Zasiłek pogrzebowy po śmierci bliskiej osoby

Pierwszym świadczeniem, o które rodzina często występuje po śmierci bliskiej osoby, jest zasiłek pogrzebowy. Aby go otrzymać, trzeba złożyć wniosek Z-12. Można zrobić to w dowolnej placówce ZUS, wysłać dokumenty pocztą, złożyć je elektronicznie przez eZUS albo przekazać za pośrednictwem zakładu pogrzebowego. Do wniosku dołącza się przede wszystkim rachunki potwierdzające poniesione koszty pogrzebu.

Od 1 stycznia 2026 roku jego kwota wynosi 7000 zł. O wysokości świadczenia decyduje data śmierci, dlatego przy zgonach, które nastąpiły do 31 grudnia 2025 roku, obowiązuje wcześniejsza kwota 4000 zł.

Członek rodziny, który poniósł koszty pogrzebu, może otrzymać pełną kwotę zasiłku. Przepisy zaliczają do tej grupy m.in. małżonka, rodziców, dzieci, rodzeństwo, dziadków i wnuki. O świadczenie może wystąpić również osoba spoza rodziny albo określona instytucja, jeśli zapłaciła za pogrzeb. W takim przypadku wysokość wypłaty odpowiada udokumentowanym kosztom, maksymalnie do ustawowego limitu.

Jeżeli koszty pokryło kilka osób, ZUS dzieli świadczenie proporcjonalnie do poniesionych wydatków. Wniosek trzeba złożyć w ciągu 12 miesięcy od dnia śmierci. Wyjątki dotyczą m.in. sytuacji, w których zwłoki odnaleziono albo zidentyfikowano później.

Renta rodzinna po zmarłym małżonku lub rodzicu

Renta rodzinna służy zabezpieczeniu osób, które po śmierci członka rodziny tracą istotne źródło utrzymania. Może przysługiwać m.in. dzieciom, małżonkowi oraz w określonych sytuacjach rodzicom zmarłego.

Aby ją otrzymać, trzeba złożyć do ZUS wniosek ERR. Formularz jest dostępny również w eZUS. Do wniosku dołącza się dokumenty potrzebne do potwierdzenia prawa do świadczenia. Ich zakres zależy od sytuacji osoby ubiegającej się o rentę – może to być m.in. zaświadczenie o kontynuowaniu nauki przez dziecko po ukończeniu 16 lat, dokumentacja dotycząca niezdolności do pracy albo dokument potwierdzający prawo do alimentów. Akty stanu cywilnego ZUS może w określonych przypadkach pozyskać elektronicznie z urzędu stanu cywilnego po złożeniu formularza EASC.

Jeżeli zmarły nie miał jeszcze ustalonego prawa do emerytury lub renty, ZUS może dodatkowo potrzebować dokumentów dotyczących jego okresów składkowych, nieskładkowych i wynagrodzenia. Na ich podstawie ustala świadczenie, które przysługiwałoby zmarłemu, a następnie oblicza wysokość renty rodzinnej.

Dzieci mają prawo do renty rodzinnej co do zasady do ukończenia 16 lat. Jeżeli kontynuują naukę, świadczenie może być wypłacane do 25. roku życia. Odrębne reguły dotyczą dzieci, które stały się całkowicie niezdolne do pracy w okresie wskazanym w ustawie.

W przypadku wdowy lub wdowca ZUS bierze pod uwagę m.in. wiek, niezdolność do pracy oraz opiekę nad dzieckiem uprawnionym do renty rodzinnej. Przy bardziej skomplikowanych sytuacjach rodzinnych znaczenie może mieć również to, czy małżonkowie pozostawali przed śmiercią we wspólności małżeńskiej.

Ile wynosi renta rodzinna z ZUS?

