Czy umowa uaktywniająca wlicza się do stażu pracy?

Umowa uaktywniająca a staż pracy od 2026 r.

Praca niani na podstawie umowy uaktywniającej nie jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy. Ustawa o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 określa ją jako umowę o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia. Ta część dotychczasowych zasad się nie zmieniła.

Zmienił się natomiast sposób liczenia stażu pracy po podjęciu zatrudnienia pracowniczego. Dodany do Kodeksu pracy art. 302¹ przewiduje wliczanie do okresu zatrudnienia m.in. okresów wykonywania umowy zlecenia oraz innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w wyjaśnieniach dotyczących nowych zasad wprost potwierdziło, że regulacja obejmuje również umowy uaktywniające dla niań.

Dlatego nie jest już prawidłowe twierdzenie, że okres pracy niani na umowie uaktywniającej co do zasady pozostaje bez znaczenia dla pracowniczego stażu pracy. Po udokumentowaniu może on wpływać na uprawnienia zależne od długości zatrudnienia, w tym na wymiar urlopu wypoczynkowego, a w odpowiednich przypadkach także na dodatek stażowy lub nagrodę jubileuszową.

Nowelizacja ma znaczenie również dla umów wykonywanych przed 2026 r. Ustawa nie wprowadza ogólnej granicy, do którego roku wstecz można wykazać taki okres. Decydujące jest jego prawidłowe udokumentowanie i spełnienie warunków wynikających z art. 302¹ Kodeksu pracy.

Daty rozpoczęcia stosowania nowych zasad są różne: 1 stycznia 2026 r. dla pracodawców będących jednostkami sektora finansów publicznych oraz 1 maja 2026 r. dla pozostałych pracodawców. Uprawnienia wynikające z doliczenia nowych okresów nie mogą powstać wcześniej niż od właściwej dla danego pracodawcy daty stosowania nowych przepisów.

Umowa uaktywniająca a staż urlopowy

Wymiar urlopu wypoczynkowego nadal wynosi 20 dni przy stażu krótszym niż 10 lat i 26 dni przy stażu wynoszącym co najmniej 10 lat. Do tego stażu uwzględnia się okresy zatrudnienia i inne okresy zaliczane na podstawie przepisów, w tym od 2026 r. okresy wskazane w art. 302¹ Kodeksu pracy.

Jeżeli więc osoba pracowała wcześniej jako niania na podstawie umowy uaktywniającej, udokumentowany okres tej umowy może obecnie zwiększyć jej staż urlopowy. Nie oznacza to jednak automatycznie 26 dni urlopu w każdym przypadku: po doliczeniu wszystkich właściwych okresów łączny staż musi osiągnąć co najmniej 10 lat.

Nowe przepisy nie zmieniają samej konstrukcji prawa do urlopu ani zasad zaliczania okresów nauki. Zmieniają natomiast katalog aktywności zawodowych, które mogą zwiększyć okres zatrudnienia brany pod uwagę przy ustalaniu uprawnień pracowniczych.

Dodatek stażowy, nagroda jubileuszowa i staż zakładowy

Dodatek stażowy oraz nagroda jubileuszowa nadal nie są świadczeniami przysługującymi każdemu pracownikowi wyłącznie na podstawie Kodeksu pracy. Prawo do nich i sposób ich obliczania wynikają z przepisów dotyczących określonych grup zawodowych, układów zbiorowych, regulaminów wynagradzania albo innych obowiązujących u pracodawcy regulacji.

Nowe przepisy o stażu mogą jednak zmienić wynik takiego obliczenia. Jeżeli właściwa regulacja uzależnia dodatek lub nagrodę od ogólnego okresu zatrudnienia, udokumentowany okres umowy uaktywniającej może zwiększyć ten staż. Trzeba więc ponownie sprawdzić, czy po doliczeniu pracy jako niania pracownik osiągnął próg wymagany do dodatku albo nagrody jubileuszowej.

Trzeba też odróżnić ogólny staż pracy od stażu u danego pracodawcy, nazywanego często stażem zakładowym. Zgodnie z art. 302¹ § 8 Kodeksu pracy wcześniejszy okres umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług wlicza się do okresu zatrudnienia u danego pracodawcy wtedy, gdy w ramach tej umowy praca była świadczona właśnie na rzecz tego pracodawcy.

Ma to znaczenie dla uprawnień uzależnionych od czasu pracy u konkretnego pracodawcy. Kilka lat pracy jako niania dla innego podmiotu może powiększyć ogólny staż, ale nie staje się automatycznie stażem zakładowym u późniejszego, niezwiązanego z tą umową pracodawcy.

Jeżeli różne zaliczane okresy nakładają się na siebie albo pokrywają się z okresem pozostawania w stosunku pracy, nie sumuje się ich podwójnie. Kodeks pracy nakazuje wliczyć okres najkorzystniejszy dla pracownika.

Jak udokumentować pracę niani przed pracodawcą?

