Renta rodzinna po rodzicach a renta z ZUS

Kiedy dorosłe dziecko ma prawo do renty rodzinnej?

Prawo do renty rodzinnej po zmarłym rodzicu przysługuje między innymi dzieciom własnym, dzieciom drugiego małżonka oraz dzieciom przysposobionym. W typowych przypadkach dziecko ma prawo do świadczenia do ukończenia 16 lat, a jeżeli kontynuuje naukę - do ukończenia 25 lat. Jeżeli osiągnie 25 lat na ostatnim roku studiów w szkole wyższej, prawo do renty rodzinnej przedłuża się do zakończenia tego roku studiów.

W przypadku dorosłego dziecka z niepełnosprawnością najważniejsza jest jednak odrębna zasada. Renta rodzinna może przysługiwać bez względu na wiek, jeżeli dziecko stało się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo całkowicie niezdolne do pracy w okresach wskazanych w art. 68 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, czyli zasadniczo przed ukończeniem 16 lat albo w czasie nauki, nie później niż do ukończenia 25 lat.

Dlatego samo orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie wystarcza jeszcze do przesądzenia sprawy. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności i orzeczenie ZUS o niezdolności do pracy służą różnym celom. Dla renty rodzinnej po rodzicu ZUS będzie badał przede wszystkim, czy córka spełnia ustawowe warunki dotyczące całkowitej niezdolności do pracy oraz kiedy ta niezdolność powstała.

Czy częściowa niezdolność do pracy wystarczy?

Renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy oznacza, że ZUS uznał ubezpieczonego za osobę częściowo niezdolną do pracy w rozumieniu przepisów rentowych. To nie jest to samo co całkowita niezdolność do pracy wymagana w szczególnej sytuacji dorosłego dziecka ubiegającego się o rentę rodzinną po rodzicu.

Jeżeli córka ma decyzję o rencie z tytułu częściowej niezdolności do pracy, ZUS może uznać, że nie spełnia ona warunku całkowitej niezdolności do pracy. Nie oznacza to jednak, że wniosek zawsze jest bezcelowy. Znaczenie mają dokumenty medyczne, historia choroby, wcześniejsze orzeczenia, okres powstania schorzeń oraz aktualna ocena lekarza orzecznika ZUS.

W praktyce przy takim wniosku warto zgromadzić pełną dokumentację leczenia, orzeczenia o niepełnosprawności, wcześniejsze decyzje ZUS, dokumenty potwierdzające naukę oraz dokumenty dotyczące zmarłego rodzica. Jeżeli ZUS wyda decyzję odmowną, można ją zaskarżyć w trybie przewidzianym dla spraw z ubezpieczeń społecznych.

Wysokość renty rodzinnej po zmarłym rodzicu

Renta rodzinna jest obliczana od świadczenia, które przysługiwało albo przysługiwałoby zmarłemu. Jeżeli do renty rodzinnej uprawniona jest jedna osoba, wynosi ona 85% świadczenia zmarłego. Dla dwóch osób uprawnionych jest to 90%, a dla trzech lub większej liczby osób uprawnionych - 95% tego świadczenia.

Jeżeli do renty rodzinnej uprawnionych jest kilka osób, przysługuje jedna łączna renta rodzinna, dzielona co do zasady na równe części między uprawnionych. W opisanej sytuacji kluczowe będzie więc porównanie wysokości własnej renty córki z możliwą rentą rodzinną po matce, a w przyszłości także z ewentualną rentą rodzinną po ojcu.

Zbieg renty rodzinnej i renty z tytułu niezdolności do pracy

Zgodnie z zasadą zbiegu świadczeń z ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jeżeli jedna osoba ma prawo do kilku świadczeń przewidzianych w tej ustawie, wypłaca się jedno z nich: wyższe albo wybrane przez zainteresowanego, o ile przepisy szczególne nie przewidują wyjątku.

Oznacza to, że córka może złożyć wniosek o rentę rodzinną po matce, ale jeżeli ZUS przyzna to świadczenie, nie będzie ono co do zasady wypłacane równocześnie z rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy. ZUS powinien ustalić, które świadczenie jest korzystniejsze, a uprawniona może wskazać świadczenie wybrane do wypłaty.

Sam fakt złożenia wniosku o rentę rodzinną nie powinien być traktowany jako rezygnacja z dotychczasowej renty. Ryzyko praktyczne polega raczej na tym, że po przyznaniu kilku świadczeń jedno z nich zostanie niewypłacane z powodu zbiegu. Dlatego przed podjęciem decyzji warto porównać przewidywane kwoty świadczeń i sprawdzić, czy córka spełnia warunek całkowitej niezdolności do pracy wymagany dla renty rodzinnej jako dorosłe dziecko.

Czy można dostać rentę rodzinną po matce, a potem po ojcu?

Tak, wniosek o rentę rodzinną po zmarłej matce nie wyklucza późniejszego ubiegania się o rentę rodzinną po ojcu, jeżeli ojciec umrze i będą spełnione ustawowe warunki. Każde z tych świadczeń jest ustalane w odniesieniu do innej osoby zmarłej i do jej własnego świadczenia emerytalno-rentowego.

