Emeryt wojskowy na umowie zlecenia a składki ZUS

Czy uczelnia powinna naliczać składki od umowy zlecenia?

Jeżeli emeryt wojskowy wykonuje dla uczelni odpłatną umowę zlecenia albo umowę o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu, uczelnia jako płatnik co do zasady powinna zgłosić go do ZUS i rozliczać składki. Podstawą jest art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, obejmujący zleceniobiorców obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, z uwzględnieniem przepisów o zbiegach tytułów.

Prawo do emerytury wojskowej samo w sobie nie wyłącza obowiązku ubezpieczeń ze zlecenia. Inaczej może być, gdy zleceniobiorca ma równocześnie inny tytuł do ubezpieczeń, który zgodnie z art. 9 ustawy systemowej zmienia zakres obowiązkowych składek. Płatnik powinien więc ustalić wszystkie aktywne tytuły do ubezpieczeń, a nie opierać się wyłącznie na informacji, że wykonawca jest emerytem wojskowym.

Umowa o dzieło co do zasady nie stanowi samodzielnego tytułu do ubezpieczeń społecznych. Wyjątki dotyczą między innymi umowy zawartej z własnym pracodawcą lub wykonywanej na jego rzecz. Trzeba też brać pod uwagę rzeczywisty charakter umowy: nazwanie stałego świadczenia usług dziełem nie przesądza o braku składek.

Jakie ubezpieczenia obejmują emeryta wojskowego na zleceniu?

Jeżeli zlecenie jest obowiązkowym tytułem do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, emeryt wojskowy podlega z niego również obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy systemowej. Ubezpieczenie chorobowe jest natomiast dobrowolne i – zgodnie z art. 11 ust. 2 – może objąć zleceniobiorcę na jego wniosek, gdy z tego zlecenia podlega on obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Składkę na ubezpieczenie zdrowotne należy oceniać odrębnie od ubezpieczeń społecznych. Przy odpłatnym zleceniu uczelnia zasadniczo rozlicza także składkę zdrowotną według przepisów właściwych dla zleceniobiorców. Sam fakt, że emeryt wojskowy ma już ubezpieczenie zdrowotne związane z pobieranym świadczeniem, nie oznacza automatycznie braku składki zdrowotnej ze zlecenia.

Obowiązek zawiadomienia wojskowego organu emerytalnego

Niezależnie od rozliczeń z ZUS emeryt wojskowy ma obowiązek poinformować wojskowy organ emerytalny o podjęciu działalności zarobkowej. Prawidłową podstawą prawną jest art. 40a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin. Osoba uprawniona powinna zawiadomić organ o podjęciu działalności, o której mowa w art. 104 ust. 1–4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, o wysokości osiąganego przychodu, każdej zmianie jego wysokości oraz innych okolicznościach mogących wpływać na świadczenie.

Art. 40a ust. 2 przewiduje odpowiedni obowiązek również po stronie pracodawcy i zleceniodawcy. W przypadku umowy zawartej z uczelnią obowiązki związane z wojskowym organem emerytalnym nie obciążają więc wyłącznie emeryta.

Przychód mający znaczenie dla świadczenia jest powiązany z działalnością określoną w art. 104 ustawy emerytalnej, obejmującą między innymi zatrudnienie, służbę, inną pracę zarobkową i pozarolniczą działalność. Co ważne, art. 104 ust. 4 nakazuje stosować odpowiednie zasady także do osób wyłączonych z obowiązku ubezpieczenia społecznego z powodu ustalonego prawa do emerytury lub renty albo podlegania ubezpieczeniom z innego tytułu.

Dlatego przychód należy zgłosić również wtedy, gdy emeryt uważa, że jest zbyt niski, aby zmniejszyć świadczenie, albo gdy w konkretnej konfiguracji zbiegu tytułów zlecenie nie powoduje obowiązkowych składek społecznych. Obowiązek informacyjny z art. 40a nie powstaje dopiero po przekroczeniu progu przychodowego.

Po zakończeniu roku stosuje się art. 40b ustawy zaopatrzeniowej. Osoba uprawniona powinna do końca pierwszego kwartału następnego roku zawiadomić wojskowy organ emerytalny o łącznej kwocie przychodu osiągniętego w poprzednim roku. Odpowiedni obowiązek spoczywa na płatniku składek. Organ dokonuje rozliczenia rocznego albo – na wniosek świadczeniobiorcy – miesięcznego.

Kiedy przychód może zmniejszyć emeryturę wojskową?

Zasady zmniejszania świadczenia określa art. 40 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin. Jeżeli emeryt osiąga przychód z działalności objętej tym przepisem, emerytura może zostać zmniejszona według odpowiednio stosowanych zasad z art. 104 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przy czym ustawa wojskowa przewiduje własne ograniczenia i wyjątki.