W przypadku umowy uaktywniającej, z której niania podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, właściwym dowodem jest co do zasady zaświadczenie ZUS potwierdzające okres podlegania tym ubezpieczeniom. Wniosek o takie zaświadczenie składa się elektronicznie przez eZUS. ZUS udostępnił do tego celu wniosek USP oraz kreator dotyczący stażu pracy.

Zaświadczenie ZUS nie jest świadectwem pracy i nie zmienia umowy uaktywniającej w umowę o pracę. Od 2026 r. pełni jednak inną, wyraźnie określoną przez Kodeks pracy funkcję: może potwierdzić okres cywilnoprawnej aktywności, który ustawowo podlega doliczeniu do okresu zatrudnienia.

Jeżeli dana osoba w określonym okresie nie podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie odrębnych przepisów, art. 302¹ § 3 pozwala uwzględnić taki okres po jego udokumentowaniu. Znaczenie mogą mieć wówczas m.in. umowa, aneksy, rachunki, potwierdzenia wypłat i inne dokumenty pozwalające ustalić rzeczywisty okres wykonywania usług.

Inaczej należy postąpić, gdy okres powinien znajdować się w danych ubezpieczeniowych, ale ZUS nie ma informacji pozwalających wydać zaświadczenie. Według wyjaśnień ZUS i MRPiPS Zakład wydaje wtedy decyzję odmawiającą wydania zaświadczenia, a ubezpieczony może złożyć wniosek o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i przedstawić posiadane dowody.

Co powinna zrobić osoba, która pracowała jako niania?

Jeżeli wcześniejsza umowa uaktywniająca nie została dotąd uwzględniona przez kadry, warto przejść przez sprawę w następującej kolejności:

• ustalić dokładne daty wykonywania umowy uaktywniającej i sprawdzić, czy okres nie pokrywał się z innym okresem już wliczonym do stażu;
• złożyć przez eZUS wniosek o zaświadczenie potwierdzające okres podlegania właściwym ubezpieczeniom;
• zachować umowę uaktywniającą, aneksy i inne dokumenty na wypadek potrzeby wyjaśnienia rozbieżności lub wykazania okresu, którego ZUS nie potwierdza w zwykłym trybie;
• przedstawić dokument pracodawcy i zwrócić się o ponowne ustalenie stażu oraz uprawnień, których wysokość albo nabycie zależą od tego stażu;
• jeżeli pracodawca odmawia zaliczenia okresu, poprosić o wskazanie podstawy odmowy i sprawdzić, czy spór dotyczy samego udokumentowania okresu, czy zasad konkretnego świadczenia.

W szczególności warto osobno sprawdzić wymiar urlopu oraz te dodatki i nagrody, które rzeczywiście przysługują na podstawie przepisów lub regulacji obowiązujących u danego pracodawcy.

FAQ

Czy umowa uaktywniająca jest umową o pracę?

Nie. Jest to umowa cywilnoprawna o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu. Zaliczenie jej okresu do stażu pracy od 2026 r. nie zmienia charakteru samej umowy i nie oznacza, że niania w czasie jej wykonywania miała status pracownika.

Czy lata pracy jako niania mogą zwiększyć urlop z 20 do 26 dni?

Tak. Jeżeli okres umowy uaktywniającej podlega zaliczeniu i zostanie prawidłowo udokumentowany, zwiększa staż brany pod uwagę przy ustalaniu wymiaru urlopu. Prawo do 26 dni powstaje po osiągnięciu łącznie co najmniej 10 lat stażu urlopowego.

Czy można zaliczyć umowę uaktywniającą zakończoną przed 2026 r.?

Tak. Nowe zasady obejmują także wcześniejsze okresy. Ustawa nie wyznacza ogólnej daty, przed którą umowy byłyby z tego powodu wyłączone. Warunkiem jest możliwość prawidłowego udokumentowania okresu.

Czy zaświadczenie z ZUS zastępuje świadectwo pracy?

Nie zastępuje świadectwa pracy, ponieważ umowa uaktywniająca nie jest stosunkiem pracy. Jest natomiast przewidzianym w Kodeksie pracy dowodem okresu podlegania ubezpieczeniom, który może zostać zaliczony do stażu na podstawie art. 302¹.

Czy umowa uaktywniająca i etat wykonywane w tym samym czasie liczą się podwójnie?

Nie. Jeżeli zaliczane okresy nakładają się na siebie lub pokrywają się z okresem pozostawania w stosunku pracy, do okresu zatrudnienia wlicza się tylko okres najkorzystniejszy dla pracownika.

Czy nowe zasady stażu pracy zwiększają emeryturę z ZUS?

Nie z samego faktu zaliczenia umowy uaktywniającej do pracowniczego stażu pracy. Nowelizacja Kodeksu pracy dotyczy uprawnień pracowniczych. Okres podlegania ubezpieczeniom i składki z tytułu umowy uaktywniającej mogą mieć odrębne znaczenie emerytalno-rentowe na zasadach właściwych dla ubezpieczeń społecznych.