Etat i działalność gospodarcza a macierzyński

Zasiłek macierzyński po wygaśnięciu umowy o pracę

Jeżeli w dniu porodu jest Pani pracownikiem, podlega Pani obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu umowy o pracę. To właśnie ten tytuł ubezpieczenia decyduje o prawie do zasiłku macierzyńskiego. Wygaśnięcie lub rozwiązanie umowy już po porodzie nie oznacza automatycznej utraty świadczenia za dalszy okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu i rodzicielskiemu.

W praktyce pracodawca udziela urlopów związanych z rodzicielstwem tylko do dnia, w którym trwa stosunek pracy. Od następnego dnia nie ma już urlopu pracowniczego, ale może być nadal wypłacany zasiłek macierzyński za pozostały okres, jeżeli spełnione są ustawowe warunki. Po ustaniu zatrudnienia wypłatę prowadzi ZUS, na podstawie dokumentów przekazanych przez pracodawcę oraz dokumentów złożonych przez ubezpieczoną.

Przy urodzeniu jednego dziecka urlop macierzyński wynosi co do zasady 20 tygodni, a urlop rodzicielski 41 tygodni. Po ustaniu zatrudnienia nie korzysta się już formalnie z urlopu, lecz z zasiłku za okres odpowiadający tym urlopom. Wysokość zasiłku zależy między innymi od rodzaju i terminu złożonych wniosków oraz od podstawy wymiaru ustalonej z zatrudnienia.

Warto pamiętać również o ochronie umowy terminowej w ciąży. Jeżeli umowa o pracę na czas określony miałaby rozwiązać się po upływie trzeciego miesiąca ciąży, co do zasady ulega przedłużeniu do dnia porodu. Od tej reguły istnieją wyjątki, dlatego w razie wątpliwości trzeba sprawdzić konkretny rodzaj umowy i okoliczności jej zawarcia.

Zobacz również: umowa na okres próbny a ciąża

Etat i działalność gospodarcza – zbieg tytułów do ubezpieczeń

Osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, w tym ubezpieczeniu chorobowemu. Jeżeli równocześnie prowadzi działalność gospodarczą i z etatu osiąga co najmniej minimalne wynagrodzenie, z działalności co do zasady obowiązkowa pozostaje składka zdrowotna, a ubezpieczenia społeczne z firmy nie są obowiązkowe.

W takiej sytuacji nie powstaje równoległe dobrowolne ubezpieczenie chorobowe z działalności, które dawałoby podstawę do drugiego zasiłku macierzyńskiego za ten sam poród. Sam fakt prowadzenia firmy obok etatu nie zwiększa więc automatycznie świadczenia macierzyńskiego.

Stanowisko to jest zgodne z kierunkiem przyjmowanym w orzecznictwie. W wyroku z dnia 3 października 2008 r., sygn. akt II UK 32/08, Sąd Najwyższy wskazał, że obowiązkowe ubezpieczenie chorobowe z tytułu stosunku pracy i prawo do zasiłku macierzyńskiego z tego tytułu wykluczają równoczesne dobrowolne ubezpieczenie chorobowe z działalności pozarolniczej w celu uzyskania drugiego zasiłku macierzyńskiego.

Jeżeli umowa o pracę zakończy się, a działalność gospodarcza będzie nadal prowadzona, sytuacja ubezpieczeniowa się zmieni. Od tego momentu trzeba ustalić, jakie zgłoszenia do ZUS są konieczne z działalności i czy przedsiębiorca chce przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego na przyszłość. Takie zgłoszenie nie tworzy jednak prawa do kolejnego zasiłku macierzyńskiego za dziecko już urodzone w okresie ubezpieczenia pracowniczego.

Zobacz również: zasiłek macierzyński przy kilku tytułach zatrudnienia

Jakie dokumenty są potrzebne po ustaniu zatrudnienia?

Jeżeli zasiłek po zakończeniu umowy ma wypłacać ZUS, pracodawca powinien przekazać dokumenty niezbędne do ustalenia podstawy i prawa do świadczenia, w szczególności zaświadczenie płatnika składek ZUS Z-3. W zależności od sytuacji potrzebne mogą być również dokumenty dotyczące urodzenia dziecka oraz wnioski o wypłatę zasiłku za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu i rodzicielskiemu.

Dla bezpieczeństwa warto zachować kopię złożonych wniosków i potwierdzenie ich przekazania pracodawcy. Jeżeli pracodawca nie przekaże dokumentów do ZUS albo zrobi to z opóźnieniem, może to opóźnić wypłatę świadczenia, ale nie powinno samo w sobie przekreślać prawa do zasiłku, jeżeli warunki ustawowe zostały spełnione.

Czy po ustaniu umowy przysługuje urlop wychowawczy?

