Dobrowolne składki ZUS po utracie statusu bezrobotnego

Co oznacza utrata statusu osoby bezrobotnej?

Utrata statusu osoby bezrobotnej ma znaczenie nie tylko dla prawa do zasiłku lub ofert z urzędu pracy. W praktyce oznacza również, że urząd pracy przestaje zgłaszać daną osobę do ubezpieczenia zdrowotnego, jeżeli wcześniej robił to właśnie z tytułu rejestracji jako bezrobotny.

W zakresie ubezpieczeń społecznych trzeba odróżnić samą rejestrację od pobierania świadczeń. Zgodnie z art. 13 pkt 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych okres podlegania ubezpieczeniom jest powiązany z pobieraniem określonych świadczeń, takich jak zasiłek dla bezrobotnych, stypendium lub świadczenie integracyjne. Po utracie statusu bezrobotnego urząd pracy nie będzie więc dalszym tytułem ubezpieczeniowym.

Jeżeli jednocześnie wstrzymano Panu rentę lub inne świadczenie, trzeba ustalić, czy istnieje jakikolwiek inny tytuł do ubezpieczenia: umowa o pracę, umowa zlecenia, działalność gospodarcza, renta, emerytura, członkostwo rodziny osoby ubezpieczonej albo inna podstawa przewidziana w przepisach.

Przy tej sprawie warto porównać także zasady dotyczące przerwy w składce zdrowotnej oraz omówienie tematu braku ubezpieczenia po odmowie świadczenia rehabilitacyjnego.

Czy można dobrowolnie opłacać składki ZUS?

Tak, ale nie wszystkie składki można opłacać dobrowolnie w taki sam sposób. Osoba, która nie ma obowiązkowego tytułu do ubezpieczeń społecznych, może co do zasady zgłosić się do dobrowolnego ubezpieczenia emerytalnego i rentowego. Wynika to z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Dobrowolne ubezpieczenie emerytalne i rentowe służy przede wszystkim budowaniu stażu i kapitału składkowego. Nie daje jednak automatycznie prawa do świadczeń zdrowotnych z NFZ, ponieważ ubezpieczenie zdrowotne jest odrębnym systemem.

Nie można natomiast, jako osoba bez innego tytułu, po prostu wybrać sobie dowolnego pakietu składek ZUS. Ubezpieczenie wypadkowe nie ma charakteru dobrowolnego dla osoby pozostającej bez tytułu. Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe jest dostępne tylko dla wybranych grup osób, które już podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z określonego tytułu, np. przy działalności gospodarczej albo niektórych umowach zlecenia.

Ile wynosi dobrowolna składka emerytalna i rentowa?

Przy dobrowolnym ubezpieczeniu emerytalnym i rentowym podstawą wymiaru jest kwota zadeklarowana przez ubezpieczonego, z zastrzeżeniem minimalnej podstawy przewidzianej w przepisach. W praktyce oznacza to, że składka nie jest jedną stałą kwotą dla wszystkich, lecz zależy od zadeklarowanej podstawy oraz aktualnych przepisów o minimalnej podstawie.

Stawki procentowe wynoszą: składka emerytalna 19,52% podstawy wymiaru oraz składka rentowa 8% podstawy wymiaru. Łącznie daje to 27,52% zadeklarowanej podstawy. Jeżeli ktoś deklaruje podstawę minimalną, składka będzie liczona od tej minimalnej podstawy; jeżeli zadeklaruje wyższą kwotę, składka odpowiednio wzrośnie.

Przed zgłoszeniem warto sprawdzić aktualną minimalną podstawę oraz terminy płatności składek, ponieważ kwoty te mogą zmieniać się wraz ze zmianą minimalnego wynagrodzenia i przepisów wykonawczych.

Co z ubezpieczeniem zdrowotnym po utracie statusu bezrobotnego?

Dobrowolne ubezpieczenie emerytalne i rentowe w ZUS nie zastępuje ubezpieczenia zdrowotnego. Jeżeli nie ma Pan innego tytułu do świadczeń zdrowotnych, można rozważyć dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne w Narodowym Funduszu Zdrowia.

Objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym następuje na podstawie umowy zawartej z NFZ. Co do zasady ubezpieczenie zaczyna się od dnia wskazanego w umowie, nie wcześniej jednak niż od dnia złożenia wniosku. Następnie należy zgłosić się do ZUS jako osoba opłacająca składkę zdrowotną i regulować ją w wymaganych terminach.

Składka na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne wynosi 9% podstawy wymiaru. Podstawą jest przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw, łącznie z wypłatami z zysku, za poprzedni kwartał. Kwota ta zmienia się kwartalnie, dlatego aktualną wysokość składki trzeba każdorazowo zweryfikować przed zawarciem umowy lub opłaceniem składki.

