Przerwa w składce zdrowotnej a dobrowolne ubezpieczenie

Gdzie sprawdzić ostatnie ubezpieczenie zdrowotne: ZUS czy NFZ?

W praktyce trzeba rozróżnić dwie sprawy. ZUS gromadzi dokumenty zgłoszeniowe i rozliczeniowe przekazywane przez płatników składek, np. pracodawcę, zleceniodawcę albo osobę prowadzącą działalność. Może więc pomóc ustalić, kiedy był Pan zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego i z jakiego tytułu.

Jeżeli tytułem do ubezpieczeń jest jednocześnie etat i dodatkowe zlecenie, trzeba uwzględnić szczególną regułę dotyczącą sytuacji, gdy występuje umowa-zlecenie u własnego pracodawcy.

NFZ jest natomiast właściwy w sprawach prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz zawierania umów dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego. Aktualne potwierdzenie prawa do świadczeń bywa widoczne w systemach wykorzystywanych przez placówki medyczne, ale przy dłuższej przerwie warto poprosić o ustalenie historii ubezpieczenia na podstawie dokumentów.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych prawo do korzystania ze świadczeń mają m.in. osoby objęte powszechnym ubezpieczeniem zdrowotnym, zarówno obowiązkowym, jak i dobrowolnym.

Umowa o pracę po kilku latach bez składki zdrowotnej

Podpisanie umowy o pracę oznacza powstanie obowiązkowego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego. To pracodawca zgłasza pracownika do ZUS i rozlicza składki. Pracownik nie zawiera w takim przypadku odrębnej umowy z NFZ i nie płaci opłaty dodatkowej za sam fakt wcześniejszej przerwy w ubezpieczeniu.

Jeżeli w okresie przerwy nie prowadził Pan działalności gospodarczej, nie był Pan wspólnikiem objętym obowiązkiem ubezpieczeniowym, nie wykonywał Pan umowy oskładkowanej i nie miał Pan innego tytułu rodzącego obowiązek opłacania składki, to brak ubezpieczenia nie jest tym samym co zaległość składkowa. Innymi słowy: nieopłacanie składki w czasie, gdy nie było tytułu do ubezpieczenia, co do zasady nie tworzy długu w ZUS.

Inaczej wyglądałaby sytuacja, gdyby istniał tytuł do ubezpieczenia, ale składki nie były opłacane, np. przy aktywnej działalności gospodarczej. Wtedy należałoby osobno ustalić zaległości składkowe, odsetki i ewentualne obowiązki wobec ZUS.

Dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne w NFZ

Dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne jest rozwiązaniem dla osoby, która nie ma obowiązkowego tytułu do ubezpieczenia, a chce uzyskać prawo do świadczeń finansowanych ze środków publicznych. Umowę zawiera się z właściwym oddziałem NFZ, a składkę rozlicza się następnie za pośrednictwem ZUS.

Jeżeli przerwa w ubezpieczeniu zdrowotnym trwała dłużej niż 3 miesiące, NFZ ustala opłatę dodatkową. Nie należy opierać się na starych kwotach z wcześniejszych lat, ponieważ podstawa wymiaru składki i wysokość opłaty zmieniają się w czasie. Aktualną kwotę trzeba każdorazowo potwierdzić w NFZ przed podpisaniem umowy.

Mechanizm opłaty dodatkowej jest procentowy i zależy od długości przerwy w ubezpieczeniu:

• powyżej 3 miesięcy do roku - 20% podstawy wymiaru;
• powyżej roku do 2 lat - 50% podstawy wymiaru;
• powyżej 2 do 5 lat - 100% podstawy wymiaru;
• powyżej 5 do 10 lat - 150% podstawy wymiaru;
• powyżej 10 lat - 200% podstawy wymiaru.

W określonych sytuacjach można wnioskować do NFZ o rozłożenie opłaty na raty, a w trudnych przypadkach także o ulgowe potraktowanie sprawy. Decyzja zależy jednak od okoliczności konkretnej sprawy i dokumentów potwierdzających sytuację życiową oraz finansową.

Jakie dokumenty mogą być potrzebne?

NFZ zwykle oczekuje dokumentów potwierdzających ostatni tytuł do ubezpieczenia oraz datę jego zakończenia. Zakres dokumentów zależy od tego, z czego wynikało poprzednie ubezpieczenie.

Czy rejestracja w urzędzie pracy lub działalność gospodarcza rozwiązuje problem?

Rejestracja jako osoba bezrobotna może dać tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego, jeżeli spełnia Pan warunki uzyskania statusu osoby bezrobotnej. Nie jest to jednak formalność wyłącznie dla uzyskania ubezpieczenia. Urząd pracy może wymagać gotowości do podjęcia pracy, stawiennictwa i wykonywania innych obowiązków osoby bezrobotnej.