Urlop wychowawczy jest uprawnieniem pracownika wynikającym z Kodeksu pracy. Przysługuje pracownikowi zatrudnionemu co najmniej 6 miesięcy, przy czym do tego okresu wlicza się wcześniejsze okresy zatrudnienia. Urlop wychowawczy może trwać do 36 miesięcy i jest udzielany w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, zasadniczo nie dłużej niż do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat.

Jeżeli umowa o pracę zakończy się przed planowanym rozpoczęciem urlopu wychowawczego, urlop ten z tego stosunku pracy nie przysługuje. Pracodawca nie może udzielić urlopu na okres przypadający po ustaniu zatrudnienia, bo nie istnieje już stosunek pracy. Dotyczy to także sytuacji, w której wcześniej był pobierany zasiłek macierzyński po ustaniu zatrudnienia.

Wniosek o urlop wychowawczy ma więc sens tylko wtedy, gdy w okresie planowanego urlopu nadal trwa umowa o pracę. Jeżeli umowa kończy się wcześniej, pracodawca może udzielić urlopu najwyżej do ostatniego dnia zatrudnienia.

Zawieszenie działalności w celu opieki nad dzieckiem

Osoba prowadząca działalność gospodarczą nie korzysta z urlopu wychowawczego w rozumieniu Kodeksu pracy, bo nie jest pracownikiem. Może natomiast rozważyć zawieszenie wykonywania działalności w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, jeżeli spełnia warunki wynikające z przepisów o ubezpieczeniach społecznych i zasad prowadzenia działalności.

Zawieszenie firmy nie jest odpowiednikiem płatnego urlopu. Nie powoduje też samo z siebie prawa do zasiłku macierzyńskiego. Może natomiast mieć znaczenie dla ubezpieczeń emerytalnego, rentowych i zdrowotnego w okresie osobistej opieki nad dzieckiem, dlatego przed podjęciem decyzji warto ustalić z ZUS, jakie zgłoszenia i dokumenty będą wymagane w konkretnej sytuacji.

Jeżeli po zakończeniu zasiłku macierzyńskiego chce Pani nadal prowadzić firmę, trzeba rozważyć zgłoszenie do odpowiednich ubezpieczeń z działalności. Jeżeli celem jest przerwa w aktywności zawodowej i osobista opieka nad dzieckiem, praktycznym rozwiązaniem może być zawieszenie działalności, ale nie będzie to urlop wychowawczy udzielony przez pracodawcę.

FAQ

Czy ZUS wypłaci zasiłek macierzyński po zakończeniu umowy?

Tak, jeżeli prawo do zasiłku powstało w okresie ubezpieczenia chorobowego, czyli najczęściej wtedy, gdy dziecko urodziło się w czasie trwania umowy o pracę. Po ustaniu zatrudnienia wypłatę za dalszy okres może przejąć ZUS.

Czy działalność gospodarcza odbiera prawo do zasiłku z etatu?

Nie. Samo prowadzenie działalności obok etatu nie odbiera prawa do zasiłku macierzyńskiego z ubezpieczenia pracowniczego. Może natomiast wpływać na zakres zgłoszeń i składek z działalności.

Czy można dostać dwa zasiłki macierzyńskie: z etatu i z firmy?

Co do zasady nie w sytuacji, gdy przy pełnym etacie nie podlega się dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z działalności. Prawo do zasiłku należy wtedy oceniać przede wszystkim z tytułu umowy o pracę.

Czy po wygaśnięciu umowy można przejść na urlop wychowawczy?

Nie z tej zakończonej umowy. Urlop wychowawczy jest uprawnieniem pracownika, a po ustaniu stosunku pracy nie ma już pracodawcy, który mógłby go udzielić.

Czy opłacenie chorobowego z działalności po porodzie pomoże przy tym zasiłku?

Nie przy zasiłku za już urodzone dziecko. Dobrowolne chorobowe z działalności może mieć znaczenie na przyszłość, ale nie tworzy wstecznie prawa do zasiłku macierzyńskiego za poród, który nastąpił wcześniej.

Podsumowanie

Jeżeli poród nastąpi w czasie trwania umowy o pracę, zasiłek macierzyński za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu i rodzicielskiemu może być wypłacany także po zakończeniu umowy. Nie trzeba do tego opłacać dobrowolnej składki chorobowej z działalności, jeżeli prawo do świadczenia powstało z etatu. Trzeba natomiast dopilnować dokumentów przekazywanych do ZUS oraz wniosków dotyczących dalszej wypłaty zasiłku.

Urlop wychowawczy to odrębne uprawnienie i przysługuje tylko pracownikowi. Po ustaniu umowy o pracę nie można skorzystać z urlopu wychowawczego u byłego pracodawcy. Przedsiębiorca może rozważyć zawieszenie działalności w celu osobistej opieki nad dzieckiem, ale skutki takiej decyzji należy ocenić osobno pod kątem ubezpieczeń i składek.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
2. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118
3. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636
4. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2008 r., sygn. akt II UK 32/08

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.