Jeżeli przerwa w ubezpieczeniu zdrowotnym trwała dłużej niż 3 miesiące, NFZ może naliczyć opłatę dodatkową. Jej wysokość zależy od długości przerwy. W uzasadnionych przypadkach można wnioskować o rozłożenie tej opłaty na raty albo odstąpienie od jej pobrania, ale wymaga to indywidualnej oceny sytuacji.

Opieka nad chorą matką a odmowa pracy z urzędu pracy

Odmowa przyjęcia propozycji pracy z urzędu pracy może skutkować utratą statusu bezrobotnego, jeżeli urząd uzna, że odmowa była nieuzasadniona w świetle przepisów o promocji zatrudnienia. Sama opieka nad bliską osobą nie zawsze automatycznie chroni przed taką decyzją, ale okoliczności rodzinne i zdrowotne mogą mieć znaczenie przy ocenie sprawy.

Jeżeli decyzja urzędu pracy była nieprawidłowa, co do zasady można ją kwestionować w trybie odwoławczym. Znaczenie mają terminy, treść pouczenia w decyzji, dokumentacja medyczna osoby wymagającej opieki oraz dowody potwierdzające, że podjęcie pracy było realnie niemożliwe albo sprzeczne z obowiązkami opiekuńczymi.

W opisanej sytuacji należy również oddzielnie ocenić sprawę wstrzymania renty. Jeżeli chodziło o rentę z tytułu niezdolności do pracy, kluczowe są przepisy rentowe i ustalenia lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej, a nie wyłącznie fakt odmowy propozycji pracy.

FAQ

Czy po utracie statusu bezrobotnego mogę sam płacić ZUS?

Może Pan dobrowolnie przystąpić do ubezpieczenia emerytalnego i rentowego, jeżeli nie ma Pan innego obowiązkowego tytułu. Nie oznacza to jednak możliwości opłacania wszystkich składek ZUS według własnego wyboru.

Czy dobrowolne składki emerytalne i rentowe dają ubezpieczenie zdrowotne?

Nie. Ubezpieczenie zdrowotne jest odrębne. Jeżeli nie ma Pan innego tytułu do świadczeń zdrowotnych, trzeba rozważyć umowę z NFZ albo zgłoszenie jako członek rodziny osoby ubezpieczonej, jeżeli spełnione są warunki.

Czy mogę dobrowolnie płacić składkę chorobową?

Nie jako osoba całkowicie bez tytułu do ubezpieczeń. Dobrowolne chorobowe jest możliwe tylko przy określonych tytułach, np. działalności gospodarczej albo niektórych umowach zlecenia, gdy dana osoba podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Ile wynosi składka na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne?

Składka wynosi 9% podstawy wymiaru ustalanej na podstawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw za poprzedni kwartał. Kwota zmienia się kwartalnie, dlatego trzeba ją zweryfikować przed opłaceniem składki.

Czy można odwołać się od utraty statusu bezrobotnego?

Tak, jeżeli decyzja została wydana nieprawidłowo albo urząd nie uwzględnił istotnych okoliczności. Trzeba jednak pilnować terminu z pouczenia i przedstawić dowody, np. dokumentację medyczną osoby wymagającej opieki.

Przy działalności gospodarczej istotna jest kolejność ulg i warunki preferencyjnych składek, dlatego warto sprawdzić także Mały ZUS Plus po uldze na start i preferencyjnym ZUS.

Jeżeli przedsiębiorca korzysta z ulg w ZUS, szczególne znaczenie ma świadczenie usług dla byłego pracodawcy, o czym szerzej piszemy w artykule ulgę na start a usługi dla byłego pracodawcy.

Przy kilku źródłach przychodu osobno trzeba ocenić składkę zdrowotną, dlatego pomocny będzie artykuł składkę zdrowotną z etatu i działalności.

Podsumowanie

Po utracie statusu osoby bezrobotnej trzeba jak najszybciej ustalić, czy istnieje inny tytuł do ubezpieczenia. Jeżeli nie, możliwe jest dobrowolne ubezpieczenie emerytalne i rentowe w ZUS, ale nie zastępuje ono ubezpieczenia zdrowotnego. Dostęp do świadczeń zdrowotnych wymaga osobnej podstawy, najczęściej umowy z NFZ albo zgłoszenia przez członka rodziny.

W opisanej sytuacji warto równolegle przeanalizować decyzję urzędu pracy oraz przyczynę wstrzymania renty. Od tego zależy, czy można odzyskać status, świadczenie albo ubezpieczenie z wcześniejszego tytułu.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887
2. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
3. Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy