Najważniejsze:
  • Pobieranie okresowej renty rolniczej nie wyklucza ubezpieczenia emerytalno-rentowego w KRUS, ale objęcie nim następuje na wniosek.
  • Dobrowolne ubezpieczenie w KRUS może rozpocząć się najwcześniej od dnia złożenia wniosku, a nie za wcześniejsze lata.
  • Brak wiedzy albo ustna błędna informacja z urzędu co do zasady nie pozwala dopłacić składek wstecz.
  • Warto zweryfikować w KRUS i ZUS wszystkie okresy pracy, ubezpieczenia oraz podstawy ewentualnego odwołania od decyzji.

Ubezpieczenie emerytalno-rentowe w KRUS przy rencie okresowej

Osoba pobierająca rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy jako rentę okresową może podlegać ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w KRUS na wniosek. Wynika to z art. 16 ust. 2 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Nie dzieje się to jednak automatycznie. Sam fakt pobierania okresowej renty rolniczej nie oznacza, że dana osoba ma zaliczane kolejne okresy składkowe do ubezpieczenia emerytalno-rentowego. Potrzebne jest złożenie wniosku i opłacanie składek od momentu skutecznego objęcia ubezpieczeniem.

Potwierdza to orzecznictwo. Sąd Najwyższy wskazał, że do okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu można zaliczyć okres pobierania renty rolniczej tylko wtedy, gdy rolnik był w tym czasie objęty na swój wniosek ubezpieczeniem emerytalno-rentowym i opłacał składki. Chodzi o wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2012 r., sygn. akt I UK 228/11.

Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?

Opisz swoją sprawę prawnikowi ›

Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje

Czy można zapłacić składki KRUS wstecz?

Zasadą jest, że objęcie ubezpieczeniem na wniosek następuje od dnia wskazanego we wniosku, ale nie wcześniej niż od dnia, w którym wniosek został złożony. Taką regułę przewiduje art. 3 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W konsekwencji dobrowolne objęcie ubezpieczeniem emerytalno-rentowym w KRUS z mocą wsteczną co do zasady nie jest prawnie dopuszczalne. Nie chodzi tu o zwykły termin procesowy, który można łatwo przywrócić, lecz o zasadę określającą moment powstania ubezpieczenia.

Podobnie wypowiadają się sądy. W wyroku Sądu Okręgowego w Sieradzu z dnia 22 września 2021 r., sygn. akt IV U 438/21, wskazano, że objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem wstecz nie jest prawnie dozwolone, a przepisy nie przewidują przywrócenia terminu do złożenia takiego wniosku.

Znaczenie błędnej informacji z KRUS

Jeżeli pracownik KRUS udzielił nieprawidłowej informacji, może to mieć znaczenie przy ocenie odpowiedzialności urzędu albo przy składaniu skargi, ale zwykle nie powoduje automatycznego objęcia ubezpieczeniem za lata wcześniejsze. Dla powstania dobrowolnego ubezpieczenia kluczowe jest złożenie wniosku.

W praktyce najtrudniejsze są sprawy, w których rolnik twierdzi, że chciał opłacać składki, lecz został ustnie poinformowany, że nie ma takiej możliwości. Jeżeli nie ma pisemnego wniosku, pisemnej odmowy albo innego dowodu, wykazanie, że KRUS powinien był wydać inną decyzję, bywa bardzo trudne.

Jeżeli KRUS wydał decyzję odmowną, trzeba analizować jej uzasadnienie, datę doręczenia i pouczenie o odwołaniu. Odwołanie wnosi się co do zasady za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, w terminie wskazanym w pouczeniu.

Ważne: W sprawach dotyczących KRUS decydują szczegóły: daty wniosków, treść decyzji, okresy pracy w gospodarstwie, wcześniejsze tytuły ubezpieczenia i dokumenty z ZUS. Przed kolejnym pismem warto uporządkować akta i sprawdzić, czy problem dotyczy składek, zaliczenia okresów, czy prawa do świadczenia.

Druga emerytura a okresy z KRUS i ZUS

Możliwość uzyskania świadczenia z ZUS i świadczenia rolniczego zależy od spełnienia warunków przewidzianych dla każdego systemu. Nie zawsze brakujące lata można uzupełnić przez późniejszą zapłatę składek. Często trzeba odróżnić dwie kwestie: prawo do objęcia ubezpieczeniem na przyszłość oraz zaliczenie określonych okresów przy ustalaniu prawa do świadczenia.

Jeżeli w ZUS istnieją krótkie okresy składkowe, warto złożyć wniosek o dokładne ustalenie przebiegu ubezpieczenia i sprawdzić, czy jakiekolwiek okresy pracy w gospodarstwie mogą mieć znaczenie jako okresy uzupełniające. Nie jest to jednak to samo, co dopłata składek do KRUS z mocą wsteczną.

Jeżeli gospodarstwo zostało przekazane następcy, trzeba dodatkowo ustalić, czy nadal istnieje tytuł do objęcia ubezpieczeniem w KRUS na wniosek oraz czy pobierana renta okresowa nadal spełnia warunki przewidziane w ustawie. Każda zmiana statusu gospodarstwa, prawa do renty albo innego ubezpieczenia może wpływać na ocenę sprawy.

Co można zrobić w takiej sytuacji?

