Urlop dla poratowania zdrowia przed emeryturą nauczyciela

Kiedy nauczyciel może dostać urlop dla poratowania zdrowia?

Zasady udzielania urlopu dla poratowania zdrowia reguluje art. 73 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela. Urlop ten nie jest zwykłym urlopem wypoczynkowym ani świadczeniem przyznawanym wyłącznie z powodu wieku nauczyciela. Jego celem jest przeprowadzenie zaleconego leczenia związanego ze stanem zdrowia nauczyciela albo leczenia uzdrowiskowego lub rehabilitacji uzdrowiskowej.

Dyrektor szkoły udziela urlopu nauczycielowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony. Przy pierwszym urlopie wymagane jest ponadto co najmniej 7 lat nieprzerwanej pracy w szkole w wymiarze nie niższym niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć. Za nieprzerwany uważa się również ten okres, gdy nauczyciel podjął zatrudnienie w kolejnej szkole nie później niż w ciągu 3 miesięcy od ustania poprzedniego stosunku pracy.

Urlop może zostać udzielony w celu leczenia choroby zagrażającej wystąpieniem choroby zawodowej, choroby, w której powstaniu czynniki środowiska pracy lub sposób wykonywania pracy odgrywają istotną rolę, albo na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową. Jednorazowo nie może przekroczyć roku. Kolejny urlop jest możliwy nie wcześniej niż po upływie roku od zakończenia poprzedniego, a łączny okres korzystania z urlopów dla poratowania zdrowia w całym zatrudnieniu nie może przekroczyć 3 lat.

Procedura: wniosek, badanie i orzeczenie lekarskie

Nauczyciel powinien złożyć dyrektorowi szkoły pisemny wniosek o udzielenie urlopu dla poratowania zdrowia. Przepisy nie ustanawiają jednego minimalnego wyprzedzenia, z jakim trzeba złożyć wniosek, jednak nie należy pozostawiać procedury na ostatnią chwilę. Trzeba uwzględnić czas potrzebny na badanie, ewentualne badania dodatkowe oraz możliwe postępowanie odwoławcze.

W przypadku urlopu udzielanego w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia o potrzebie urlopu orzeka uprawniony lekarz wykonujący działalność w jednostce służby medycyny pracy, z którą szkoła ma zawartą odpowiednią umowę. Dyrektor udziela urlopu na podstawie orzeczenia lekarskiego. Nauczycielowi i dyrektorowi przysługuje przewidziany w przepisach tryb odwołania od tego orzeczenia.

Inaczej wygląda podstawa urlopu na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową. W takim przypadku dyrektor udziela urlopu na podstawie potwierdzonego skierowania, na okres w nim ustalony. W czasie każdego urlopu dla poratowania zdrowia nauczyciel nie może nawiązać stosunku pracy ani podjąć innej działalności zarobkowej. Stwierdzenie takiej aktywności stanowi podstawę do odwołania nauczyciela z urlopu.

Urlop dla poratowania zdrowia na rok przed emeryturą

Szczególne ograniczenie dotyczy nauczyciela, któremu do nabycia prawa do emerytury brakuje mniej niż rok i który korzysta z urlopu w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia, o którym mowa w art. 73 ust. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela. Taki urlop nie może zostać udzielony na okres dłuższy niż do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym nauczyciel nabywa uprawnienia emerytalne.

Jeżeli nauczyciel nabywa prawo do emerytury we wrześniu i ograniczenie to znajduje zastosowanie, urlop może trwać najdalej do 31 sierpnia. Nie można jednak automatycznie zakładać, że każdy wniosek o pełny rok urlopu będzie możliwy. Trzeba sprawdzić dokładną datę nabycia uprawnień emerytalnych, datę planowanego rozpoczęcia urlopu oraz podstawę jego udzielenia.

