Pracujący rencista po 182 dniach zwolnienia

Co dzieje się po 182 dniach zwolnienia lekarskiego?

Jeżeli niezdolność do pracy trwa nieprzerwanie, pracownik najpierw otrzymuje wynagrodzenie chorobowe od pracodawcy, a następnie zasiłek chorobowy z ubezpieczenia chorobowego. Wynagrodzenie chorobowe co do zasady przysługuje przez 33 dni w roku kalendarzowym, a pracownikowi, który ukończył 50 lat, przez 14 dni. Potem wypłacany jest zasiłek chorobowy.

Okres zasiłkowy wynosi co do zasady 182 dni. Dłuższy, 270-dniowy okres dotyczy niezdolności do pracy przypadającej w czasie ciąży albo spowodowanej gruźlicą. Po wyczerpaniu okresu zasiłkowego samo dalsze zwolnienie lekarskie nie daje już prawa do wynagrodzenia chorobowego ani do zasiłku chorobowego.

Jeżeli stan zdrowia nadal uniemożliwia powrót do pracy, trzeba rozważyć przede wszystkim świadczenie rehabilitacyjne albo rentę z tytułu niezdolności do pracy. Gdy pracownik pobiera dawną rentę określaną jako renta uczniowska, należy sprawdzić w decyzji ZUS dokładną podstawę prawną tego świadczenia. Nie wolno automatycznie utożsamiać jej ani z rentą socjalną, ani z obecną rentą z tytułu niezdolności do pracy.

Czy pracodawca może rozwiązać umowę bez wypowiedzenia?

Tak, ale tylko po spełnieniu przesłanek z art. 53 Kodeksu pracy. Nie jest to wypowiedzenie umowy i nie stosuje się tu okresu wypowiedzenia. Jest to rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z przyczyn niezawinionych przez pracownika, czyli z powodu długotrwałej niezdolności do pracy.

Jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 6 miesięcy, pracodawca może rozwiązać umowę, gdy niezdolność do pracy wskutek choroby trwa dłużej niż 3 miesiące. Jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 6 miesięcy albo niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową, pracodawca może to zrobić dopiero po upływie łącznego okresu pobierania wynagrodzenia chorobowego i zasiłku chorobowego oraz po pierwszych 3 miesiącach pobierania świadczenia rehabilitacyjnego, jeżeli takie świadczenie zostało przyznane.

Samo złożenie wniosku o świadczenie rehabilitacyjne nie tworzy automatycznie nowego okresu ochronnego. Jeżeli jednak ZUS później przyzna świadczenie od dnia następującego po wyczerpaniu okresu zasiłkowego, rozwiązanie umowy dokonane w okresie objętym pierwszymi 3 miesiącami tego świadczenia może naruszać art. 53 Kodeksu pracy. Pracodawca, który rozwiązuje umowę przed rozstrzygnięciem ZUS bez ustalenia, czy świadczenie zostanie przyznane za ten okres, działa na własne ryzyko.

Świadczenie rehabilitacyjne przy rencie socjalnej

Renta socjalna sama w sobie nie jest przeszkodą do uzyskania świadczenia rehabilitacyjnego. Art. 18 ust. 7 ustawy zasiłkowej zawiera zamknięty katalog świadczeń i uprawnień, które wyłączają prawo do świadczenia rehabilitacyjnego. Wymienia między innymi emeryturę i rentę z tytułu niezdolności do pracy, ale nie wymienia renty socjalnej.

Sąd Najwyższy w wyroku z 28 kwietnia 2022 r., II USKP 173/21, wyraźnie wskazał, że pojęcia „renta z tytułu niezdolności do pracy” z art. 18 ust. 7 nie można rozszerzać na rentę socjalną. Samo ustalone prawo do renty socjalnej nie odbiera więc prawa do świadczenia rehabilitacyjnego.

Nie oznacza to automatycznego przyznania świadczenia. ZUS nadal bada warunki z art. 18 ust. 1 ustawy zasiłkowej: czy ubezpieczony wyczerpał zasiłek chorobowy, nadal jest niezdolny do pracy oraz czy dalsze leczenie lub rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy. Świadczenie rehabilitacyjne może być przyznane na okres niezbędny do przywrócenia zdolności do pracy, nie dłużej niż przez 12 miesięcy.

