Zbieg emerytury wojskowej i emerytury z ZUS

Czy można pobierać jednocześnie emeryturę wojskową i emeryturę z ZUS?

W sprawach emerytów wojskowych trzeba odróżnić dwie kwestie: ustalenie prawa do emerytury z ZUS oraz wypłatę tej emerytury razem z emeryturą wojskową. Były żołnierz zawodowy może spełnić warunki do emerytury z powszechnego systemu, zwłaszcza jeżeli po zakończeniu służby pracował w cywilu, prowadził działalność gospodarczą albo podlegał innemu tytułowi ubezpieczenia. Nie oznacza to jednak automatycznie, że ZUS będzie wypłacał emeryturę obok świadczenia wojskowego.

Podstawowa zasada wynika z art. 7 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin. W razie zbiegu prawa do emerytury lub renty wojskowej z prawem do świadczenia przewidzianego w odrębnych przepisach wypłaca się świadczenie wyższe albo wybrane przez osobę uprawnioną, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej.

Analogiczne rozwiązanie zawiera art. 95 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przy zbiegu prawa do kilku świadczeń wypłaca się jedno z nich: wyższe albo wybrane przez zainteresowanego. Od 2025 r. przepis zawiera zastrzeżenie dotyczące art. 95a, czyli szczególnych zasad zbiegu renty rodzinnej z własnym świadczeniem. To zastrzeżenie nie oznacza jednak ogólnego prawa emeryta wojskowego do pobierania dwóch własnych emerytur.

W praktyce ZUS może więc wydać decyzję o przyznaniu emerytury z FUS, a jednocześnie wstrzymać albo zawiesić jej wypłatę z powodu pobierania emerytury wojskowej. Nie jest to sprzeczność, lecz skutek przepisów o zbiegu świadczeń. Kluczowe jest ustalenie, czy w konkretnej sprawie zachodzi ustawowy wyjątek.

Kiedy emeryt wojskowy może nabyć prawo do emerytury z ZUS?

Emeryt wojskowy może nabyć prawo do emerytury z ZUS, jeżeli spełnia warunki określone w ustawie o emeryturach i rentach z FUS. W typowej sprawie chodzi o osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego oraz posiadanie okresów ubezpieczenia i składek z pracy cywilnej, działalności gospodarczej albo innych tytułów objętych systemem powszechnym.

Okresy zawodowej służby wojskowej nie są dowolnie doliczane do emerytury z ZUS, jeżeli stanowiły podstawę emerytury wojskowej. W uproszczeniu system wojskowy obejmuje służbę i okresy przewidziane w ustawie zaopatrzeniowej, natomiast system powszechny obejmuje cywilne tytuły ubezpieczenia. Odrębność tych systemów nie znosi jednak reguły zbiegu świadczeń.

Uchwała Sądu Najwyższego z 17 lutego 2010 r., sygn. II UZP 10/09, dotyczyła przede wszystkim możliwości nabycia prawa do emerytury z FUS przez żołnierza zawodowego w określonym stanie prawnym. Nie oznaczała generalnego prawa do równoczesnego pobierania dwóch emerytur. Ten błąd interpretacyjny często pojawia się w odwołaniach od decyzji ZUS.

Zbieg świadczeń a wybór jednego świadczenia

Jeżeli osoba ma przyznaną emeryturę wojskową i emeryturę z ZUS, najczęściej powstaje zbieg praw do świadczeń. Skutkiem zbiegu jest wypłata jednego świadczenia, chyba że przepis szczególny pozwala na wypłatę dwóch. Organ powinien wypłacać świadczenie wyższe albo to, które zainteresowany wyraźnie wybierze.

