Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z emeryturą?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Zbieg prawa do emerytury wojskowej i emerytury z ZUS

Michał Soćko • Opublikowane: 2021-02-05

Służbę wojskową zakończyłem w 1988 r.* i nabyłem prawo do częściowej emerytury wojskowej (50%). Po zakończeniu służby podjąłem pracę w „cywilu” i regularnie odprowadzałem składki. W 2017 r. (jestem rocznik 1951) złożyłem wniosek do ZUS o emeryturę jedynie za okres pracy w „cywilu” (nie były wliczone lata pracy w wojsku) i ją otrzymałem. Niestety ZUS wstrzymał wypłatę emerytury do czasu określenia się, z którego świadczenia chcę korzystać – wojskowego czy cywilnego. A przecież te dwa okresy pracy są całkowicie odrębne i w obu przypadkach nabyłem odrębne prawo do emerytury. Wiem, że SN rozpatrywał taką sprawę i w poszerzonym gronie uznał prawo do obu emerytur. Czy zatem mam szansę na pobieranie obu świadczeń? Czy powinienem się zgłosić do ZUS i zadeklarować, którą z emerytur mam pobierać (wyszła mi znacznie wyższa emerytura cywilna)? Jeśli w odpowiednim czasie tego nie zadeklaruję, to podobno będą mi przepadać miesiące wypłat. Czy warto o to zabiegać? W moim odczuciu przyznanie jednej emerytury z wypracowanych obu jest niesprawiedliwe społecznie, bo człowiek oddaje swój czas, energię, inwencję i pracę – nabywa prawo do emerytury, a potem mu się to prawo zabiera.

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Zbieg prawa do emerytury wojskowej i emerytury z ZUS

Czy będą wypłacane jednocześnie emerytury z obydwu tytułów?

W Pana przypadku dochodzi do zbiegu prawa do emerytury wojskowej oraz emerytury z powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych (ZUS). Takie sytuacje się zdarzają i orzecznictwo, jak Pan zauważył, dopuszcza możliwość nabycia przez jedną osobę prawa do emerytury z jednego systemu i drugiego. Przy czym zbieg praw do emerytury nie oznacza a priori, że będą jednocześnie wypłacane świadczenia z obydwu tytułów. W istocie jest przeciwnie. Przepisy przeciwdziałają kumulowaniu świadczeń. Przyjrzyjmy się jednak tym regulacjom.

W pierwszej kolejności należałoby sięgnąć do ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (j.t. Dz. U. 2016 r. Nr 0, poz. 1037). Jej artykuł 7 stanowi:

Art. 7. W razie zbiegu prawa do emerytury lub renty przewidzianych w ustawie z prawem do emerytury lub renty albo do uposażenia w stanie spoczynku lub uposażenia rodzinnego przewidzianych w odrębnych przepisach wypłaca się świadczenie wyższe lub wybrane przez osobę uprawnioną, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej.”

Odpowiednikiem tego przepisu na gruncie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz. U. 2017 r. Nr 0, poz. 1383; zwanej dalej „u.e.r.”) jest art. 95, który stanowi:

Art. 95. 1. W razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń – wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

2. Przepis ust. 1 stosuje się również, z uwzględnieniem art. 96, w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty określonych w ustawie z prawem do świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym osób, o których mowa w art. 2 ust. 2 (służby mundurowe), z wyjątkiem przypadku, gdy emerytura wojskowa lub policyjna została obliczona według zasad określonych w art. 15a albo art. 18e ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin lub w art. 15a lub art. 15d lub art. 18e ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin.

3. Przepis ust. 1 stosuje się także w razie zbiegu u jednej osoby prawa do renty rodzinnej z prawem do zasiłku lub świadczenia przedemerytalnego.”

Zbieg praw do świadczeń u żołnierza zawodowego w wieku emerytalnym

Na gruncie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych zagadnienie zbiegu praw do świadczeń rozstrzyga art. 7. Stanowi on wprost, że w razie zbiegu prawa do emerytury przewidzianej w tej ustawie z prawem do emerytury przewidzianej w odrębnych przepisach wypłaca się świadczenie wyższe lub wybrane przez osobę uprawnioną, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Powyższy skutek został potwierdzony także w orzecznictwie sądowym. W wyroku z dnia 4 grudnia 2013 r. Sąd Najwyższy (sygn. akt II UK 223/13) przyjął, że „prawo do otrzymywania jednego świadczenia wynika wprost z przepisów. Zarówno art. 95 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jak i analogiczny art. 7 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym wojskowych wskazują, że ubezpieczony uprawniony do emerytury z FUS nie może jednocześnie pobierać emerytury wojskowej, mimo że spełnił warunki do jej nabycia”.

