Czy umowa uaktywniająca wlicza się do stażu pracy?

Umowa uaktywniająca a staż pracy

Praca niani na podstawie umowy uaktywniającej nie jest zatrudnieniem w rozumieniu Kodeksu pracy. Jest to szczególny typ umowy cywilnoprawnej przewidziany w ustawie o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3. Zgodnie z jej konstrukcją jest to umowa o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego o zleceniu.

To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie. Staż pracy, od którego zależą typowe uprawnienia pracownicze, buduje się przede wszystkim przez okresy zatrudnienia na podstawie stosunku pracy oraz przez inne okresy, które odrębne przepisy nakazują zaliczać do takiego stażu. Umowa uaktywniająca, mimo że może być zgłoszona do ZUS i wiązać się z opłacaniem składek, nie staje się przez to umową o pracę.

W konsekwencji okres wykonywania pracy jako niania na podstawie umowy uaktywniającej co do zasady nie wlicza się do stażu pracy wymaganego do dodatku stażowego, nagrody jubileuszowej ani wyższego wymiaru urlopu wypoczynkowego. Od tej zasady trzeba jednak odróżnić sytuacje, w których pracodawca sam wprowadzi korzystniejsze zasady w regulaminie wynagradzania, układzie zbiorowym albo innym akcie wewnętrznym.

Dodatek stażowy i nagroda jubileuszowa

Dodatek stażowy oraz nagroda jubileuszowa nie są powszechnymi świadczeniami należnymi każdemu pracownikowi z samego Kodeksu pracy. Ich przyznanie zależy od podstawy prawnej obowiązującej daną grupę pracowników albo od regulacji przyjętych przez pracodawcę.

W jednostkach publicznych zasady te często wynikają z ustaw szczególnych i rozporządzeń dotyczących danej grupy zawodowej. Takie przepisy zwykle posługują się kategorią poprzednio zakończonych okresów zatrudnienia oraz innych okresów, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Sama umowa uaktywniająca nie jest takim okresem zatrudnienia.

U pracodawców prywatnych decydujące znaczenie może mieć regulamin wynagradzania, układ zbiorowy pracy, umowa o pracę albo inny dokument określający prawo do dodatku lub nagrody. Jeżeli taki dokument wyraźnie przewiduje zaliczanie określonych umów cywilnoprawnych, w tym umowy uaktywniającej, pracodawca powinien zastosować własne zasady. Jeżeli jednak regulamin mówi wyłącznie o okresach zatrudnienia pracowniczego, okres pracy jako niania na umowie uaktywniającej nie powinien być doliczany.

Umowa uaktywniająca a staż urlopowy

Wymiar urlopu wypoczynkowego zależy od stażu urlopowego. Zgodnie z art. 154 § 1 Kodeksu pracy pracownikowi przysługuje 20 dni urlopu, jeżeli jest zatrudniony krócej niż 10 lat, albo 26 dni urlopu, jeżeli jest zatrudniony co najmniej 10 lat.

Do stażu urlopowego wlicza się okresy zatrudnienia pracowniczego, okresy nauki w granicach określonych w Kodeksie pracy oraz inne okresy wskazane w przepisach szczególnych. Nie wlicza się natomiast typowych umów cywilnoprawnych, takich jak zlecenie, umowa o świadczenie usług czy umowa uaktywniająca.

Jeżeli więc osoba przez kilka lat pracowała jako niania na podstawie umowy uaktywniającej, a następnie podejmuje pracę na etacie, pracodawca przy ustalaniu wymiaru urlopu nie dolicza tego okresu do stażu urlopowego. Może natomiast uwzględnić wcześniejsze umowy o pracę, okresy nauki oraz inne okresy zaliczane na podstawie wyraźnych przepisów.

Czy zaświadczenie z ZUS wystarczy?

Zaświadczenie z ZUS potwierdzające podleganie ubezpieczeniom albo opłacanie składek nie jest równoznaczne ze świadectwem pracy. Taki dokument może być przydatny do wykazania okresu ubezpieczenia, ale nie przesądza, że dana osoba pozostawała w stosunku pracy.

