Urlop wychowawczy przedsiębiorcy a składki ZUS

Urlop wychowawczy przedsiębiorcy - co to oznacza w praktyce?

W języku potocznym mówi się o urlopie wychowawczym przedsiębiorcy, ale prawnie nie jest to klasyczny urlop wychowawczy z Kodeksu pracy. Osoba prowadząca działalność gospodarczą, w tym wspólnik spółki cywilnej, może natomiast zawiesić wykonywanie działalności w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem i zgłosić ten fakt do ZUS.

Jeżeli warunki są spełnione, składki nie są opłacane przez przedsiębiorcę z własnych środków, lecz finansowane z budżetu państwa. Zakres tych składek zależy przede wszystkim od tego, czy przed rozpoczęciem opieki przedsiębiorca przez wymagany okres podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Co do zasady okres sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem może trwać do 3 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko wieku wskazanego w przepisach. Przy dziecku z orzeczeniem o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności okres ten może być dłuższy, ale również jest ograniczony ustawowo.

Warunki objęcia składkami z budżetu państwa

Aby ZUS mógł objąć przedsiębiorcę ubezpieczeniami z tytułu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, trzeba przede wszystkim faktycznie zaprzestać wykonywania działalności i złożyć wymagane oświadczenie. Samo posiadanie dziecka nie wystarcza.

Najkorzystniejsza sytuacja dotyczy osoby, która bezpośrednio przed rozpoczęciem opieki przez co najmniej 6 miesięcy podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu działalności. W takim przypadku budżet państwa finansuje składki emerytalne i rentowe, a przy braku innego tytułu także ubezpieczenie zdrowotne według zasad ustawowych.

Jeżeli przedsiębiorca nie ma wymaganego 6-miesięcznego okresu ubezpieczenia, zakres finansowania jest węższy. W praktyce może to oznaczać objęcie tylko ubezpieczeniem emerytalnym, bez automatycznego uzyskania pełnego zakresu ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu. Dlatego przed zawieszeniem firmy warto sprawdzić swoją historię ubezpieczeniową w ZUS.

Składki z budżetu państwa nie będą przysługiwać w pełnym zakresie, jeżeli drugi rodzic w tym samym czasie korzysta z analogicznego tytułu do ubezpieczeń z tytułu opieki nad dzieckiem, przebywa na urlopie wychowawczym albo pobiera zasiłek macierzyński bądź zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego.

Jak zawiesić działalność w CEIDG?

Przedsiębiorca wpisany do CEIDG składa wniosek o zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej. Można to zrobić elektronicznie, osobiście w urzędzie albo korespondencyjnie, jeżeli podpis zostanie prawidłowo potwierdzony. Wniosek powinien wskazywać datę zawieszenia i musi być zgodny z aktualnymi danymi wpisanymi w CEIDG.

Jeżeli wniosek zawiera braki, organ może wezwać do ich uzupełnienia. Warto więc przed wysłaniem sprawdzić dane identyfikacyjne, numery rachunków, adresy oraz informację o wykonywaniu działalności w ramach spółki cywilnej.

Zawieszenie działalności oznacza, że przedsiębiorca nie powinien wykonywać bieżącej działalności zarobkowej. Może natomiast podejmować czynności dopuszczalne w okresie zawieszenia, takie jak zabezpieczenie źródła przychodów, przyjmowanie należności powstałych przed zawieszeniem, regulowanie wcześniejszych zobowiązań, zbywanie środków trwałych czy udział w postępowaniach dotyczących działalności sprzed zawieszenia.

Wspólnik spółki cywilnej a zawieszenie działalności

W spółce cywilnej przedsiębiorcami są wspólnicy, a nie sama spółka jako odrębny podmiot. Dlatego wspólniczka, która chce skorzystać z ubezpieczeń z tytułu osobistej opieki nad dzieckiem, powinna zwrócić szczególną uwagę na swój wpis w CEIDG i sposób wykonywania działalności w ramach spółki.

Jeżeli działalność spółki ma być faktycznie kontynuowana przez pozostałych wspólników, trzeba ocenić, czy osoba zgłaszająca opiekę nie będzie nadal wykonywać czynności gospodarczych. Sam formalny wpis nie rozstrzyga sprawy, jeżeli w praktyce wspólniczka nadal obsługuje klientów, przyjmuje zlecenia, wystawia faktury za bieżące usługi albo zarządza sprzedażą.

W razie wątpliwości warto ustalić zasady działania spółki na czas opieki, sposób reprezentacji, podział obowiązków oraz rozliczenia między wspólnikami. Nieprawidłowe zawieszenie albo faktyczne dalsze prowadzenie działalności może spowodować zakwestionowanie tytułu do ubezpieczeń przez ZUS.

Dokumenty do ZUS - oświadczenie UE-1

Po zawieszeniu działalności należy złożyć w ZUS oświadczenie UE-1, czyli oświadczenie osoby sprawującej osobistą opiekę nad dzieckiem o zamiarze podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz, jeżeli jest to potrzebne, wniosek dotyczący zgłoszenia członków rodziny do ubezpieczenia zdrowotnego.

ZUS może wymagać dokumentów potwierdzających dane wskazane w oświadczeniu, w szczególności informacji dotyczących dziecka, drugiego rodzica oraz ewentualnego orzeczenia o niepełnosprawności. Jeżeli dane podane w oświadczeniu ulegną zmianie, należy niezwłocznie poinformować o tym ZUS, co do zasady w terminie 7 dni od powstania zmiany.

