Darowizna gospodarstwa a zaległości w KRUS

Zaległości KRUS po zmarłym rolniku a odpowiedzialność spadkobierców

Jeżeli zmarły rolnik miał zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, KRUS może badać odpowiedzialność jego spadkobierców. Taki dług nie jest jednak zwykłym obciążeniem każdego kolejnego właściciela ziemi. Najpierw trzeba ustalić, kto odziedziczył spadek po zmarłym, czy KRUS wydał decyzję dotyczącą odpowiedzialności oraz czy zobowiązanie nie wygasło albo nie uległo przedawnieniu.

W opisanej sytuacji istotne są więc dwie różne kwestie: odpowiedzialność Pani męża jako ewentualnego spadkobiercy po ojcu oraz skutki planowanej darowizny dla dzieci. Samo przekazanie gruntów dzieciom nie powinno powodować, że staną się one dłużnikami KRUS z tytułu dawnych składek dziadka. Inaczej należy ocenić sytuację, jeśli zaległość została zabezpieczona na nieruchomości, np. hipoteką.

Przedawnienie składek KRUS

Zgodnie z art. 41b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Oznacza to, że bardzo stare zaległości często wymagają sprawdzenia nie tylko daty powstania długu, ale także tego, czy w międzyczasie KRUS podejmował czynności, które mogły wpłynąć na bieg przedawnienia.

W odniesieniu do starszych zaległości trzeba też pamiętać, że przepisy o przedawnieniu zmieniały się w czasie. W orzecznictwie wskazywano, że dla zobowiązań nieprzedawnionych przed zmianą przepisów mogły mieć znaczenie reguły intertemporalne. W wyroku WSA w Kielcach z dnia 3 grudnia 2009 r., sygn. akt I SA/Ke 402/09, sąd odnosił się właśnie do skutków zmian długości terminu przedawnienia składek.

Nie należy więc zakładać automatycznie, że każda dawna zaległość z lat 90. nadal istnieje, ale nie warto też opierać się wyłącznie na przypuszczeniu. Najbezpieczniej wystąpić do KRUS o pisemną informację o stanie rozliczeń, a jeżeli organ twierdzi, że zaległość nadal istnieje, zażądać wskazania podstawy, okresu składkowego, kwoty, dłużnika oraz czynności wpływających na przedawnienie.

Czynności KRUS a bieg przedawnienia

Przedawnienie nie zawsze biegnie nieprzerwanie od daty wymagalności składki. Znaczenie mogą mieć m.in. czynności egzekucyjne, doręczone decyzje, zabezpieczenia należności lub inne działania organu przewidziane w przepisach. Dlatego brak korespondencji przez wiele lat jest ważną okolicznością praktyczną, ale sam w sobie nie daje jeszcze pełnej gwarancji, że dług został wykreślony z rozliczeń KRUS.

Jeżeli KRUS powołuje się na istnienie zadłużenia, warto poprosić o historię zadłużenia i kopie dokumentów, z których wynika, dlaczego organ uważa należność za nadal wymagalną. W szczególności należy sprawdzić, czy pisma były prawidłowo doręczane osobom odpowiedzialnym, czy toczyło się postępowanie egzekucyjne i czy zaległość nie została zabezpieczona na nieruchomości.

Znaczenie księgi wieczystej i hipoteki

Informacja, że w księdze wieczystej nie ma wpisanej hipoteki ani innego obciążenia związanego z zaległościami KRUS, jest bardzo korzystna. Oznacza, że z samej księgi nie wynika zabezpieczenie długu na nieruchomości. Przed podpisaniem aktu darowizny warto jednak sprawdzić aktualny odpis księgi wieczystej, zwłaszcza dział III i dział IV.

Jeżeli zaległość składkowa została zabezpieczona hipoteką, sytuacja jest poważniejsza. W takim przypadku nabywca nieruchomości może otrzymać gospodarstwo obciążone wpisem, a wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości w granicach wynikających z przepisów i treści zabezpieczenia. Dlatego brak hipoteki w księdze wieczystej istotnie zmniejsza ryzyko dla dzieci, ale nie zastępuje sprawdzenia rozliczeń w KRUS.

Zaświadczenie z KRUS przed darowizną gospodarstwa

Przepisy nie sprowadzają darowizny gospodarstwa wyłącznie do kwestii składek KRUS. Notariusz przygotowujący akt może wymagać dokumentów niezbędnych do bezpiecznego przeniesienia własności, a w praktyce przy gospodarstwach rolnych często pojawiają się zaświadczenia i dokumenty dotyczące nieruchomości, podatków, przeznaczenia gruntu oraz statusu rolnego.

Zaświadczenie lub pisemna informacja z KRUS o niezaleganiu albo o stanie rozliczeń jest szczególnie przydatna wtedy, gdy w przeszłości pojawiał się problem zadłużenia. Jeżeli KRUS potwierdzi brak zaległości, znacząco zmniejsza to ryzyko sporu przy darowiźnie i późniejszym zgłoszeniu dzieci do ubezpieczenia rolniczego.

Jeżeli natomiast KRUS odmówi wydania zaświadczenia o niezaleganiu z powodu dawnego długu, trzeba ustalić, czy chodzi o zadłużenie Pani i męża, zadłużenie spadkowe po ojcu męża, czy błąd w ewidencji. W piśmie do KRUS warto żądać precyzyjnego wskazania okresów, kwot i podstawy odpowiedzialności.

Czy dzieci będą odpowiadały za dawny dług po darowiźnie?