W przypadku leczenia uzdrowiskowego lub rehabilitacji uzdrowiskowej art. 73 ust. 2 odwołuje się wyłącznie do urlopu określonego w art. 73 ust. 1 pkt 1. Urlop uzdrowiskowy jest udzielany na okres ustalony w potwierdzonym skierowaniu. Dlatego przy planowaniu urlopu przed emeryturą trzeba rozróżnić, z której podstawy nauczyciel korzysta.

Osiągnięcie wieku emerytalnego albo nabycie uprawnień emerytalnych nie oznacza samo przez się rozwiązania stosunku pracy. Nauczyciel może nadal pozostawać w zatrudnieniu. Jeżeli jednak chce zakończyć pracę po urlopie, musi odpowiednio wcześniej ustalić właściwy tryb rozwiązania stosunku pracy, zależny między innymi od podstawy zatrudnienia i planowanego terminu odejścia.

Czy trzeba odejść na emeryturę zaraz po 60. urodzinach?

Nie. Samo osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego nie rozwiązuje stosunku pracy i nie zmusza nauczycielki do natychmiastowego zakończenia zatrudnienia. Termin odejścia warto ustalić z uwzględnieniem stażu pracy, nagrody jubileuszowej, odprawy emerytalnej, organizacji roku szkolnego oraz zasad właściwych dla rozwiązania konkretnego stosunku pracy.

Jeżeli nauczyciel chce zakończyć zatrudnienie z końcem roku szkolnego, powinien odpowiednio wcześniej sprawdzić tryb i terminy rozwiązania stosunku pracy. Jeżeli planuje odejście w innym terminie, w określonych sytuacjach rozwiązaniem może być porozumienie stron. Nie należy zakładać, że dowolna data zakończenia zatrudnienia może zostać jednostronnie wybrana bez uwzględnienia podstawy zatrudnienia i właściwych przepisów.

Od 1 stycznia 2026 r. art. 87 Karty Nauczyciela przewiduje w związku z przejściem na emeryturę jednorazową odprawę w wysokości dwumiesięcznego wynagrodzenia po 10 latach pracy, trzymiesięcznego wynagrodzenia po 15 latach pracy i sześciomiesięcznego wynagrodzenia po 20 latach pracy. Odprawa jest odrębnym świadczeniem od nagrody jubileuszowej, dlatego przy planowaniu odejścia trzeba sprawdzić warunki każdego z tych świadczeń osobno.

Nagroda jubileuszowa po 40 i 45 latach pracy

Nauczyciel nabywa prawo do nagrody jubileuszowej w dniu, w którym upływa okres uprawniający do tej nagrody. Nie trzeba więc przepracować dodatkowego pełnego roku po osiągnięciu wymaganego stażu. Jeżeli odpowiedni okres pracy upływa w konkretnym dniu, wtedy powstaje prawo do nagrody.

Od 1 stycznia 2026 r. Karta Nauczyciela przewiduje za 40 lat pracy nagrodę w wysokości 300% wynagrodzenia miesięcznego. Wprowadzono również nagrodę za 45 lat pracy w wysokości 400% wynagrodzenia miesięcznego. Do stażu uprawniającego do nagrody wlicza się okresy pracy oraz inne okresy zaliczane na podstawie właściwych przepisów, dlatego przed ustaleniem daty odejścia należy sprawdzić dokumentację zatrudnienia i okresy podlegające zaliczeniu.

Trzeba jednak uwzględnić przepisy przejściowe ustawy nowelizującej. Stawka 300% za 40 lat pracy ma zastosowanie do nauczycieli, którym okres 40 lat pracy upływa po 31 grudnia 2025 r. Analogicznie nagroda 400% za 45 lat pracy dotyczy nauczycieli, którym okres 45 lat pracy upływa po 31 grudnia 2025 r. Nowych stawek nie należy traktować jako podstawy do automatycznego wyrównania nagrody za 40 lat należnej według wcześniejszych przepisów ani jako podstawy do przyznania z mocą wsteczną nagrody za 45 lat osobie, która wymagany okres osiągnęła przed 1 stycznia 2026 r.