Wybór świadczenia ma znaczenie praktyczne. Jeżeli emerytura z ZUS jest wyższa od wojskowej, uprawniony może wskazać emeryturę z FUS. Jeżeli wyższa jest emerytura wojskowa, zwykle korzystniejsze będzie pozostanie przy wypłacie z wojskowego organu emerytalnego. Przed złożeniem oświadczenia warto uzyskać aktualne wyliczenia z obu organów, ponieważ różnice mogą wynikać z waloryzacji, przeliczeń, doliczeń okresów ubezpieczenia albo potrąceń.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że prawo do dwóch świadczeń nie jest tym samym co prawo do ich równoczesnej wypłaty. Uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 15 grudnia 2021 r., sygn. III UZP 7/21, potwierdziła, że ubezpieczonemu, który pozostawał w zawodowej służbie wojskowej przed 2 stycznia 1999 r. i pobiera emeryturę wojskową obliczoną według starych zasad, wypłaca się jedno świadczenie: wyższe albo wybrane przez niego.

Wyjątki od zasady wypłaty jednego świadczenia

Najważniejszy wyjątek od zasady niekumulowania świadczeń wynika z art. 95 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten wyłącza stosowanie zasady wypłaty jednego świadczenia w przypadku, gdy emerytura wojskowa została obliczona według zasad określonych w art. 15a albo art. 18e ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin.

W uproszczeniu wyjątek dotyczy przede wszystkim żołnierzy powołanych po raz pierwszy do zawodowej służby wojskowej po 1 stycznia 1999 r. oraz żołnierzy objętych nowszym systemem dotyczącym służby rozpoczętej po 31 grudnia 2012 r. W tych przypadkach okresy cywilnego ubezpieczenia nie są rozliczane tak samo jak w starym systemie wojskowym, dlatego składki z pracy cywilnej mogą prowadzić do wypłaty emerytury z ZUS niezależnie od emerytury wojskowej.

Szczególnej analizy wymagają żołnierze przyjęci do służby po raz pierwszy po 1 stycznia 1999 r. i przed 1 października 2003 r., których dotyczą art. 15aa i art. 15ab ustawy wojskowej. Znaczenie ma sposób ustalenia emerytury wojskowej oraz ewentualny wybór zasad obliczenia świadczenia. Nie należy tego rozstrzygać wyłącznie na podstawie samej daty rozpoczęcia służby; trzeba sprawdzić decyzję wojskowego organu emerytalnego i podstawę prawną obliczenia emerytury.

Odrębne wyjątki wynikają z art. 96 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz z przepisów o rencie rodzinnej w zbiegu z własnym świadczeniem. Dotyczą one jednak innych konfiguracji, np. określonych rent, renty rodzinnej albo świadczeń rolniczych. Nie należy ich automatycznie przenosić na typową sprawę zbiegu własnej emerytury wojskowej i własnej emerytury z ZUS.

Żołnierze służący przed 1999 r. i pełna wysługa lat

Najwięcej sporów dotyczy emerytów wojskowych, którzy rozpoczęli zawodową służbę przed 2 stycznia 1999 r., a po odejściu z wojska przez wiele lat pracowali w cywilu. Z ich perspektywy sytuacja może wydawać się niesprawiedliwa: służba wojskowa dała prawo do emerytury wojskowej, a późniejsza praca cywilna wiązała się z opłacaniem składek do ZUS.

Aktualna linia orzecznicza jest jednak dla tej grupy co do zasady niekorzystna. Jeżeli emerytura wojskowa została obliczona według art. 15 ustawy wojskowej, a więc według zasad właściwych dla żołnierzy pozostających w służbie przed 2 stycznia 1999 r., zwykle stosuje się zasadę wypłaty jednego świadczenia. Dotyczy to również sytuacji, w której cywilne okresy ubezpieczenia nie zostały doliczone do emerytury wojskowej albo emerytura wojskowa osiągnęła 75% podstawy wymiaru.

Pełna wysługa lat nie przesądza sama przez się o prawie do wypłaty dwóch emerytur. Może oznaczać, że emerytura wojskowa osiągnęła maksymalny pułap przewidziany dla danego sposobu obliczenia świadczenia, ale o wypłacie dwóch świadczeń nadal decydują przepisy o zbiegu i sposób obliczenia emerytury wojskowej.