Jeżeli pracownik chce wykazać staż pracowniczy, podstawowym dokumentem jest zwykle świadectwo pracy albo inne dokumenty potwierdzające zatrudnienie na podstawie umowy o pracę. Przy umowie uaktywniającej można przedłożyć umowę, rachunki, potwierdzenia zgłoszenia do ubezpieczeń lub zaświadczenie z ZUS, ale pracodawca powinien ocenić je przez pryzmat przepisów i własnych regulacji dotyczących danego świadczenia.

Inaczej wygląda kwestia ubezpieczeniowa. Okres objęcia ubezpieczeniami społecznymi z tytułu umowy uaktywniającej może mieć znaczenie dla spraw emerytalno-rentowych, ponieważ dotyczy składek i konta ubezpieczonego. Nie oznacza to jednak automatycznego zaliczenia tego samego okresu do pracowniczego stażu urlopowego, dodatku stażowego lub nagrody jubileuszowej.

Co powinna zrobić osoba, która pracowała jako niania?

Najpierw warto ustalić, do jakiego celu ma być liczony dany okres: do urlopu, dodatku stażowego, nagrody jubileuszowej, odprawy, emerytury czy innego świadczenia. Każde z tych uprawnień może mieć odrębne zasady.

Następnie należy zebrać dokumenty potwierdzające umowę uaktywniającą i okres jej wykonywania. Mogą to być w szczególności: egzemplarz umowy, aneksy, potwierdzenia zgłoszenia do ZUS, zaświadczenia o podleganiu ubezpieczeniom, dowody wypłaty wynagrodzenia oraz korespondencja z rodzicami dziecka. Dokumenty te mogą być potrzebne, nawet jeżeli ostatecznie okres nie zostanie zaliczony do stażu pracowniczego.

W razie odmowy zaliczenia okresu przez pracodawcę warto poprosić o wskazanie podstawy prawnej albo podstawy regulaminowej. Jeżeli świadczenie wynika z aktu wewnętrznego, kluczowe będzie jego dokładne brzmienie.

FAQ

Czy umowa uaktywniająca jest umową o pracę?

Nie. Umowa uaktywniająca jest umową cywilnoprawną o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu. Nie daje statusu pracownika w rozumieniu Kodeksu pracy.

Czy lata pracy jako niania zwiększą urlop z 20 do 26 dni?

Co do zasady nie. Do stażu urlopowego wlicza się okresy zatrudnienia pracowniczego, określone okresy nauki i inne okresy wskazane w przepisach szczególnych. Umowa uaktywniająca nie jest takim okresem.

Czy pracodawca może dobrowolnie zaliczyć umowę uaktywniającą do dodatku stażowego?

Tak, jeżeli wynika to z regulaminu, układu zbiorowego, umowy o pracę albo innego aktu obowiązującego u pracodawcy. W przypadku świadczeń ustawowych pracodawca jest jednak związany przepisami określającymi, jakie okresy wolno zaliczyć.

Czy zaświadczenie z ZUS wystarczy do nagrody jubileuszowej?

Zwykle nie wystarczy samo zaświadczenie z ZUS. Potwierdza ono ubezpieczenie, ale nie potwierdza zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Trzeba sprawdzić przepisy lub regulamin, które określają prawo do nagrody jubileuszowej.

Czy okres umowy uaktywniającej ma znaczenie dla emerytury?

Może mieć znaczenie jako okres związany z ubezpieczeniami społecznymi i składkami. To jednak inna kategoria niż pracowniczy staż pracy potrzebny do urlopu, dodatku stażowego lub nagrody jubileuszowej.

Podsumowanie

Okres wykonywania pracy jako niania na podstawie umowy uaktywniającej co do zasady nie wlicza się do pracowniczego stażu pracy, od którego zależy wymiar urlopu wypoczynkowego, dodatek stażowy albo nagroda jubileuszowa. Wynika to z cywilnoprawnego charakteru tej umowy.

Zaświadczenie z ZUS może być ważnym dowodem podlegania ubezpieczeniom, ale nie zastępuje świadectwa pracy i nie zmienia charakteru umowy. Najważniejsze jest ustalenie, jakie świadczenie ma być naliczane i jakie przepisy albo regulaminy określają zasady jego przyznania.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
3. Ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3
4. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.