Co do zasady dzieci, które otrzymają gospodarstwo w darowiźnie, nie odpowiadają osobistym majątkiem za dawny dług składkowy dziadka tylko dlatego, że stały się właścicielami gruntów. Darowizna nie jest dziedziczeniem długu. Ryzyko dla dzieci może jednak powstać, jeśli na nieruchomości istnieje zabezpieczenie, np. hipoteka, albo jeśli w akcie darowizny strony w szczególny sposób uregulują przejęcie określonych zobowiązań.

Trzeba też odróżnić odpowiedzialność za dawny dług od bieżących obowiązków po nabyciu gospodarstwa. Po otrzymaniu gruntów dzieci mogą mieć własne obowiązki wobec KRUS, ale tylko wtedy, gdy spełnią warunki podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Kiedy dziecko po darowiźnie może podlegać KRUS?

Samo otrzymanie gospodarstwa nie zawsze oznacza automatyczne ubezpieczenie w KRUS. Zasadniczo rolnik powinien prowadzić działalność rolniczą osobiście i na własny rachunek w gospodarstwie rolnym spełniającym ustawowe kryteria, a jednocześnie nie może podlegać innemu ubezpieczeniu społecznemu, np. z tytułu umowy o pracę w ZUS. Znaczenie ma także to, czy osoba pobiera emeryturę lub rentę oraz czy prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą.

Jeżeli dziecko będzie pracowało na etacie i z tego tytułu podlegało ZUS, zgłoszenie do KRUS może nie być możliwe albo będzie wymagało odrębnej oceny. Jeżeli natomiast faktycznie przejmie prowadzenie gospodarstwa i nie będzie miało innego tytułu do ubezpieczenia, może ubiegać się o objęcie ubezpieczeniem rolniczym na zasadach ustawowych.

Jak bezpiecznie przygotować darowiznę gospodarstwa?

Przed podpisaniem aktu notarialnego warto wykonać kilka praktycznych kroków. Po pierwsze, sprawdzić aktualną księgę wieczystą, zwłaszcza działy III i IV. Po drugie, uzyskać z KRUS informację o stanie rozliczeń osób, które mogą być uznawane za dłużników. Po trzecie, w razie wskazania zaległości zażądać dokumentów potwierdzających, że należność nie jest przedawniona. Po czwarte, omówić z notariuszem komplet dokumentów potrzebnych do darowizny gruntów rolnych.

Jeżeli z dokumentów wynika, że KRUS nie prowadzi żadnego zadłużenia wobec obecnych właścicieli, a księga wieczysta jest wolna od hipoteki, ryzyko przeniesienia problemu na dzieci jest niewielkie. Nadal jednak dzieci muszą samodzielnie spełnić warunki ubezpieczenia w KRUS po darowiźnie.

FAQ

Czy można darować gospodarstwo, jeśli kiedyś istniał dług w KRUS?

Tak, ale przed darowizną warto sprawdzić, czy dług nadal figuruje w KRUS i czy nie został zabezpieczony na nieruchomości. Najważniejsze dokumenty to aktualna księga wieczysta oraz pisemna informacja albo zaświadczenie z KRUS.

Czy dzieci przejmą dług KRUS po dziadku?

Nie przejmą go automatycznie przez samą darowiznę gospodarstwa. Odpowiedzialność za dług spadkowy dotyczy spadkobierców, a nie każdej osoby, która później otrzymała grunty. Wyjątkiem praktycznym może być nieruchomość obciążona hipoteką.

Czy przedawniony dług KRUS trzeba spłacać?

Jeżeli należność jest przedawniona, należy powołać się na przedawnienie i żądać od KRUS wyjaśnienia rozliczeń. W praktyce warto zrobić to pisemnie, aby mieć dowód zgłoszenia zarzutu i odpowiedź organu.

Czy brak hipoteki w księdze wieczystej wystarczy?

Brak hipoteki jest bardzo ważny, bo zmniejsza ryzyko dochodzenia zaległości z nieruchomości. Nie przesądza jednak w pełni, czy KRUS nie prowadzi w swoich rozliczeniach zadłużenia wobec konkretnej osoby, np. spadkobiercy.

Czy dziecko po otrzymaniu gospodarstwa zawsze może przejść do KRUS?

Nie zawsze. Musi spełnić warunki ustawowe, w szczególności faktycznie prowadzić działalność rolniczą i nie podlegać innemu ubezpieczeniu społecznemu, np. z tytułu zatrudnienia w ZUS.

Podsumowanie

Planowana darowizna gospodarstwa na dzieci jest możliwa, ale przy dawnych zaległościach KRUS nie należy działać wyłącznie na podstawie ustnych informacji sprzed lat. Trzeba rozdzielić trzy sprawy: ewentualną odpowiedzialność spadkobierców po zmarłym rolniku, stan prawny nieruchomości oraz przyszłe ubezpieczenie dzieci w KRUS.

Jeżeli księga wieczysta jest wolna od hipoteki, a KRUS potwierdzi brak wymagalnych zaległości albo nie wykaże podstaw do dochodzenia starego długu, dzieci nie powinny mieć problemu z samą darowizną z powodu historycznych składek. Ich zgłoszenie do KRUS będzie jednak oceniane według aktualnych warunków podlegania ubezpieczeniu rolniczemu.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz.U. 1991 nr 7 poz. 24 ze zm.
2. Wyrok WSA w Kielcach z dnia 3 grudnia 2009 r., sygn. akt I SA/Ke 402/09

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.