W takim przypadku bardziej realnym kierunkiem działania może być wybór korzystniejszego świadczenia, sprawdzenie możliwości przeliczenia emerytury z ZUS albo wystąpienie do wojskowego organu emerytalnego o doliczenie okresów cywilnego ubezpieczenia, jeżeli ustawa wojskowa na to pozwala.

Doliczenie cywilnej pracy do emerytury wojskowej

Jeżeli emeryt wojskowy nie może pobierać dwóch świadczeń, warto sprawdzić, czy okresy cywilnego ubezpieczenia mogą zwiększyć emeryturę wojskową. Art. 14 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych przewiduje możliwość doliczenia określonych okresów do wysługi emerytalnej przy emeryturze obliczonej na podstawie art. 15.

Co do zasady doliczenie jest możliwe, jeżeli emerytura wojskowa wynosi mniej niż 75% podstawy wymiaru oraz emeryt ukończył 55 lat życia w przypadku mężczyzny albo 50 lat życia w przypadku kobiety, ewentualnie stał się inwalidą. Za każdy rok doliczonych okresów emeryturę zwiększa się o 1,3% podstawy jej wymiaru.

Wniosek składa się do właściwego wojskowego organu emerytalnego. Jeżeli emeryt nadal podlega ubezpieczeniom, ponowne ustalenie wysokości emerytury następuje na wniosek zgłoszony nie wcześniej niż po zakończeniu kwartału kalendarzowego. Jeżeli ubezpieczenie ustało w trakcie kwartału, wniosek można złożyć po ustaniu ubezpieczenia, a organ uwzględnia pełne miesiące podlegania ubezpieczeniu.

Ten tryb nie pomoże osobie, której emerytura wojskowa osiągnęła już maksymalny pułap 75% podstawy wymiaru. W takiej sytuacji dodatkowe okresy cywilnej pracy mogą dawać prawo do emerytury z ZUS, ale nie muszą prowadzić do wypłaty drugiego świadczenia.

Co zrobić po decyzji ZUS albo wojskowego organu emerytalnego?

Jeżeli ZUS przyznał emeryturę, ale zawiesił jej wypłatę z powodu pobierania emerytury wojskowej, w pierwszej kolejności należy porównać wysokość obu świadczeń i sprawdzić podstawę prawną obliczenia emerytury wojskowej. To samo dotyczy decyzji wojskowego organu emerytalnego, jeżeli spór dotyczy wypłaty świadczenia w zbiegu albo doliczenia okresów cywilnego ubezpieczenia.

W praktyce trzeba ustalić przede wszystkim:

• kiedy rozpoczęła się zawodowa służba wojskowa,
• na podstawie jakiego przepisu obliczono emeryturę wojskową,
• czy do emerytury wojskowej doliczono okresy cywilnej pracy albo składek,
• czy emerytura wojskowa została ustalona według art. 15, art. 15a, art. 15aa, art. 15ab albo art. 18e ustawy wojskowej,
• czy ZUS wydał decyzję tylko o przyznaniu prawa, czy także o wypłacie świadczenia,
• które świadczenie jest obecnie wyższe po aktualnej waloryzacji.

Od decyzji ZUS można wnieść odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Zasadniczy termin wynosi miesiąc od doręczenia decyzji. W sprawach wojskowego organu emerytalnego należy kierować się pouczeniem zawartym w decyzji, ponieważ to ono wskazuje właściwy tryb, organ i termin zaskarżenia.

W odwołaniu nie wystarczy samo powołanie się na fakt wieloletniej pracy cywilnej i opłacania składek. Trzeba wykazać, dlaczego w konkretnej sprawie nie powinna działać zasada wypłaty jednego świadczenia albo dlaczego organ błędnie ustalił podstawę obliczenia emerytury wojskowej. Jeżeli nie ma podstaw do sporu o dwie wypłaty, nadal warto zadbać o wypłatę świadczenia wyższego albo wybranego przez uprawnionego.

FAQ

Czy emeryt wojskowy może mieć przyznaną emeryturę z ZUS?

Tak. Emeryt wojskowy może nabyć prawo do emerytury z ZUS, jeżeli spełnia warunki z ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Samo przyznanie prawa nie oznacza jednak automatycznie wypłaty obu świadczeń.