Nadal obowiązuje szczególna zasada dotycząca odejścia na emeryturę lub rentę. Jeżeli stosunek pracy zostaje rozwiązany w związku z przejściem na emeryturę albo rentę z tytułu niezdolności do pracy, a do nabycia prawa do kolejnej nagrody jubileuszowej brakuje mniej niż 12 miesięcy, nagrodę wypłaca się w dniu rozwiązania stosunku pracy. Przy stosowaniu tej zasady do progów 40 i 45 lat trzeba jednocześnie uwzględnić przepisy przejściowe dotyczące stawek obowiązujących od 2026 r.

FAQ

Czy urlop dla poratowania zdrowia zawsze trwa rok?

Nie. Rok jest maksymalnym jednorazowym wymiarem urlopu. Przy urlopie na zalecone leczenie orzeczenie lekarskie określa czas potrzebny na leczenie, a przy leczeniu uzdrowiskowym lub rehabilitacji uzdrowiskowej okres wynika z potwierdzonego skierowania. Przed emeryturą urlop na zalecone leczenie może być dodatkowo ograniczony przez art. 73 ust. 2 Karty Nauczyciela.

Czy nauczyciel może złożyć wniosek o urlop tuż przed 1 września?

Przepisy nie ustanawiają jednego minimalnego wyprzedzenia, ale złożenie wniosku tuż przed planowaną datą rozpoczęcia urlopu jest ryzykowne. Trzeba przejść właściwą procedurę, a w przypadku urlopu na zalecone leczenie może pojawić się również potrzeba dodatkowych badań albo odwołania od orzeczenia.

Czy po urlopie dla poratowania zdrowia trzeba wrócić do pracy?

Zależy to od tego, czy stosunek pracy nadal trwa i czy został wcześniej skutecznie rozwiązany. Samo zakończenie urlopu nie powoduje automatycznego przejścia na emeryturę. Jeżeli nauczyciel chce zakończyć zatrudnienie po urlopie, powinien wcześniej zadbać o właściwy tryb rozwiązania stosunku pracy.

Czy urlop dla poratowania zdrowia wlicza się do stażu nagrody jubileuszowej?

W czasie urlopu nauczyciel pozostaje w stosunku pracy. Okres ten co do zasady nie przerywa biegu zatrudnienia mającego znaczenie dla uprawnień pracowniczych. Przy ustalaniu dokładnej daty nagrody trzeba jednak zweryfikować cały staż i dokumenty potwierdzające wcześniejsze okresy podlegające zaliczeniu.

Czy nauczyciel, który osiągnął 40 lat pracy w 2025 r., dostanie wyrównanie nagrody do 300%?

Nie na podstawie samej zmiany stawki od 1 stycznia 2026 r. Przepis przejściowy przewiduje stosowanie stawki 300% do nauczycieli, którym okres 40 lat pracy upływa po 31 grudnia 2025 r. Zmiana nie ustanawia automatycznego wyrównania nagród należnych wcześniej.

Czy po osiągnięciu 40 lat pracy trzeba przepracować jeszcze kilka dni, aby dostać nagrodę?

Nie. Prawo do nagrody powstaje w dniu upływu okresu uprawniającego do nagrody. Dodatkowo, jeżeli stosunek pracy rozwiązuje się w związku z przejściem na emeryturę lub rentę, nagroda może zostać wypłacona wcześniej, gdy do nabycia prawa do niej brakuje mniej niż 12 miesięcy.

Przy planowaniu dalszego zatrudnienia po uzyskaniu uprawnień emerytalnych warto również sprawdzić, jak zatrudnienie, stan nieczynny i rozwiązanie stosunku pracy wpływają na sytuację nauczyciela - zobacz emeryturę nauczyciela, etat i stan nieczynny.

Jeżeli zamiast emerytury rozważane jest nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, znaczenie mogą mieć zasady podejmowania dodatkowej pracy opisane w artykule świadczenie kompensacyjne a dodatkowa praca.

W części przypadków trzeba też porównać świadczenie kompensacyjne z późniejszą emeryturą i rekompensatą - zobacz świadczenie kompensacyjne a emeryturę z rekompensatą.