Renta rodzinna dla dziecka z rodziny zastępczej

Czy dziecko z rodziny zastępczej ma prawo do renty rodzinnej po opiekunie?

Co do zasady nie. Dziecko przyjęte na wychowanie i utrzymanie w ramach rodziny zastępczej nie jest z tego powodu traktowane jak dziecko własne albo przysposobione zmarłego opiekuna. Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wskazuje zamknięty krąg osób uprawnionych do renty rodzinnej, a dzieci przyjęte w ramach rodziny zastępczej zostały wprost wyłączone z kategorii innych dzieci przyjętych na wychowanie i utrzymanie.

W opisanej sytuacji kluczowe jest więc nie to, że córka była faktycznie wychowywana od 3. roku życia, lecz to, czy miała wobec zmarłego status dziecka własnego, dziecka drugiego małżonka albo dziecka przysposobionego. Jeżeli takiego statusu nie miała, ZUS zasadniczo odmówi prawa do renty rodzinnej po opiekunie zastępczym.

Zobacz również: przerwanie nauki a renta rodzinna

Komu przysługuje renta rodzinna?

Renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby zmarłej, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy albo spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. Wynika to z art. 65 ust. 1 ustawy emerytalnej. Renta może przysługiwać także po osobie, która w chwili śmierci pobierała zasiłek przedemerytalny, świadczenie przedemerytalne albo nauczycielskie świadczenie kompensacyjne.

W odniesieniu do dzieci ustawa obejmuje przede wszystkim:

• dzieci własne zmarłego,
• dzieci drugiego małżonka,
• dzieci przysposobione.

Takie dzieci mogą otrzymać rentę rodzinną:

• do ukończenia 16 lat,
• po ukończeniu 16 lat - do ukończenia 25 lat, jeżeli uczą się w szkole,
• bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy albo całkowicie niezdolne do pracy i do samodzielnej egzystencji w okresach wskazanych w ustawie.

Ustawa wymienia również przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed pełnoletnością wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, ale z istotnym zastrzeżeniem: nie obejmuje to dzieci przyjętych na wychowanie i utrzymanie w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka.

Zobacz również: renta rodzinna po ojcu i wymagany staż ubezpieczeniowy

Znaczny stopień niepełnosprawności i renta socjalna a renta rodzinna

Niepełnosprawność ma znaczenie przy ocenie prawa do renty rodzinnej dziecka, ale dopiero wtedy, gdy osoba należy do ustawowego kręgu uprawnionych. Innymi słowy: najpierw trzeba ustalić, czy dana osoba jest dzieckiem własnym, dzieckiem drugiego małżonka, dzieckiem przysposobionym albo inną osobą objętą ustawą. Dopiero potem bada się wiek, naukę i niezdolność do pracy.

Znaczny stopień niepełnosprawności oraz pobieranie renty socjalnej mogą wskazywać, że osoba ma poważne ograniczenia zdrowotne. Nie zmieniają jednak same przez się jej statusu rodzinnego wobec zmarłego opiekuna zastępczego. ZUS może więc odmówić renty rodzinnej nie dlatego, że kwestionuje chorobę lub niepełnosprawność, ale dlatego, że osoba nie mieści się w katalogu uprawnionych członków rodziny po zmarłym.

Dlaczego przysposobienie zmieniłoby sytuację?

Przysposobienie, potocznie nazywane adopcją, tworzy między przysposabiającym a przysposobionym więź prawną podobną do więzi między rodzicem a dzieckiem. Dlatego dziecko przysposobione należy do podstawowego kręgu osób, które mogą ubiegać się o rentę rodzinną po zmarłym rodzicu adopcyjnym.

W praktyce oznacza to, że gdyby dziecko zostało przysposobione przed osiągnięciem pełnoletności, mogłoby dochodzić renty rodzinnej po zmarłym przysposabiającym na zasadach właściwych dla dzieci. Trzeba byłoby wtedy badać już przede wszystkim warunki dotyczące wieku, nauki albo całkowitej niezdolności do pracy.

Jeżeli jednak osoba jest obecnie pełnoletnia, przysposobienie co do zasady nie może zostać dokonane. Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym przysposobić można osobę małoletnią i tylko dla jej dobra.

Czy warto składać wniosek do ZUS?

Jeżeli nie było przysposobienia, a jedyną podstawą więzi ze zmarłym było orzeczenie o rodzinie zastępczej, szanse na uzyskanie renty rodzinnej po opiekunie zastępczym są bardzo małe. Wniosek może zakończyć się decyzją odmowną.

Nie oznacza to jednak, że w każdej sprawie należy rezygnować z analizy dokumentów. Trzeba sprawdzić w szczególności, czy:

• doszło kiedykolwiek do przysposobienia, nawet jeżeli rodzina na co dzień używała określenia rodzina zastępcza,
• osoba była dzieckiem małżonka zmarłego,
• istnieje inny tytuł rodzinny, np. pokrewieństwo ze zmarłym, które może mieć znaczenie w konkretnej konfiguracji faktycznej,
• zmarły spełniał warunki ubezpieczeniowe wymagane do renty rodzinnej.

Zobacz również: renta rodzinna po mężu a okresy zatrudnienia

FAQ

Czy córka z rodziny zastępczej może dostać rentę po opiekunie, jeżeli była wychowywana od małego dziecka?

Co do zasady nie, jeżeli nie została przysposobiona i nie ma innego ustawowego tytułu do renty rodzinnej po zmarłym. Długość faktycznej opieki i więź emocjonalna nie zastępują statusu dziecka własnego, dziecka małżonka albo dziecka przysposobionego.

Czy renta socjalna pomaga w uzyskaniu renty rodzinnej?

Renta socjalna może potwierdzać poważną niezdolność do pracy, ale nie tworzy prawa do renty rodzinnej po opiekunie zastępczym. Najpierw trzeba należeć do ustawowego kręgu osób uprawnionych po zmarłym.

Czy można przysposobić dorosłą osobę, aby uzyskała rentę rodzinną?

Co do zasady nie. Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje przysposobienie osoby małoletniej i tylko dla jej dobra. Po osiągnięciu pełnoletności nie da się zwykle naprawić braku wcześniejszego przysposobienia na potrzeby renty rodzinnej.

Czy od decyzji ZUS odmawiającej renty rodzinnej można się odwołać?

Tak, od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do sądu za pośrednictwem ZUS w terminie wskazanym w pouczeniu decyzji. Przed odwołaniem warto jednak ocenić, czy istnieją dokumenty potwierdzające ustawowy tytuł do renty, bo sam fakt pieczy zastępczej zwykle nie wystarczy.

Podsumowanie

Dziecko wychowywane w rodzinie zastępczej nie nabywa automatycznie prawa do renty rodzinnej po zmarłym opiekunie zastępczym. Ustawa emerytalna wyraźnie rozróżnia dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione od dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej.

W przedstawionej sytuacji decydujące znaczenie ma brak przysposobienia. Jeżeli córka była wyłącznie dzieckiem w rodzinie zastępczej, a nie dzieckiem przysposobionym, to mimo znacznego stopnia niepełnosprawności i pobierania renty socjalnej zasadniczo nie będzie mogła uzyskać renty rodzinnej po zmarłym opiekunie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
2. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.