Przykładowe zmiany, które mogą mieć znaczenie, to podjęcie pracy lub działalności, uzyskanie innego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego, rozpoczęcie urlopu wychowawczego przez drugiego rodzica albo rozpoczęcie pobierania zasiłku macierzyńskiego.

Jakie składki opłaca ZUS i czy trzeba płacić je samodzielnie?

Jeżeli ZUS uzna zgłoszenie za prawidłowe, przedsiębiorca nie opłaca składek społecznych z tytułu zawieszonej działalności. Składki wynikające z opieki nad dzieckiem są finansowane z budżetu państwa i rozliczane według podstaw określonych w ustawie.

W przypadku osoby z wymaganym wcześniejszym okresem ubezpieczenia budżet państwa finansuje składki emerytalne i rentowe, a przy braku innego tytułu również składkę zdrowotną. Podstawa wymiaru składek jest ustalana według reguł ustawowych i może zależeć między innymi od wcześniejszej podstawy składek przedsiębiorcy oraz ustawowych limitów.

Nie należy mylić tego rozwiązania z dobrowolnym opłacaniem składek podczas zwykłego zawieszenia działalności. Jeżeli przedsiębiorca nie spełnia warunków do ubezpieczeń jako osoba sprawująca opiekę nad dzieckiem, skutki dla ubezpieczenia zdrowotnego i emerytalnego mogą być inne.

Czy w czasie opieki można dalej prowadzić działalność?

Nie, jeżeli przedsiębiorca chce korzystać z ubezpieczeń finansowanych z budżetu państwa z tytułu osobistej opieki nad dzieckiem, nie powinien jednocześnie normalnie prowadzić tej samej działalności. Istotne jest faktyczne zaprzestanie wykonywania działalności gospodarczej, a nie tylko formalne złożenie wniosku.

Dopuszczalne pozostają czynności związane z okresem zawieszenia, które nie są bieżącym wykonywaniem działalności. Przedsiębiorca może na przykład odebrać zapłatę za fakturę wystawioną przed zawieszeniem, zabezpieczyć majątek firmy, rozwiązać wcześniejszą umowę albo sprzedać środek trwały. Nie powinien natomiast przyjmować nowych zleceń, realizować sprzedaży bieżącej ani świadczyć usług dla klientów.

Jeżeli przedsiębiorca zacznie ponownie prowadzić działalność, powinien odpowiednio zaktualizować wpis w CEIDG i zgłoszenia w ZUS. Brak zgłoszenia zmian może prowadzić do zaległości składkowych albo konieczności korekty dokumentów.

FAQ

Czy przedsiębiorca składa wniosek o urlop wychowawczy?

Nie w takim znaczeniu jak pracownik. Przedsiębiorca nie ma pracodawcy, który udziela urlopu wychowawczego. Składa wniosek o zawieszenie działalności w CEIDG i oświadczenie UE-1 w ZUS.

Czy składki zawsze opłaci budżet państwa?

Nie zawsze w takim samym zakresie. Najkorzystniejsze zasady dotyczą osoby, która bezpośrednio przed opieką przez co najmniej 6 miesięcy podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Krótszy okres ubezpieczenia może oznaczać ograniczony zakres składek.

Czy można zawiesić działalność od początku następnego miesiąca?

Tak, co do zasady przedsiębiorca może wskazać przyszłą datę zawieszenia we wniosku CEIDG. Należy jednak dopilnować, aby data zawieszenia była spójna z faktycznym zaprzestaniem wykonywania działalności i dokumentami składanymi do ZUS.

Czy wspólnik spółki cywilnej może korzystać z tego rozwiązania?

Może, ale trzeba prawidłowo ustalić jego sytuację w CEIDG i w samej spółce. Jeżeli wspólnik nadal faktycznie wykonuje działalność w ramach spółki, ZUS może zakwestionować zgłoszenie jako osoby sprawującej osobistą opiekę nad dzieckiem.

Czy trzeba zgłaszać zmiany do ZUS?

Tak. Zmiany wpływające na tytuł do ubezpieczeń, na przykład podjęcie pracy, wznowienie działalności albo zmiana sytuacji drugiego rodzica, powinny być zgłoszone do ZUS co do zasady w terminie 7 dni.

Przedsiębiorca korzystający ze świadczeń powinien pamiętać, że osobno trzeba ocenić zwolnienie lekarskie przedsiębiorcy a składki ZUS, bo nie każda choroba zwalnia z obowiązków składkowych w taki sam sposób.

Przedsiębiorca korzystający ze świadczeń powinien osobno zweryfikować sytuację domowników i osób współpracujących, zwłaszcza gdy chodzi o zasiłek chorobowy osoby współpracującej.

Podsumowanie

Przedsiębiorca, który chce sprawować osobistą opiekę nad dzieckiem, powinien przede wszystkim zawiesić działalność w CEIDG i złożyć w ZUS oświadczenie UE-1. Jeżeli spełnia warunki ustawowe, składki mogą być finansowane z budżetu państwa, dzięki czemu nie musi opłacać ich samodzielnie w czasie opieki.

Najwięcej problemów pojawia się przy spółkach cywilnych oraz przy faktycznym wykonywaniu czynności po zawieszeniu. Dlatego przed złożeniem dokumentów warto ustalić, czy działalność rzeczywiście zostanie wstrzymana i czy drugi rodzic nie korzysta z tytułów wykluczających zgłoszenie.

Źródła

• Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
• Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców.
• Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
• Aktualne zasady ZUS dotyczące osób sprawujących osobistą opiekę nad dzieckiem i dokumentu UE-1.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.