Czy praca cywilna po wojsku zawsze daje prawo do drugiej wypłaty?

Nie. Praca cywilna i składki mogą uzasadniać prawo do emerytury z ZUS, ale przy zbiegu świadczeń najczęściej wypłacane jest jedno świadczenie. Wyjątki zależą przede wszystkim od sposobu obliczenia emerytury wojskowej.

Kto ma największą szansę na pobieranie emerytury wojskowej i ZUS jednocześnie?

Największą szansę mają osoby, których emerytura wojskowa została obliczona według art. 15a albo art. 18e ustawy wojskowej. W praktyce chodzi przede wszystkim o żołnierzy objętych nowszymi zasadami, a nie o osoby, które rozpoczęły służbę przed 2 stycznia 1999 r. i mają emeryturę obliczoną według art. 15.

Czy pełna wysługa lat daje prawo do dwóch emerytur?

Nie automatycznie. Pełna wysługa lat może mieć znaczenie dla wysokości emerytury wojskowej, ale nie przesądza o prawie do wypłaty dwóch świadczeń. Decyduje podstawa prawna obliczenia emerytury wojskowej oraz przepisy o zbiegu świadczeń.

Czy uchwała Sądu Najwyższego z 2010 r. pozwala pobierać dwie emerytury?

Nie w każdym przypadku. Uchwała z 17 lutego 2010 r., sygn. II UZP 10/09, dotyczyła możliwości nabycia prawa do emerytury z FUS. Nie znosiła ogólnej zasady, że przy zbiegu emerytury wojskowej i emerytury z ZUS wypłaca się jedno świadczenie, jeżeli nie zachodzi ustawowy wyjątek.

Czy można odwołać się od decyzji ZUS o zawieszeniu emerytury?

Tak. Od decyzji ZUS można wnieść odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem ZUS. Zasadniczy termin to miesiąc od doręczenia decyzji. Przed złożeniem odwołania trzeba sprawdzić, czy sprawa faktycznie mieści się w wyjątku od zasady wypłaty jednego świadczenia.

Czy zamiast drugiej emerytury można podwyższyć emeryturę wojskową?

Czasem tak. Jeżeli emerytura wojskowa została obliczona według art. 15, wynosi mniej niż 75% podstawy wymiaru, a uprawniony spełnia warunki wieku albo inwalidztwa, można sprawdzić możliwość doliczenia okresów cywilnego ubezpieczenia do wysługi emerytalnej.

W przypadku funkcjonariuszy PSP ważne są przerwy w służbie oraz późniejsza aktywność zawodowa, co pokazuje artykuł emeryturę PSP po przerwie i działalności gospodarczej.

Podsumowanie

Emeryt wojskowy może mieć ustalone prawo do emerytury wojskowej i do emerytury z ZUS, ale w większości spraw oznacza to zbieg świadczeń, a nie automatyczną wypłatę dwóch emerytur. Podstawową zasadą pozostaje wypłata jednego świadczenia: wyższego albo wybranego przez zainteresowanego.

Najważniejsze jest ustalenie, według jakich zasad obliczono emeryturę wojskową. Inaczej ocenia się sytuację żołnierza służącego przed 2 stycznia 1999 r., inaczej osobę objętą art. 15a albo art. 18e ustawy wojskowej, a jeszcze inaczej sprawę, w której można skorzystać z doliczenia okresów cywilnej pracy do wysługi emerytalnej. Dlatego przed wyborem świadczenia albo odwołaniem od decyzji warto przeanalizować obie decyzje emerytalne i pełny przebieg służby oraz pracy cywilnej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1631 - ISAP
2. Ustawa z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin - tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 305 - ISAP
3. Ustawa z dnia 26 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. 2024 poz. 1243
4. Uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2021 r., sygn. III UZP 7/21
5. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2023 r., sygn. II USK 386/22
6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2024 r., sygn. III USKP 85/22
7. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2013 r., sygn. II UK 223/13
8. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. II UZP 10/09

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.