizy. Dlatego punktem wyjścia powinna być zawsze decyzja emerytalna i wskazany w niej przepis, a nie tylko rok odejścia ze służby.

Czy emeryt policyjny może pobierać drugą emeryturę z ZUS?

Co do zasady art. 95 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz art. 7 ustawy zaopatrzeniowej przewidują przy zbiegu praw wypłatę jednego świadczenia: wyższego albo wybranego przez osobę uprawnioną. Dlatego trzeba odróżnić nabycie prawa do emerytury z ZUS od możliwości jej równoczesnej wypłaty z emeryturą policyjną.

Dla funkcjonariusza, którego emeryturę policyjną obliczono według art. 15, samo wypracowanie po służbie składek w ZUS nie tworzy wyjątku od reguły zbiegu. Po osiągnięciu wieku emerytalnego ZUS może ustalić prawo do emerytury z FUS, ale przy wypłacie co do zasady pozostanie jedno świadczenie: wyższe albo wybrane.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy emerytura policyjna została obliczona według przepisu wskazanego w art. 95 ust. 2 ustawy FUS jako wyjątek. Aktualny katalog obejmuje art. 15a, art. 15d i art. 18e ustawy zaopatrzeniowej. W tych przypadkach ogólna reguła jednego świadczenia nie blokuje równoległej wypłaty emerytury z FUS i emerytury policyjnej, jeżeli każde ze świadczeń zostało ustalone na właściwych zasadach.

Art. 15aa nie został wymieniony w tym wyjątku. Nie można więc uznać, że sam wybór emerytury obliczanej według art. 15aa otwiera drogę do równoczesnej wypłaty dwóch emerytur. W takim wariancie co do zasady nadal stosuje się regułę zbiegu.

Art. 15a, art. 15aa i art. 15ab – co trzeba porównać przy służbie rozpoczętej w latach 1999–2003?

Dla funkcjonariusza przyjętego po raz pierwszy po 1 stycznia 1999 r. i przed 1 października 2003 r. szczególne znaczenie mają art. 15aa i art. 15ab ustawy zaopatrzeniowej. Art. 15ab przyznaje tej grupie prawo wyboru sposobu ustalenia emerytury według art. 15a, art. 15aa albo art. 15d. W typowej sprawie policjanta praktyczne porównanie będzie dotyczyć przede wszystkim art. 15a i art. 15aa, ponieważ art. 15d odnosi się do szczególnej grupy objętej odrębnymi regulacjami.

Art. 15aa przewiduje 40% podstawy wymiaru za 15 lat służby oraz wzrost o 2,6% podstawy za każdy dalszy rok służby. Jeżeli w dniu zwolnienia funkcjonariusz ma co najmniej 25 lat służby i okresów z nią równorzędnych wskazanych w ustawie, emerytura może zostać zwiększona również o 1,3% podstawy wymiaru za każdy rok określonych okresów cywilnych poprzedzających służbę.

Ten sam przepis pozwala także, po spełnieniu warunku dotyczącego 25 lat służby i okresów równorzędnych, doliczać na wniosek określone okresy opłacania składek po zwolnieniu ze służby. Doliczenie jest możliwe, gdy emerytura wynosi mniej niż 75% podstawy wymiaru. W art. 15aa nie ma natomiast warunku ukończenia 55 lat przez mężczyznę lub 50 lat przez kobietę, który występuje w art. 14.

Wybór dokonywany na podstawie art. 15ab ma więc skutki szersze niż samo porównanie procentowej wysokości świadczenia policyjnego. Przy art. 15aa określone okresy cywilne mogą podwyższyć emeryturę policyjną, ale art. 15aa nie należy do wyjątków wymienionych w art. 95 ust. 2 ustawy FUS. Z kolei emerytura obliczona według art. 15a jest takim wyjątkiem, co może mieć zasadnicze znaczenie dla późniejszej wypłaty emerytury z ZUS.

Oświadczenie o wyborze na podstawie art. 15ab składa się do organu emerytalnego najpóźniej w dniu złożenia wniosku o ustalenie prawa do zaopatrzenia emerytalnego. Jeżeli uprawniony nie dokona wyboru, ustawa przewiduje ustalenie emerytury według art. 15a albo art. 15d, zależnie od właściwego reżimu.

Co zmieniło się od 1 stycznia 2025 r. – wybór z art. 18h

Od 1 stycznia 2025 r. obowiązuje art. 18h ustawy zaopatrzeniowej. Przepis daje funkcjonariuszowi, który został przyjęty po raz pierwszy przed 1 stycznia 2013 r. do jednej z wymienionych w ustawie służb, prawo wyboru ustalenia emerytury na zasadach i w wysokości określonych w rozdziale 1a.

