Emerytura pomostowa lekarza a praca na kontrakcie

Emerytura pomostowa lekarza po zmianach w przepisach

Emerytura pomostowa jest świadczeniem dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r., które wykonywały prace w szczególnych warunkach lub prace o szczególnym charakterze. Podstawowe zasady wynikają z ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. W przypadku lekarzy znaczenie ma nie samo wykonywanie zawodu medycznego, lecz konkretny rodzaj pracy oraz warunki, w jakich jest ona faktycznie wykonywana.

Od 1 stycznia 2024 r. przy ustalaniu prawa do emerytury pomostowej nie obowiązuje już dawny wymóg wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przed 1 stycznia 1999 r. Z art. 4 usunięto również wcześniej obowiązujący warunek rozwiązania stosunku pracy. Są to dwie odrębne zmiany, które mają istotne znaczenie dla osób planujących przejście na emeryturę pomostową.

Jakie warunki trzeba spełnić, aby uzyskać emeryturę pomostową?

Na zasadach ogólnych prawo do emerytury pomostowej przysługuje po łącznym spełnieniu warunków określonych w ustawie. Co do zasady ubezpieczony powinien:

• urodzić się po 31 grudnia 1948 r.;
• osiągnąć wiek co najmniej 55 lat w przypadku kobiety albo 60 lat w przypadku mężczyzny;
• mieć okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety albo 25 lat dla mężczyzny;
• wykazać co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze;
• wykonywać po 31 grudnia 2008 r. pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wymienioną w nowych wykazach prac.

Na tej liście nie ma już rozwiązania stosunku pracy. Brak rozwiązania etatu nie powinien więc stanowić podstawy do odmowy ustalenia prawa do emerytury pomostowej, jeżeli pozostałe ustawowe warunki zostały spełnione.

Przy ustalaniu charakteru pracy lekarza szczególnie istotny może być pkt 24 załącznika nr 2 do ustawy. Wymienia on prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru. Nie każda praca lekarza w szpitalu, na oddziale zabiegowym czy na bloku operacyjnym automatycznie oznacza pracę o szczególnym charakterze. Trzeba ustalić faktyczny zakres obowiązków oraz warunki ich wykonywania.

Czy trzeba rozwiązać umowę o pracę, aby dostać i pobierać emeryturę pomostową?

Trzeba odróżnić nabycie prawa do emerytury pomostowej od możliwości jej bieżącego pobierania. Rozwiązanie stosunku pracy nie jest już przesłanką nabycia prawa określoną w art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych. Możliwe jest więc ustalenie prawa do świadczenia także osobie, która nadal pozostaje zatrudniona.

Inną kwestią jest art. 17 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, który odsyła między innymi do art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jeżeli uprawniony kontynuuje bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy zatrudnienie u pracodawcy, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, prawo do wypłaty świadczenia podlega zawieszeniu bez względu na wysokość uzyskiwanego przychodu.

Może zatem dojść do sytuacji, w której ZUS ustali prawo do emerytury pomostowej, ale świadczenie nie będzie wypłacane z powodu kontynuowania dotychczasowego zatrudnienia. Po rozwiązaniu tego stosunku pracy można wystąpić do ZUS o podjęcie wypłaty. Nie należy natomiast rozwiązywać etatu wyłącznie dlatego, że miałby to być ustawowy warunek samego nabycia prawa do emerytury pomostowej.

Czy lekarz pobierający emeryturę pomostową może dalej pracować?

Tak, ale skutki dalszej aktywności zależą od jej rodzaju. Trzeba rozdzielić trzy sytuacje:

• kontynuowanie dotychczasowego stosunku pracy objęte art. 103a ustawy emerytalnej;
• podjęcie pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, do której odnosi się art. 17 ust. 4 ustawy o emeryturach pomostowych;
• inną działalność zarobkową, przy której zastosowanie mają ogólne limity przychodów.

Druga z tych sytuacji ma szczególnie surowe skutki. Zgodnie z art. 17 ust. 4 prawo do emerytury pomostowej ulega zawieszeniu bez względu na wysokość uzyskiwanego przychodu, jeżeli osoba uprawniona podejmie pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy na podstawie stosunku pracy albo umowy cywilnoprawnej.