Założenie działalności gospodarczej tylko po to, aby uzyskać tytuł do ubezpieczenia, wymaga ostrożności. Działalność oznacza obowiązki rejestracyjne, rozliczeniowe i składkowe. Wysokość składek oraz zasady ich rozliczenia zależą od konkretnej sytuacji przedsiębiorcy, dlatego nie zawsze będzie to rozwiązanie tańsze lub bezpieczniejsze niż umowa z NFZ.

Najprostszym rozwiązaniem jest często uzyskanie rzeczywistego obowiązkowego tytułu do ubezpieczenia, np. przez podjęcie pracy na podstawie umowy o pracę. Jeżeli nie jest to możliwe, trzeba porównać koszty i obowiązki związane z dobrowolnym ubezpieczeniem, rejestracją w urzędzie pracy oraz innymi dostępnymi tytułami.

FAQ

Czy ZUS powie mi, kiedy ostatnio byłem ubezpieczony zdrowotnie?

ZUS może udzielić informacji na podstawie dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych znajdujących się na koncie ubezpieczonego. Warto sprawdzić konto w ZUS i zwrócić się o informację o okresach zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego. Przy zawieraniu umowy dobrowolnej istotne ustalenia prowadzi jednak NFZ.

Jeżeli przerwa w ubezpieczeniu wiąże się z rozpoczęciem albo wznowieniem działalności, osobno trzeba sprawdzić Mały ZUS Plus – warunki, limit przychodu i zgłoszenie; ulga w składkach społecznych nie rozwiązuje automatycznie kwestii ubezpieczenia zdrowotnego.

Czy kilka lat bez składki zdrowotnej oznacza dług?

Nie zawsze. Jeżeli w tym czasie nie miał Pan obowiązkowego tytułu do ubezpieczenia, sam brak ubezpieczenia nie oznacza zaległości składkowej. Dług może powstać wtedy, gdy tytuł istniał, ale składki nie były rozliczane lub opłacane.

Czy po podpisaniu umowy o pracę muszę zapłacić opłatę dodatkową do NFZ?

Co do zasady nie. Opłata dodatkowa dotyczy zawarcia umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego po przerwie w ubezpieczeniu. Przy umowie o pracę powstaje obowiązkowy tytuł do ubezpieczenia, a zgłoszenia dokonuje pracodawca.

Czy NFZ może rozłożyć opłatę dodatkową na raty?

Tak, w praktyce można występować o rozłożenie opłaty na raty, a w szczególnych sytuacjach także o ulgowe potraktowanie sprawy. Trzeba jednak przedstawić okoliczności i dokumenty uzasadniające wniosek.

Czy warto zakładać działalność tylko dla ubezpieczenia zdrowotnego?

Nie należy podejmować takiej decyzji automatycznie. Działalność gospodarcza wiąże się z obowiązkami wobec ZUS, urzędu skarbowego i ewidencji działalności. Przed rejestracją trzeba porównać realne koszty i ryzyka z innymi rozwiązaniami.

Przy działalności, umowach i rozliczeniach z ZUS warto sprawdzić również zwrot nadpłaconej składki zdrowotnej, bo błędne zgłoszenie albo zaległości składkowe mogą zmienić ocenę sprawy.

Przy działalności, umowach i rozliczeniach z ZUS warto sprawdzić również dobrowolne składki zus po utracie statusu bezrobotnego, bo błędne zgłoszenie albo zaległości składkowe mogą zmienić ocenę sprawy.

Przy umowach cywilnoprawnych trzeba też pilnować formalności, takich jak termin zgłoszenia zleceniobiorcy do ZUS.

Przy łączeniu zatrudnienia z firmą trzeba odróżnić składki społeczne od zdrowotnej; szerzej wyjaśniamy, kiedy składka zdrowotna z etatu i działalności jest należna z obu tytułów.

Podsumowanie

Jeżeli nie prowadził Pan działalności gospodarczej, nie miał Pan innego obowiązkowego tytułu do ubezpieczenia i po prostu przez kilka lat nie był Pan ubezpieczony, to co do zasady nie oznacza to automatycznej zaległości w ZUS. Problem finansowy pojawia się przede wszystkim przy chęci zawarcia dobrowolnej umowy z NFZ po przerwie dłuższej niż 3 miesiące.

Podjęcie pracy na podstawie umowy o pracę jest inną sytuacją. Pracodawca zgłasza pracownika do ubezpieczenia zdrowotnego, a wcześniejsza przerwa nie powoduje konieczności zapłaty opłaty dodatkowej. Przed podjęciem decyzji warto jednak ustalić historię ubezpieczenia w ZUS i NFZ oraz sprawdzić, czy w przeszłości nie istniał tytuł, z którego mogły powstać zaległości.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, Dz.U. 2004 nr 210 poz. 2135 z późn. zm.
2. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.