W nowszym orzecznictwie również zostało to podtrzymane. Przywołać można chociażby wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 13 lipca 2016 r., w którym wskazano, że „w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty uregulowanych w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z prawem do świadczeń przewidzianych w odrębnych przepisach z zakresu zabezpieczenia społecznego, niezależnie od ich ubezpieczeniowego czy też zaopatrzeniowego charakteru, obowiązuje ogólna zasada wypłaty jednego świadczenia. Z treści art. 95 ust. 1 i ust. 2 u.e.r.f.u.s. wynika nie budząca wątpliwości zasada prawa ubezpieczeniowego, zakładająca prawo do pobierania jednego świadczenia (wyższego lub wybranego przez uprawnionego) w sytuacji tzw. zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w tej ustawie, jak również w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty określonych w ustawie emerytalnej z prawem do świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym, między innymi żołnierzy zawodowych” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 13 lipca 2016 r., sygn. akt III AUa 1254/15).

Wyjątki od zasady niekumulowania świadczeń emerytalnych

Od powyższej zasady niekumulowania świadczeń artykuł 95 ust. 2 u.e.r. przewiduje dwa wyjątki. Jak się jednak wydaje, nie będą one miały do Pana zastosowania. Po pierwsze, jest nim sytuacja, gdy emerytura wojskowa lub policyjna została obliczona według zasad określonych w art. 15a albo art. 18e ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych. Po drugie, jest nim przypadek wskazany w art. 96 u.e.r.

Pierwsza sytuacja może mieć miejsce wtedy, jeżeli suma emerytury obliczonej na podstawie art. 15a lub art. 18e ustawy o z.e.ż.z. oraz emerytury z FUS jest niższa od kwoty najniższej emerytury. Wówczas emeryturę wojskową podwyższa się w taki sposób, aby suma tych emerytur nie była niższa od kwoty najniższej emerytury.

Druga sytuacja nie będzie Pana dotyczyła, gdyż odnosi się do zbiegu emerytury i renty.

Art. 96. 1. Odrębne przepisy określają prawo do pobierania świadczeń w razie zbiegu u jednej osoby prawa do emerytury z prawem do:

1) renty inwalidy wojennego i wojskowego, którego niezdolność do pracy pozostaje w związku ze służbą wojskową;

2) renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej pobytem w miejscach, o których mowa w art. 3 i 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1255 oraz z 2017 r. poz. 456);

3) renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy, wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy lub chorobą zawodową.

2. Odrębne przepisy określają prawo do pobierania świadczeń w razie zbiegu u jednej osoby prawa do emerytury lub renty z prawem do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego rolników.”

Mając to na uwadze, przyjąć należy, że będzie musiał Pan wybrać jedno świadczenie emerytalne, wojskowe albo z systemu powszechnego (art. 7 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych). Przy czym wcześniej radziłbym ustalić w sposób pewny, które świadczenie w Pan przypadku będzie korzystniejsze (np. u doradcy emerytalnego w ZUS).

W aktualnym stanie prawnym oraz zgodnie z bieżącym orzecznictwem możliwości łączenia emerytury wojskowej i powszechnej zasadniczo nie ma (poza wskazanymi uprzednio wyjątkami). Przywołane przeze mnie przepisy nie budzą większych wątpliwości interpretacyjnych. Potwierdza to również orzecznictwo sądowe, które od wielu lat jest w tej kwestii jednolite. Oto kilka orzeczeń, w których rozstrzygano tę kwestię:

  • Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 13 lipca 2016 r., sygn. akt III AUa 1254/15:
  • Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2013 r., sygn. akt II UK 223/13:
  • Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt III AUa 188/12:
  • Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2012 r., sygn. akt II UK 261/11:
  • Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2012 r., sygn. II UK 237/11:

Zasada solidarności ryzyka w prawie ubezpieczeń społecznych

Nie mnie jest oceniać, czy to rozwiązanie jest sprawiedliwe, czy też nie. To zadanie dla ustawodawcy. W tym kontekście chciałbym Panu zaprezentować uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2012 r. W orzeczeniu tym SN podkreślił: „zasada wypłacania tylko jednego świadczenia z ubezpieczenia społecznego (art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) stanowi wyraz obowiązującej w prawie ubezpieczeń społecznych zasady solidarności ryzyka i nie jest sprzeczna z konstytucyjną zasadą równości (art. 32 Konstytucji RP). Ubezpieczony z prawem do renty rodzinnej i własnej emerytury może dokonać wyboru, z którego tytułu chce otrzymać wypłatę. Jeśli nie, to ZUS wybierze wyższe świadczenie” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt I UK 390/11).

Skarga konstytucyjna do Trybunału Konstytucyjnego – art. 95 ust. 2

Na zakończenie chciałbym dodać, że art. 95 ust. 2 u.e.r. został już zaskarżony do Trybunału Konstytucyjnego „w zakresie, w jakim wyłącza możliwość pobierania świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych i z systemu powszechnego przez osoby, które pełniły zawodową służbę wojskową przed dniem 1 stycznia 1999 r. oraz miały ustalone prawo do świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych przed dniem 1 października 2003 r.” oraz „w zakresie, w jakim nowelizując art. 95 [ustawy emerytalno-rentowej] (...) nie zawierała stosownych przepisów przejściowych odnoszących się do osób, które pełniły służbę przed dniem 1 stycznia 1999 r. oraz miały ustalone prawo do świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych przed dniem 1 października 2003 r., tj. przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej”.

Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2017 r., sygn. akt Ts 154/16, Trybunał Konstytucyjny nadał bieg złożonej skardze konstytucyjnej. To postanowienie stwierdza tylko, że skarga spełnia wymogi formalne. Być może Trybunał Konstytucyjny uzna ten przepis za niekonstytucyjny. Ale czy, i ewentualnie kiedy to nastąpi, to w obecnych czasach nie sposób przewidzieć.

Ma Pan oczywiście również możliwość, w razie gdy ZUS wyda niekorzystną dla Pana decyzję, odwołania się do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.

Prawo do emerytury z innego systemu wg uchwały SN z 17 lutego 2010 r.

Natomiast uchwała Sądu Najwyższego, 7 sędziów, z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt II UZP 10/09, do której się Pan odwołuje, zapadła na tle przepisów obowiązujących w latach 2003-2009 i w innym stanie faktycznym. W rozstrzygnięciu tym jest mowa o nabyciu prawa do emerytury z innego systemu, a nie jednoczesnym pobieraniu obu. Kwestii tych nie należy utożsamiać.

 

„W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2010 r., II UZP 10/09 (OSNP 2010, nr 17-18, poz. 215) wyrażono pogląd, że art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, w brzmieniu sprzed zmiany dokonanej art. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 8, poz. 38), nie wyłącza nabycia prawa do emerytury z ustawy emerytalnej przez żołnierza zawodowego, jeżeli okresy składkowe, o których mowa w tym przepisie, nie zostały uwzględnione przy obliczeniu emerytury żołnierza zawodowego. Z treści tej uchwały skarżący wyprowadza wniosek, że skoro przy obliczeniu jego emerytury wojskowej nie zostały uwzględnione żadne składki uiszczone z »cywilnego« stosunku zatrudnienia, to świadczenia te nie pozostają w zbiegu, a w konsekwencji nie ma przeszkód do wypłaty emerytur przysługujących mu zarówno na podstawie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych, jak i ustawy emerytalnej. Wyprowadzanie takiego wniosku z powołanej wyżej uchwały jest błędne już tylko dlatego, że – aczkolwiek nie rozstrzygała ona zagadnienia wypłaty świadczeń z dwóch systemów zabezpieczenia społecznego – w jej uzasadnieniu Sąd Najwyższy jasno wywiódł, iż art. 2 ust. 1 pkt 1 in fine ustawy emerytalnej w brzmieniu obowiązującym od 1 października 2003 r. do 5 lutego 2009 r. należy interpretować w ten sposób, że jeżeli emeryt wojskowy legitymuje się wyłącznie okresem służby wojskowej wystarczającym do emerytury wojskowej, czyli obliczonej bez uwzględnienia okresów, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1-3, 5 i 7-10 ustawy emerytalnej, to w razie ukończenia przez niego 65 roku życia oraz legitymowania się 25-letnim ubezpieczeniem po zakończeniu zawodowej służby wojskowej i przy niedoliczeniu go w trybie art. 14 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych, nie można wykluczyć nabycia przez takiego emeryta uprawnień emerytalnych z dwóch odrębnych systemów – zaopatrzeniowego oraz ubezpieczeniowego i pozostawienia mu prawa wyboru świadczenia (art. 7 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej). Zbieżne stanowisko zostało zaprezentowane przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniach wcześniejszych wyroków z dnia 9 października 2008 r., II UK 48/08 (OSNP 2010, nr 5-6, poz. 77) oraz z dnia 6 stycznia 2009 r., I UK 178/08 (LEX nr 490375)Zagadnienie związane ze zbiegiem prawa do tych świadczeń zostało wprost rozstrzygnięte w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2012 r., II UK 237/11 (OSNP 2013, nr 7-8, poz. 91), w którym wyjaśniono, że zasada pobierania jednego świadczenia (wyższego lub wybranego przez uprawnionego) w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń (art. 95 ust. 1 ustawy emerytalnej) dotyczy również zbiegu prawa do emerytury lub renty określonych w tej ustawie z prawem do świadczeń przewidzianych w ustawie o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych. Także w wyroku z dnia 24 maja 2012 r., II UK 261/11 (LEX nr 1227967) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że ubezpieczony uprawniony do świadczenia z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i pobierający to świadczenie nie może jednocześnie pobierać emerytury wojskowej, mimo że spełnił warunki do jej nabycia i prawo to zostało mu przyznane” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2013 r., sygn. akt II UK 223/13).

* Opis sprawy ze stycznia 2018 r.

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) – link do formularza z indywidualną pomocą prawną »


Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Zadaj pytanie »

eporady24.pl

spadek.info

prawo-budowlane.info

odpowiedziprawne.pl

prawo-pracy.pl

prawo-mieszkaniowe.info

rozwodowy.pl

spolkowy.pl

prawo-cywilne.info

sluzebnosc.info

poradapodatkowa.pl

prawo-karne.info

praworolne.info

prawo windykacyjne

Szukamy prawnika »