  • Zażądać z KRUS pisemnej informacji o okresach podlegania ubezpieczeniu i okresach opłacania składek.
  • Sprawdzić, od kiedy został złożony skuteczny wniosek o objęcie ubezpieczeniem emerytalno-rentowym na wniosek.
  • Przeanalizować decyzję odmowną KRUS i ustalić, czy termin odwołania nadal biegnie albo czy istnieją podstawy do podważenia rozstrzygnięcia.
  • W ZUS zweryfikować wszystkie okresy ubezpieczenia oraz ewentualne okresy pracy w gospodarstwie, które mogą mieć znaczenie przy ustalaniu prawa do świadczenia.
  • Nie opierać się wyłącznie na rozmowie telefonicznej lub ustnej informacji, lecz żądać decyzji albo pisemnego stanowiska.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak przepisy o ubezpieczeniu na wniosek działają w praktyce i dlaczego samo wykonywanie pracy w gospodarstwie nie zawsze wystarcza do zaliczenia okresu składkowego.

PRZYKŁAD 1

Pani Anna pobiera okresową rentę rolniczą. Przez kilka lat nie opłacała składek emerytalno-rentowych, ponieważ była przekonana, że renta całkowicie wyłącza taką możliwość. Po uzyskaniu informacji złożyła wniosek do KRUS. Ubezpieczenie mogło rozpocząć się od dnia złożenia wniosku, ale KRUS odmówił objęcia jej ubezpieczeniem za wcześniejsze lata.

PRZYKŁAD 2

Pan Jan pracował w gospodarstwie rodzinnym przed formalnym przejęciem gospodarstwa. Po latach chciał dopłacić składki za ten okres, aby zwiększyć swoje uprawnienia emerytalne. KRUS wskazał, że nie może przyjąć składek za okres, w którym nie powstało ubezpieczenie na podstawie wniosku albo innego tytułu. Pan Jan powinien natomiast sprawdzić w ZUS i KRUS, czy ten czas może być oceniany jako okres istotny przy ustalaniu prawa do świadczenia.

PRZYKŁAD 3

Pani Maria złożyła do KRUS pismo o objęcie ubezpieczeniem od daty sprzed kilku lat, powołując się na rozmowę z pracownikiem placówki. Nie miała jednak pisemnego potwierdzenia wcześniejszego wniosku ani decyzji odmownej. W takiej sytuacji sąd może uznać, że ubezpieczenie nie mogło powstać przed dniem faktycznego złożenia wniosku.

FAQ

Czy osoba na okresowej rencie rolniczej może opłacać składki KRUS?

Tak, przepisy przewidują możliwość objęcia takiej osoby ubezpieczeniem emerytalno-rentowym na wniosek. Trzeba jednak złożyć wniosek i spełniać warunki ustawowe.

Czy KRUS może przyjąć składki za poprzednie lata?

Co do zasady nie. Dobrowolne ubezpieczenie na wniosek może rozpocząć się najwcześniej od dnia złożenia wniosku, dlatego samo późniejsze uiszczenie pieniędzy nie tworzy okresu ubezpieczenia wstecz.

Czy błędna ustna informacja pracownika KRUS zmienia sytuację?

Zwykle nie wystarcza do objęcia ubezpieczeniem za wcześniejsze lata. Może natomiast uzasadniać złożenie skargi, żądanie wyjaśnień albo analizę ewentualnych roszczeń, jeżeli istnieją dowody i szkoda.

Czy od decyzji KRUS można się odwołać?

Tak. Od decyzji KRUS w sprawach ubezpieczenia społecznego rolników przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, składane za pośrednictwem KRUS. Kluczowe jest zachowanie terminu z pouczenia.

Czy warto sprawdzać okresy w ZUS, jeśli problem dotyczy KRUS?

Tak. Jeżeli dana osoba ma okresy ubezpieczenia w ZUS i KRUS, warto ustalić pełny przebieg ubezpieczenia w obu instytucjach. Może to mieć znaczenie dla prawa do świadczenia albo sposobu liczenia jego wysokości.

Przy schorzeniach związanych z pracą trzeba odróżnić rentę, dodatek i emeryturę, co omawia artykuł chorobę zawodową a dodatek do emerytury i rentę z ZUS.

Podsumowanie

Szansa na zapłacenie składek KRUS wstecz za okres, w którym nie było skutecznego wniosku o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem emerytalno-rentowym, jest co do zasady bardzo mała. Przepisy wiążą powstanie takiego ubezpieczenia z datą złożenia wniosku, a nie z samym faktem pracy w gospodarstwie albo późniejszą chęcią uregulowania składek.

Nie oznacza to jednak, że sprawy nie warto uporządkować. Należy sprawdzić dokumenty z KRUS, decyzje, okresy ubezpieczenia w ZUS oraz możliwość zaliczenia określonych okresów przy ustalaniu prawa do świadczenia. Dopiero po takiej analizie można ocenić, czy pozostaje droga odwoławcza, skarga, czy jedynie dalsze opłacanie składek na przyszłość.

Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?

Opisz swoją sprawę prawnikowi ›

Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje

Źródła:

1. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz.U. 1991 nr 7 poz. 24
2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2012 r., sygn. akt I UK 228/11
3. Wyrok Sądu Okręgowego w Sieradzu z dnia 22 września 2021 r., sygn. akt IV U 438/21