Nie ma tu znaczenia, czy wynagrodzenie jest niższe od progów 70% lub 130% przeciętnego wynagrodzenia. Jeżeli zastosowanie ma art. 17 ust. 4, zawieszenie następuje z powodu rodzaju wykonywanej pracy, a nie z powodu wysokości zarobków.

Praca lekarza na kontrakcie a jednoosobowa działalność gospodarcza

Przy kontrakcie lekarskim nie wystarczy sprawdzić nazwy umowy. Istotne jest, jakie czynności lekarz rzeczywiście wykonuje, w jakim miejscu, w jakiej organizacji pracy oraz czy odpowiadają one pracom wskazanym w ustawie o emeryturach pomostowych.

Jednoosobowa działalność gospodarcza nie jest odrębną od lekarza osobą prawną. Lekarz będący przedsiębiorcą osobiście wykonujący świadczenia na podstawie kontraktu nie może więc zakładać, że sama zamiana umowy o pracę na działalność gospodarczą wyłącza zastosowanie przepisów o zawieszeniu świadczenia.

Od 1 stycznia 2024 r. art. 17 ust. 4 wprost obejmuje również wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze na podstawie umowy cywilnoprawnej. W odniesieniu do umów cywilnoprawnych zawartych przed wejściem w życie tej zmiany ustawa nowelizująca przewidziała przepis przejściowy nakazujący stosowanie wcześniejszego brzmienia art. 17 ust. 4. Jeżeli więc lekarz wykonuje bardzo stary, nieprzerwanie trwający kontrakt zawarty przed 1 stycznia 2024 r., skutki wymagają odrębnej analizy.

Kiedy kontrakt lekarski nie powoduje automatycznego zawieszenia?

Automatyczne zawieszenie z art. 17 ust. 4 nie powinno mieć zastosowania tylko dlatego, że lekarz uzyskuje przychód z kontraktu. Decydujący jest charakter wykonywanej pracy. Jeżeli działalność nie obejmuje pracy w szczególnych warunkach ani o szczególnym charakterze, należy następnie ocenić ją według ogólnych zasad osiągania przychodów przez osoby pobierające emeryturę pomostową.

W zależności od stanu faktycznego może chodzić przykładowo o konsultacje ambulatoryjne, opiniowanie dokumentacji medycznej, teleporady, działalność dydaktyczną, badania profilaktyczne albo inne świadczenia niewykonywane w warunkach wskazanych w wykazach ustawowych. Każdy przypadek wymaga jednak oceny rzeczywistych czynności, a nie tylko opisu wpisanego do umowy.

Limity przychodu przy emeryturze pomostowej

Jeżeli aktywność lekarza nie jest pracą powodującą automatyczne zawieszenie na podstawie art. 17 ust. 4, zastosowanie mają ogólne zasady wynikające z art. 17 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych w związku z przepisami ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

• Przychód nieprzekraczający 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia co do zasady nie powoduje zmniejszenia emerytury pomostowej.
• Przychód wyższy niż 70%, ale nieprzekraczający 130% przeciętnego wynagrodzenia może spowodować zmniejszenie świadczenia, z uwzględnieniem ustawowej maksymalnej kwoty zmniejszenia.
• Przychód przekraczający 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia powoduje zawieszenie świadczenia.

Kwoty odpowiadające tym progom zmieniają się wraz z ogłaszaniem danych o przeciętnym wynagrodzeniu, dlatego bezpieczniej posługiwać się procentami i przed rozpoczęciem lub kontynuowaniem pracy sprawdzić aktualne limity publikowane przez ZUS.

Przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej dla celów rozliczenia świadczenia nie przyjmuje się po prostu wartości wystawionych faktur. Zgodnie z art. 104 ust. 1a ustawy emerytalnej za przychód emeryta lub rencisty prowadzącego działalność pozarolniczą przyjmuje się przychód stanowiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w rozumieniu przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych.

Co i kiedy trzeba zgłosić do ZUS?