Nie jest to ten sam mechanizm co wybór z art. 15ab. Art. 15ab dotyczy szczególnej grupy przyjętej po raz pierwszy po 1 stycznia 1999 r. i przed 1 października 2003 r. oraz wyboru pomiędzy wskazanymi w nim sposobami obliczenia. Art. 18h jest odrębnym uprawnieniem dla szerszej grupy funkcjonariuszy przyjętych przed 2013 r. i prowadzi do zastosowania reżimu z rozdziału 1a.

W tym reżimie emerytura przysługuje po spełnieniu warunków z art. 18b, w tym po osiągnięciu co najmniej 25 lat służby z uwzględnieniem okresów traktowanych przez ustawę jako równorzędne. Zgodnie z art. 18e emerytura wynosi 60% podstawy wymiaru za 25 lat służby i wzrasta o 3% za każdy dalszy rok. Podstawę wymiaru ustala się na zasadach art. 18f, co do zasady jako średnie uposażenie należne za wybrane kolejne 10 lat kalendarzowych.

Wybór może mieć wpływ także na zbieg z ZUS, ponieważ art. 18e jest wprost wymieniony w art. 95 ust. 2 ustawy FUS jako wyjątek od reguły jednego świadczenia. Dlatego przed dokonaniem wyboru należy zestawić wysokość emerytury policyjnej według dostępnych wariantów z wartością składek zgromadzonych w ZUS oraz możliwością odrębnej wypłaty emerytury z FUS.

Doliczenie pracy po służbie do emerytury policyjnej z art. 15

W odniesieniu do funkcjonariuszy, których emerytura została obliczona na podstawie art. 15, nadal istotny jest art. 14 ustawy zaopatrzeniowej. Pozwala on na wniosek doliczyć do wysługi emerytalnej określone okresy przypadające po zwolnieniu ze służby, w tym okresy opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe po 31 grudnia 1998 r.

Doliczenie nie następuje automatycznie. Okresy te uwzględnia się, jeżeli emerytura wynosi mniej niż 75% podstawy jej wymiaru oraz emeryt ukończył 55 lat jako mężczyzna albo 50 lat jako kobieta, chyba że stał się inwalidą. Za każdy rok okresów doliczanych zgodnie z art. 14 emerytura obliczona na podstawie art. 15 lub art. 15e zwiększa się o 1,3% podstawy wymiaru.

Znaczenie ma limit wysokości emerytury przewidziany w ustawie. W typowej sytuacji dalsze doliczanie okresów cywilnych nie zwiększy świadczenia ponad 75% podstawy wymiaru, z uwzględnieniem szczególnych ustawowych wyjątków dotyczących podwyższeń.

Jeżeli emeryt nadal pozostaje w ubezpieczeniu, ponowne ustalenie wysokości emerytury następuje z uwzględnieniem pełnych miesięcy, na wniosek złożony nie wcześniej niż po zakończeniu kwartału kalendarzowego. Jeżeli ubezpieczenie ustało w trakcie kwartału, zastosowanie ma wyjątek przewidziany w art. 14.

Kiedy można wystąpić o emeryturę z ZUS?

W typowej sytuacji osoby urodzonej po 31 grudnia 1948 r. emerytura z FUS przysługuje po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego osobie, która podlegała ubezpieczeniu emerytalnemu. Powszechny wiek emerytalny wynosi obecnie 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.

Ukończenie przez mężczyznę 55 lat nie daje więc prawa do zwykłej emerytury z ZUS. W omawianym temacie wiek 55 lat dla mężczyzny i 50 lat dla kobiety ma znaczenie przede wszystkim przy doliczaniu okresów po służbie do emerytury policyjnej na podstawie art. 14.

Praca cywilna po odejściu ze służby powoduje zapis składek na koncie ubezpieczonego w ZUS. Przy ustalaniu emerytury z FUS znaczenie mają kwoty składek, kapitał początkowy, jeżeli występuje, oraz waloryzacje. Trzeba jednak pamiętać, że ustalenie prawa i wysokości emerytury z ZUS jest odrębnym etapem od oceny, czy świadczenie może być wypłacane równolegle z emeryturą policyjną.

Jeżeli osoba po osiągnięciu wieku emerytalnego nadal pozostaje w stosunku pracy z tym samym pracodawcą, u którego była zatrudniona bezpośrednio przed nabyciem prawa do emerytury, należy dodatkowo sprawdzić art. 103a ustawy FUS. Przepis ten może powodować zawieszenie wypłaty emerytury do czasu rozwiązania tego stosunku pracy. Jest to jednak inna kwestia niż zbieg emerytury policyjnej i emerytury z FUS.