Dlatego pracujący pobierający rentę socjalną nie powinien rezygnować z wniosku tylko z obawy przed zbiegiem świadczeń. Jeżeli rokowania są dodatnie, warto złożyć wniosek i pozwolić ZUS ocenić przesłanki medyczne oraz ubezpieczeniowe.

Czy po 182 dniach choroby będzie wypłacane wynagrodzenie?

Po wyczerpaniu okresu zasiłkowego pracownik nie otrzymuje już wynagrodzenia chorobowego ani zasiłku chorobowego. Jeżeli umowa trwa nadal, a pracownik nadal jest niezdolny do pracy, nieobecność może być usprawiedliwiona, ale sama w sobie nie daje prawa do pensji ani zasiłku chorobowego.

Jeżeli ZUS przyzna świadczenie rehabilitacyjne, ubezpieczony otrzymuje to świadczenie na zasadach określonych w ustawie zasiłkowej. Jeżeli natomiast stan zdrowia nie rokuje odzyskania zdolności do pracy w wyniku dalszego leczenia lub rehabilitacji, właściwe może być rozważenie renty z tytułu niezdolności do pracy. Są to odrębne świadczenia z różnymi przesłankami.

Renta socjalna, dawna renta uczniowska i praca

Określenie renta uczniowska odnosi się do historycznych świadczeń przyznawanych na innych zasadach niż obecnie typowa renta z tytułu niezdolności do pracy z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W praktyce osoby, które używają tej nazwy, mogą mieć różne decyzje ZUS i różny status prawny świadczenia. Dlatego skutki dla świadczenia rehabilitacyjnego i odprawy trzeba oceniać na podstawie konkretnej decyzji, a nie samej potocznej nazwy świadczenia.

Renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało przed ukończeniem 18 lat, w trakcie nauki przed ukończeniem 25 lat albo w trakcie kształcenia w szkole doktorskiej, studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej – zgodnie z aktualnymi przesłankami ustawy o rencie socjalnej. Pobieranie renty socjalnej nie wyklucza samo w sobie zatrudnienia, ale osiągany przychód może wpływać na wysokość wypłacanego świadczenia.

Także kwota wypłaconego świadczenia rehabilitacyjnego jest uwzględniana przez ZUS przy zasadach zmniejszania albo zawieszania renty socjalnej. Oznacza to, że można mieć prawo do obu świadczeń, ale wypłata świadczenia rehabilitacyjnego może wpłynąć na wysokość renty socjalnej. Progi przychodu są powiązane z przeciętnym wynagrodzeniem i zmieniają się w czasie, dlatego trzeba sprawdzić wartości obowiązujące w okresie konkretnej wypłaty.

Zobacz również: częściowa niezdolność do pracy a zatrudnienie

Odprawa rentowa lub emerytalna

Zgodnie z art. 92¹ Kodeksu pracy pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy albo emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na takie świadczenie, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Odprawę tę można otrzymać tylko raz.

Do nabycia prawa do odprawy muszą wystąpić łącznie: spełnienie warunków do renty z tytułu niezdolności do pracy albo emerytury, przejście na to świadczenie, ustanie stosunku pracy oraz związek między ustaniem zatrudnienia a przejściem na rentę lub emeryturę. Sam fakt wieloletniego pobierania renty socjalnej nie wystarcza, jeżeli rozwiązanie umowy nie pozostaje w związku z przejściem na rentę z tytułu niezdolności do pracy.

Związek z przejściem na rentę może mieć charakter czasowy albo funkcjonalny. Odprawa może więc przysługiwać również wtedy, gdy pracodawca rozwiąże umowę na podstawie art. 53 Kodeksu pracy, a ZUS następnie przyzna rentę z tytułu niezdolności do pracy wynikającą z tej samej długotrwałej choroby. Im dłuższy odstęp między ustaniem zatrudnienia a przyznaniem renty i im słabszy związek z chorobą trwającą w czasie zatrudnienia, tym większe ryzyko sporu z pracodawcą.