Osoba pobierająca emeryturę pomostową, która podejmuje aktywność zarobkową objętą obowiązkiem informacyjnym, powinna powiadomić ZUS o osiąganiu przychodu. Aktualnym formularzem służącym do takiego zawiadomienia jest EROP – Oświadczenie o osiąganiu przychodu. Formularz ZUS Rw-73, wskazywany w starszych materiałach, został zastąpiony formularzem EROP.

Po zakończeniu roku kalendarzowego przychód podlega rozliczeniu. Dokumenty dotyczące przychodu za poprzedni rok należy przekazać do ZUS do końca lutego. Pracownik lub zleceniobiorca przedstawia co do zasady zaświadczenie płatnika o przychodzie, natomiast osoba prowadząca pozarolniczą działalność składa oświadczenie o podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Jeżeli lekarz rozpoczyna pracę, która może być pracą o szczególnym charakterze, samo prawidłowe zgłoszenie przychodu nie usuwa skutków art. 17 ust. 4. Najpierw trzeba ustalić charakter wykonywanej pracy, a dopiero w dalszej kolejności oceniać limity przychodowe.

FAQ

Czy trzeba rozwiązać umowę o pracę, aby nabyć prawo do emerytury pomostowej?

Nie. Rozwiązanie stosunku pracy nie jest obecnie warunkiem wymienionym w art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych. Prawo do świadczenia może zostać ustalone mimo dalszego zatrudnienia. Kontynuowanie dotychczasowego stosunku pracy może jednak spowodować zawieszenie wypłaty na podstawie art. 103a ustawy emerytalnej.

Czy można dostać decyzję o emeryturze pomostowej i nadal pracować na dotychczasowym etacie?

Tak, ale trzeba odróżnić ustalenie prawa od wypłaty świadczenia. Jeżeli zatrudnienie jest kontynuowane bez rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego praca była wykonywana bezpośrednio przed nabyciem prawa, art. 103a powoduje zawieszenie świadczenia bez względu na wysokość przychodu. Po rozwiązaniu stosunku pracy można wystąpić o podjęcie wypłaty.

Czy po przejściu na emeryturę pomostową lekarz może wrócić do tego samego szpitala na kontrakt?

Może zawrzeć kontrakt, ale jego skutki zależą od rzeczywistego zakresu pracy. Jeżeli na podstawie umowy cywilnoprawnej lekarz wykonuje pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, zastosowanie ma art. 17 ust. 4 i emerytura pomostowa podlega zawieszeniu bez względu na wynagrodzenie.

Czy jednoosobowa działalność gospodarcza chroni przed zawieszeniem emerytury?

Nie. Sama zmiana etatu na działalność gospodarczą nie rozstrzyga sprawy. W przypadku osobistego wykonywania kontraktu przez lekarza ZUS może badać rzeczywiste czynności i warunki pracy. Od 1 stycznia 2024 r. art. 17 ust. 4 wprost wymienia również pracę wykonywaną na podstawie umowy cywilnoprawnej.

Czy każdy przychód z kontraktu zawiesza emeryturę pomostową?

Nie. Jeżeli kontrakt nie obejmuje pracy w szczególnych warunkach ani o szczególnym charakterze, automatyczne zawieszenie z art. 17 ust. 4 nie ma zastosowania tylko z powodu samego uzyskania wynagrodzenia. Przychód może jednak prowadzić do zmniejszenia lub zawieszenia świadczenia według ogólnych progów 70% i 130% przeciętnego wynagrodzenia.

Jakim formularzem zgłosić ZUS osiąganie przychodu?

Aktualnym formularzem jest EROP – Oświadczenie o osiąganiu przychodu. Dawny formularz ZUS Rw-73 został zastąpiony przez EROP. Po zakończeniu roku należy także rozliczyć przychód za rok poprzedni, co do zasady do końca lutego.

Źródła:

Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 164 ze zm. – tekst ustawy
Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o emeryturach pomostowych oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2023 poz. 1667 – zmiana art. 4 i art. 17 ust. 4
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1749 – art. 103a i art. 104
Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Emerytura pomostowa
Zakład Ubezpieczeń Społecznych – formularz EROP – Oświadczenie o osiąganiu przychodu