Co oznacza to dla funkcjonariusza ze służbą w latach 1984–2003?

Przy służbie rozpoczętej w 1984 r. i zakończonej w 2003 r. emerytura policyjna jest co do zasady świadczeniem obliczanym według art. 15. Jeżeli taką podstawę wskazuje decyzja emerytalna, późniejsza praca cywilna może zwiększyć emeryturę policyjną w trybie art. 14, o ile spełnione są warunki dotyczące wieku, wysokości świadczenia i okresów podlegających doliczeniu.

Po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego można złożyć do ZUS wniosek o emeryturę z FUS. Przy emeryturze policyjnej obliczonej według art. 15 zastosowanie ma jednak co do zasady reguła jednego wypłacanego świadczenia. ZUS może ustalić prawo i wysokość emerytury, ale wypłata obu świadczeń równolegle nie wynika z samego faktu wieloletniego opłacania składek po służbie.

Zmiana obowiązująca od 1 stycznia 2025 r. nie prowadzi automatycznie do innego wyniku. Art. 18h wymaga oceny warunków reżimu z rozdziału 1a, w tym wymaganego 25-letniego okresu służby z okresami ustawowo równorzędnymi, a samo wejście tego przepisu w życie nie otwiera automatycznie zakończonych wiele lat wcześniej decyzji emerytalnych. Osoba mająca około 19 lat służby powinna więc przede wszystkim sprawdzić decyzję emerytalną, ewentualne okresy równorzędne i możliwość doliczenia pracy cywilnej na podstawie art. 14.

Przed wyborem świadczenia warto uzyskać aktualne wyliczenie emerytury policyjnej po możliwym doliczeniu okresów oraz wyliczenie emerytury z ZUS. Dopiero porównanie konkretnych kwot i podstaw prawnych pozwala ocenić, który wariant jest korzystniejszy.

FAQ

Czy po 1 stycznia 2025 r. każdy funkcjonariusz może wybrać emeryturę z art. 18e?

Nie. Art. 18h dotyczy funkcjonariuszy przyjętych po raz pierwszy przed 1 stycznia 2013 r. i daje możliwość wyboru emerytury według rozdziału 1a, ale trzeba spełnić warunki tego reżimu, w szczególności warunek wymaganej wysługi z art. 18b. Oświadczenie składa się najpóźniej z wnioskiem o ustalenie prawa do zaopatrzenia emerytalnego. Przepis nie oznacza automatycznego przeliczenia każdej wcześniej przyznanej emerytury.

Czym różni się art. 15a od art. 15aa?

Art. 15a jest sposobem obliczenia emerytury dla funkcjonariuszy przyjętych po raz pierwszy po 1 stycznia 1999 r. i opiera wysokość świadczenia przede wszystkim na służbie. Art. 15aa dotyczy węższej grupy przyjętej po 1 stycznia 1999 r. i przed 1 października 2003 r. oraz może, po spełnieniu ustawowych warunków, uwzględniać określone okresy cywilne. Dla zbiegu z ZUS różnica jest bardzo ważna: art. 15a znajduje się w katalogu wyjątków z art. 95 ust. 2 ustawy FUS, a art. 15aa nie.

Czy emerytura obliczona według art. 15aa może być wypłacana razem z emeryturą z ZUS?

Co do zasady nie na podstawie wyjątku z art. 95 ust. 2 ustawy FUS, ponieważ przepis ten nie wymienia art. 15aa. Przy zbiegu własnej emerytury z FUS z emeryturą policyjną obliczoną według art. 15aa zasadniczo stosuje się więc regułę wypłaty jednego świadczenia, o ile w konkretnej sprawie nie działa inna szczególna podstawa prawna.

Czy ukończenie 55 lat daje emeryturę z ZUS?

Nie. Powszechny wiek emerytalny wynosi 65 lat dla mężczyzn i 60 lat dla kobiet. Wiek 55 lat dla mężczyzny i 50 lat dla kobiety ma znaczenie w art. 14 ustawy zaopatrzeniowej przy doliczaniu określonych okresów pracy po służbie do emerytury policyjnej.

Czy art. 15ab i art. 18h przewidują ten sam wybór?

Nie. Art. 15ab dotyczy funkcjonariuszy z grupy objętej art. 15aa i pozwala wybrać sposób ustalenia emerytury według art. 15a, art. 15aa albo art. 15d. Art. 18h, obowiązujący od 1 stycznia 2025 r., jest odrębnym uprawnieniem funkcjonariuszy przyjętych po raz pierwszy przed 2013 r. do wyboru zasad z rozdziału 1a.