Szerzej zagadnienie świadczeń należnych przy ustaniu zatrudnienia omawia poradnik odprawa rentowa a renta.

Forma rozwiązania umowy i prawa pracownika

Rozwiązanie umowy na podstawie art. 53 Kodeksu pracy powinno nastąpić na piśmie. Pracodawca powinien wskazać przyczynę rozwiązania umowy oraz pouczyć pracownika o prawie odwołania do sądu pracy. Jeżeli u pracodawcy działa organizacja związkowa reprezentująca pracownika, przepisy przewidują obowiązek konsultacji.

Pracownik, który nie zgadza się z rozwiązaniem umowy, może wnieść odwołanie do sądu pracy. Termin na żądanie przywrócenia do pracy albo odszkodowania po rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia wynosi 21 dni od doręczenia zawiadomienia o rozwiązaniu umowy. Sporne może być zwłaszcza to, czy okres ochronny rzeczywiście już upłynął, czy pracownik nadal był niezdolny do pracy oraz czy ZUS przyznał świadczenie rehabilitacyjne za okres przypadający bezpośrednio po wyczerpaniu zasiłku chorobowego.

Jeżeli po rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia z powodu długotrwałej choroby pracownik odzyska zdolność do pracy i niezwłocznie zgłosi gotowość powrotu, pracodawca powinien w miarę możliwości ponownie go zatrudnić. Kodeks pracy przewiduje co do zasady zgłoszenie w ciągu 6 miesięcy od rozwiązania umowy, a ustawa zasiłkowa rozszerza tę regułę na pracownika pobierającego świadczenie rehabilitacyjne, który zgłosi powrót niezwłocznie po wyczerpaniu tego świadczenia, nawet gdy nastąpi to później.

FAQ

Czy po 182 dniach zwolnienia pracodawca musi rozwiązać umowę?

Nie. Art. 53 Kodeksu pracy daje pracodawcy możliwość rozwiązania umowy bez wypowiedzenia po upływie właściwego okresu ochronnego, ale nie nakłada takiego obowiązku.

Czy sam wniosek o świadczenie rehabilitacyjne przedłuża ochronę zatrudnienia?

Nie automatycznie. Znaczenie ma to, czy ZUS przyzna świadczenie i od jakiej daty. Jeżeli zostanie ono przyznane w ciągłości po okresie zasiłkowym, pierwsze 3 miesiące pobierania świadczenia są objęte ochroną z art. 53 Kodeksu pracy. Dlatego rozwiązanie umowy przed rozstrzygnięciem ZUS może okazać się przedwczesne.

Czy renta socjalna wyklucza świadczenie rehabilitacyjne?

Nie. Renta socjalna nie znajduje się w katalogu z art. 18 ust. 7 ustawy zasiłkowej. Sąd Najwyższy w wyroku z 28 kwietnia 2022 r., II USKP 173/21, potwierdził, że renty socjalnej nie można utożsamiać na potrzeby tego przepisu z rentą z tytułu niezdolności do pracy. Trzeba jednak spełnić pozostałe warunki świadczenia rehabilitacyjnego, w tym mieć dodatnie rokowania odzyskania zdolności do pracy.

Czy można jednocześnie mieć rentę socjalną i świadczenie rehabilitacyjne?

Samo prawo do renty socjalnej nie blokuje prawa do świadczenia rehabilitacyjnego. Trzeba jednak pamiętać o zasadach rozliczania przychodu: kwota wypłaconego świadczenia rehabilitacyjnego wpływa na ocenę, czy renta socjalna powinna być wypłacana w pełnej wysokości, zmniejszona albo zawieszona.

Kiedy należy się odprawa rentowa?

Odprawa rentowa należy się wtedy, gdy pracownik spełnia warunki do renty z tytułu niezdolności do pracy, stosunek pracy ustaje i istnieje związek między ustaniem zatrudnienia a przejściem na tę rentę. Samo wieloletnie pobieranie renty socjalnej przed rozwiązaniem umowy nie wystarcza.