Nie oznacza to jednak prawa do równoczesnego pobierania dwóch rent rodzinnych po obojgu rodzicach. Jeżeli powstanie prawo do renty rodzinnej po matce i po ojcu, zastosowanie znajdzie zasada wyboru jednego świadczenia. Wypłacane powinno być świadczenie wyższe albo wybrane przez uprawnioną.

W praktyce warto więc najpierw ustalić, czy córka spełnia warunki do renty rodzinnej po matce. Jeżeli w przyszłości pojawi się możliwość ubiegania się o rentę po ojcu, można złożyć kolejny wniosek i porównać wysokość świadczeń. Nie jest to „niebezpieczny zbieg” w tym sensie, że samo nabycie prawa do jednego świadczenia nie zamyka drogi do ustalenia prawa do innego. Ograniczenie dotyczy przede wszystkim wypłaty kilku świadczeń naraz.

Renta rodzinna a renta socjalna

Inaczej należy oceniać sytuację, w której osoba pobiera rentę socjalną. Renta socjalna może pozostawać w zbiegu z rentą rodzinną na zasadach wynikających z ustawy o rencie socjalnej. W takim przypadku renta socjalna może zostać odpowiednio obniżona, jeżeli suma świadczeń przekracza ustawowy limit. Aktualne kwoty limitów zależą od obowiązującej wysokości najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, dlatego przy obliczeniach trzeba posługiwać się aktualnymi stawkami ZUS.

W opisanym stanie faktycznym mowa jednak o rencie z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a nie o rencie socjalnej. Dlatego podstawowa zasada jest prostsza: przy zbiegu renty rodzinnej z rentą z tytułu niezdolności do pracy wypłaca się jedno świadczenie, chyba że szczególny przepis pozwala na inne rozliczenie.

Jak złożyć wniosek do ZUS?

Wniosek o rentę rodzinną składa się do ZUS wraz z dokumentami potwierdzającymi śmierć rodzica, pokrewieństwo, okresy ubezpieczenia albo prawo zmarłego do świadczenia oraz dokumentacją dotyczącą osoby ubiegającej się o rentę. Przy dorosłym dziecku z niepełnosprawnością szczególnie ważne są dokumenty medyczne i dowody potwierdzające, kiedy powstała niezdolność do pracy.

Jeżeli sprawa wymaga oceny stanu zdrowia, ZUS może skierować osobę ubiegającą się o świadczenie do lekarza orzecznika. Od orzeczenia lekarza orzecznika przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej ZUS w ustawowym terminie. Po wydaniu decyzji przez ZUS można złożyć odwołanie do sądu za pośrednictwem ZUS, również z zachowaniem ustawowego terminu.

FAQ

Czy umiarkowany stopień niepełnosprawności daje prawo do renty rodzinnej?

Nie automatycznie. Dla dorosłego dziecka kluczowe jest spełnienie warunków z ustawy emerytalnej, zwłaszcza dotyczących całkowitej niezdolności do pracy oraz czasu jej powstania. Orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności może być dowodem pomocniczym, ale nie zastępuje oceny ZUS.

Czy można pobierać jednocześnie rentę rodzinną i rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy?

Co do zasady nie. Przy zbiegu tych świadczeń ZUS wypłaca jedno z nich: wyższe albo wybrane przez osobę uprawnioną. Drugie świadczenie może być ustalone, ale nie będzie wypłacane równolegle, jeżeli nie ma szczególnego wyjątku.

Czy wniosek o rentę rodzinną po matce blokuje późniejszą rentę po ojcu?

Nie. Jeżeli po śmierci ojca powstaną warunki do renty rodzinnej także po nim, można złożyć kolejny wniosek. Wypłacana będzie jednak jedna renta rodzinna, zwykle ta wyższa lub wybrana przez uprawnioną.

Czy złożenie wniosku może spowodować utratę obecnej renty?

Samo złożenie wniosku o rentę rodzinną nie oznacza rezygnacji z dotychczasowej renty. Jeżeli ZUS przyzna rentę rodzinną, trzeba będzie jednak ustalić, które świadczenie ma być wypłacane przy zbiegu uprawnień.

Co zrobić, gdy ZUS odmówi renty rodzinnej?

Trzeba sprawdzić uzasadnienie decyzji, zwłaszcza ustalenia dotyczące całkowitej niezdolności do pracy i daty jej powstania. W zależności od etapu sprawy możliwy jest sprzeciw od orzeczenia lekarza orzecznika albo odwołanie od decyzji ZUS do sądu za pośrednictwem ZUS.

Podsumowanie

Córka może ubiegać się o rentę rodzinną po zmarłej mamie, ale powodzenie sprawy zależy przede wszystkim od tego, czy spełnia ustawowe warunki dotyczące całkowitej niezdolności do pracy oraz okresu jej powstania. Renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy i umiarkowany stopień niepełnosprawności nie przesądzają jeszcze o prawie do renty rodzinnej.

Jeżeli renta rodzinna zostanie przyznana, przy zbiegu z rentą z tytułu niezdolności do pracy wypłacane będzie zasadniczo jedno świadczenie. W przyszłości można ubiegać się także o rentę rodzinną po ojcu, ale również wtedy trzeba będzie wybrać jedno świadczenie do wypłaty. Najbezpieczniej porównać możliwe kwoty oraz dokładnie przeanalizować decyzje i dokumentację medyczną.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118

2. Ustawa z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.