Gdy przychód przekracza 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, ale nie przekracza 130% tego wynagrodzenia, świadczenie może podlegać zmniejszeniu według zasad wskazanych w art. 40 ust. 1. Kwot odpowiadających tym progom nie należy traktować jako stałych: są ustalane na podstawie przeciętnego wynagrodzenia i zmieniają się w kolejnych okresach, dlatego przy rozliczeniu trzeba zastosować limit właściwy dla danego okresu osiągania przychodu.

Po przekroczeniu 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia działa szczególna reguła z art. 40 ust. 3. Emerytura wojskowa nie jest z tego powodu automatycznie zawieszana w całości, lecz ulega zmniejszeniu o 25% jej wysokości. Jest to istotna różnica w stosunku do zwykłej reguły dotyczącej zawieszania świadczeń z FUS po przekroczeniu górnego progu.

Ustawa przewiduje jednak wyjątki. Zgodnie z art. 40 ust. 4 zasad zmniejszenia z ust. 1 i 3 nie stosuje się między innymi wobec osób, których emerytura stanowi 75% podstawy jej wymiaru bez uwzględnienia podwyższenia z tytułu inwalidztwa pozostającego w związku ze służbą. Przy ocenie wpływu zarobków trzeba więc sprawdzić nie tylko wysokość przychodu, lecz także sposób ustalenia samej emerytury.

Co powinna zrobić uczelnia jako zleceniodawca?

Uczelnia powinna ustalić status zleceniobiorcy i jego pozostałe tytuły do ubezpieczeń, odebrać informacje niezbędne do prawidłowego zgłoszenia oraz – gdy powstaje obowiązek ubezpieczeń – zgłosić zleceniobiorcę do ZUS. Zasadniczy termin na zgłoszenie wynosi 7 dni od powstania obowiązku ubezpieczeń.

Płatnik powinien następnie prawidłowo naliczać, wykazywać i opłacać składki od wynagrodzenia ze zlecenia. Jeżeli zleceniobiorca podlegający obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym chce przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, konieczne jest właściwe zgłoszenie do tego ubezpieczenia.

Uczelnia powinna pamiętać również o obowiązkach wynikających z art. 40a ust. 2 i art. 40b ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej. Obowiązek informacyjny wobec wojskowego organu emerytalnego dotyczy odpowiednio także zleceniodawcy, a po zakończeniu roku płatnik uczestniczy w przekazaniu danych potrzebnych do rozliczenia osiągniętego przychodu.

Ocena ZUS nie zależy wyłącznie od nazwy zawartej umowy. Przy wykładach, konsultacjach lub zajęciach dydaktycznych trzeba ustalić, czy wykonawca zobowiązał się do osiągnięcia oznaczonego, indywidualnego i weryfikowalnego rezultatu, czy w rzeczywistości świadczy powtarzalne usługi.

FAQ

Czy emeryt wojskowy na zleceniu zawsze płaci składki emerytalne i rentowe?

Umowa zlecenia co do zasady jest tytułem do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, a samo pobieranie emerytury wojskowej tego nie wyłącza. Zakres składek może jednak zmienić zbieg z innym tytułem do ubezpieczeń, dlatego trzeba sprawdzić całą sytuację zleceniobiorcy.

Czy umowa o dzieło zawarta z emerytem wojskowym jest oskładkowana?

Zwykła umowa o dzieło zasadniczo nie stanowi samodzielnego tytułu do ubezpieczeń społecznych. Wyjątki występują zwłaszcza wtedy, gdy umowa jest zawarta z własnym pracodawcą albo wykonywana na jego rzecz. Trzeba również sprawdzić, czy jej przedmiot rzeczywiście odpowiada umowie o dzieło, a nie umowie o świadczenie usług.

Czy trzeba zgłaszać do WBE przychód niższy niż próg zmniejszenia emerytury?

Tak. Obowiązek z art. 40a dotyczy zawiadomienia o podjęciu działalności, wysokości przychodu oraz jego zmian i nie jest uzależniony od tego, czy emeryt przewiduje przekroczenie progu powodującego zmniejszenie świadczenia.

Czy zleceniobiorca pobierający emeryturę wojskową może przystąpić do ubezpieczenia chorobowego?

Tak, jeżeli ze zlecenia podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Wtedy ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne i następuje na wniosek zleceniobiorcy. Jeżeli wskutek zbiegu tytułów ubezpieczenia emerytalne i rentowe ze zlecenia nie są obowiązkowe, nie można automatycznie przyjąć, że z tego samego zlecenia możliwe jest dobrowolne ubezpieczenie chorobowe.

Czy przekroczenie 130% przeciętnego wynagrodzenia zawiesza emeryturę wojskową?

Nie. W przypadku emerytury wojskowej obowiązuje szczególna reguła z art. 40 ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej: po przekroczeniu górnego progu świadczenie ulega zmniejszeniu o 25% jego wysokości, a nie pełnemu zawieszeniu. Trzeba przy tym sprawdzić, czy nie zachodzi jeden z ustawowych wyjątków od zmniejszenia.