Emerytura profesora uczelni po habilitacji

Powszechny wiek emerytalny profesora uczelni

W przypadku kobiety zatrudnionej na stanowisku profesora uczelni zastosowanie ma powszechny wiek emerytalny, czyli 60 lat. Osiągnięcie tego wieku daje możliwość ubiegania się o emeryturę z ZUS, ale nie oznacza automatycznego ustania stosunku pracy.

Urodzona w lutym 1962 r. pracownica osiągnęła 60 lat w lutym 2022 r. Od tego momentu może zdecydować o przejściu na emeryturę albo kontynuować zatrudnienie. Stopień doktora habilitowanego ani samo zajmowanie stanowiska profesora uczelni nie tworzą obecnie odrębnej granicy wieku, po której umowa miałaby wygasnąć z mocy prawa.

Czy osiągnięcie wieku emerytalnego powoduje wygaśnięcie umowy na uczelni?

Nie. W obecnym Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce art. 123 określa szczególne przypadki rozwiązania za wypowiedzeniem stosunku pracy nauczyciela akademickiego, poza przypadkami wynikającymi z Kodeksu pracy, a art. 124 wskazuje przypadki wygaśnięcia umowy o pracę. W przepisach tych nie ma ogólnej przesłanki wygaśnięcia zatrudnienia z powodu ukończenia 60, 65 ani 70 lat.

Jeżeli pojawia się historyczne odwołanie do granicy wieku nauczyciela akademickiego, właściwym punktem odniesienia jest art. 127 ust. 2 poprzedniej ustawy z 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym, który w dawnym stanie prawnym przewidywał szczególne reguły wygaśnięcia stosunku pracy mianowanych nauczycieli akademickich związane z wiekiem. Nie był to art. 146 obecnej ustawy. Aktualny art. 146 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce reguluje odprawę emerytalną i rentową.

Czy trzeba rozwiązać umowę, aby dostać wypłatę emerytury z ZUS?

Trzeba odróżnić ustalenie prawa do emerytury od wypłaty świadczenia. Zgodnie z art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu, jeżeli emeryt kontynuuje zatrudnienie u pracodawcy, na rzecz którego pracował bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy.

W praktyce pracownica może nadal pracować i otrzymywać wynagrodzenie, a ZUS może ustalić prawo do emerytury, lecz jej wypłata pozostanie zawieszona do czasu rozwiązania dotychczasowego stosunku pracy. Aby uruchomić wypłatę, należy wykazać przed ZUS ustanie zatrudnienia, najczęściej przez przedłożenie świadectwa pracy.

Po rozwiązaniu stosunku pracy i podjęciu wypłaty emerytury możliwe jest ponowne zatrudnienie. Jeżeli emeryt osiągnął powszechny wiek emerytalny, dalsze zarobkowanie co do zasady nie powoduje zmniejszenia ani zawieszenia emerytury z powodu wysokości przychodu. Trzeba jednak pamiętać, że warunek z art. 103a dotyczy wcześniejszego rzeczywistego rozwiązania dotychczasowego stosunku pracy.

Odprawa emerytalna nauczyciela akademickiego

Aktualny art. 146 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce przyznaje nauczycielowi akademickiemu przechodzącemu na emeryturę albo rentę z tytułu niezdolności do pracy prawo do jednorazowej odprawy w uczelni stanowiącej jego podstawowe miejsce pracy. Odprawa wynosi 300% wynagrodzenia zasadniczego otrzymanego za ostatni pełny miesiąc zatrudnienia.

Jest to świadczenie należne od uczelni, niezależne od samej emerytury wypłacanej przez ZUS. Zgodnie z art. 146 ust. 3 pracownik uczelni, który otrzymał tę odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa. Przy planowaniu rozwiązania umowy w związku z przejściem na emeryturę warto więc sprawdzić, czy dana uczelnia jest wskazana jako podstawowe miejsce pracy i czy odprawa nie została już wcześniej wypłacona.

Czy uczelnia może zwolnić profesora po osiągnięciu wieku emerytalnego?

Uczelnia może wypowiedzieć umowę o pracę pracownikowi, który osiągnął wiek emerytalny, jeżeli istnieje zgodna z prawem podstawa wypowiedzenia. Sam wiek albo sama możliwość przejścia na emeryturę nie powinny jednak być wyłączną i wystarczającą przyczyną rozwiązania stosunku pracy. W takiej sytuacji znaczenie ma również zakaz dyskryminacji ze względu na wiek.

W uchwale Sądu Najwyższego z 21 stycznia 2009 r., sygn. akt II PZP 13/08, przyjęto, że osiągnięcie wieku emerytalnego i nabycie prawa do emerytury nie może stanowić wyłącznej przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę. W konkretnej sprawie trzeba jednak ocenić wszystkie okoliczności, w tym rodzaj umowy, treść wypowiedzenia, przyczyny organizacyjne, wyniki oceny okresowej, likwidację stanowiska albo inne rzeczywiste powody pracownicze.

Po osiągnięciu wieku emerytalnego pracownik nie korzysta już z ochrony przedemerytalnej z art. 39 Kodeksu pracy. Nie oznacza to dowolności po stronie uczelni. Jeżeli pracodawca wypowiada umowę na czas nieokreślony albo określony, przyczyna wypowiedzenia powinna być rzeczywista, konkretna i zgodna z prawem.

Ponowne zatrudnienie profesora po przejściu na emeryturę

Po rozwiązaniu stosunku pracy i rozpoczęciu wypłaty emerytury profesor uczelni może zostać ponownie zatrudniony u tego samego albo innego pracodawcy. Może to być umowa o pracę, umowa cywilnoprawna albo inna forma współpracy, o ile odpowiada rzeczywistemu charakterowi wykonywanych obowiązków.

Jeżeli emeryt osiągnął już powszechny wiek emerytalny, przychody z pracy co do zasady nie powodują zawieszenia ani zmniejszenia powszechnej emerytury z powodu ich wysokości. Warunek z art. 103a powinien być jednak wcześniej spełniony przez rozwiązanie stosunku pracy z pracodawcą, u którego zatrudnienie było kontynuowane bezpośrednio przed nabyciem prawa do emerytury.

W razie ponownego zatrudnienia emeryt pozostaje pracownikiem i korzysta z praw pracowniczych wynikających z Kodeksu pracy, ale nie wraca do ochrony przedemerytalnej z art. 39 Kodeksu pracy.

FAQ

Czy profesor uczelni musi odejść na emeryturę po ukończeniu 60 lat?

Nie. Kobieta zatrudniona jako profesor uczelni może ubiegać się o emeryturę po ukończeniu 60 lat, ale samo osiągnięcie tego wieku nie powoduje obowiązku rozwiązania umowy ani jej automatycznego wygaśnięcia.

Czy ukończenie 70 lat powoduje dziś wygaśnięcie zatrudnienia profesora uczelni?

Nie ma obecnie ogólnego przepisu, zgodnie z którym stosunek pracy nauczyciela akademickiego wygasa tylko dlatego, że pracownik ukończył 70 lat. Historyczne reguły wieku znajdowały się w art. 127 ust. 2 poprzedniej ustawy z 2005 r., a nie w aktualnym art. 146.

Czy można pracować na uczelni i mieć przyznaną emeryturę?

Można mieć ustalone prawo do emerytury, ale jej wypłata będzie zawieszona na podstawie art. 103a, jeżeli pracownik kontynuuje zatrudnienie u dotychczasowego pracodawcy bez wcześniejszego rozwiązania stosunku pracy.

Ile wynosi odprawa emerytalna nauczyciela akademickiego?

W uczelni stanowiącej podstawowe miejsce pracy jednorazowa odprawa wynosi 300% wynagrodzenia zasadniczego otrzymanego za ostatni pełny miesiąc zatrudnienia. Po otrzymaniu tej odprawy pracownik nie może nabyć do niej prawa ponownie.

Czy po rozwiązaniu umowy można wrócić do pracy na tej samej uczelni?

Tak. Po rozwiązaniu dotychczasowego stosunku pracy i podjęciu wypłaty emerytury możliwe jest ponowne zatrudnienie, także u tego samego pracodawcy.

Czy uczelnia może wypowiedzieć umowę wyłącznie z powodu wieku emerytalnego?

Samo osiągnięcie wieku emerytalnego nie powinno być wyłączną przyczyną wypowiedzenia. Legalność wypowiedzenia zależy od jego rzeczywistej podstawy i okoliczności konkretnej sprawy.