Wysokość renty rodzinnej zależy od świadczenia, które przysługiwało lub przysługiwałoby osobie zmarłej. ZUS przyjmuje:

  • 85% świadczenia zmarłego, gdy uprawniona jest jedna osoba,
  • 90%, gdy uprawnione są dwie osoby,
  • 95%, gdy uprawnione są trzy osoby lub więcej.

Przy kilku uprawnionych członkach rodziny ZUS ustala jedną rentę rodzinną i dzieli ją na równe części. Oznacza to, że każde dziecko wraz z małżonkiem zmarłego nie otrzymuje osobnego świadczenia odpowiadającego 85 czy 90% emerytury zmarłego. Przykładowo, jeśli prawo do świadczenia ma matka i dwoje dzieci, a renta wynosi łącznie 95% świadczenia zmarłego, każdej z trzech osób przypada jedna trzecia tej kwoty, czyli około 31,67% świadczenia przyjętego do obliczenia renty rodzinnej.

Istotny jest także termin złożenia wniosku. Jeżeli uprawniony zrobi to w miesiącu śmierci albo w miesiącu następnym, renta może zostać przyznana od dnia śmierci, o ile już wtedy spełnione były wymagane warunki.

Renta wdowia po śmierci małżonka

Od 2025 roku część wdów i wdowców może korzystać również z rozwiązania określanego jako renta wdowia. Mechanizm pozwala na łączenie własnej emerytury lub renty z rentą rodzinną po małżonku.

Aby skorzystać z renty wdowiej, trzeba złożyć wniosek ERWD o ustalenie zbiegu świadczeń z rentą rodzinną. Można zrobić to w placówce ZUS albo elektronicznie przez eZUS. Osoba składająca wniosek powinna mieć ustalone prawo zarówno do własnego świadczenia, jak i do renty rodzinnej po zmarłym małżonku. Jeżeli jedno z tych praw nie zostało jeszcze przyznane, najpierw trzeba wystąpić o odpowiednie świadczenie. Wniosek ERWD można złożyć także wtedy, gdy postępowanie o przyznanie drugiego świadczenia jest jeszcze w toku.

Jeżeli ZUS posiada już informacje potrzebne do ustalenia prawa do obu świadczeń, do wniosku ERWD nie trzeba dołączać dodatkowych dokumentów. ZUS zwróci się o ich przedstawienie, gdy okażą się potrzebne do rozpatrzenia sprawy.

W 2026 roku osoba spełniająca ustawowe warunki może otrzymywać 100% jednego świadczenia oraz 15% drugiego. Może więc wybrać pełną własną emeryturę i część renty rodzinnej albo pełną rentę rodzinną i część własnego świadczenia. Od 1 stycznia 2027 roku udział drugiego świadczenia ma wzrosnąć do 25%.

Prawo do takiej wypłaty zależy m.in. od wieku wdowy lub wdowca, momentu nabycia prawa do renty rodzinnej oraz pozostawania ze zmarłym małżonkiem we wspólności małżeńskiej do dnia jego śmierci. Samo posiadanie prawa do renty rodzinnej nie przesądza więc jeszcze o możliwości łączenia obu świadczeń.

Co dzieje się z emeryturą lub rentą należną zmarłemu?

Może się zdarzyć, że zmarły miał już prawo do emerytury lub renty za dany okres, ale świadczenia nie zdążył otrzymać. Taka należność może zostać wypłacona jako tzw. niezrealizowane świadczenie.

Pierwszeństwo mają małżonek i dzieci, z którymi zmarły prowadził wspólne gospodarstwo domowe. Przepisy przewidują następnie kolejne grupy osób uprawnionych, w tym małżonka i dzieci mieszkających osobno, a później innych członków rodziny spełniających ustawowe warunki.

Do ZUS składa się wówczas wniosek ENS wraz z dokumentami potwierdzającymi śmierć oraz pokrewieństwo, a w określonych przypadkach również prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego lub utrzymywanie zmarłego.

Roszczenie o wypłatę niezrealizowanego świadczenia co do zasady wygasa po 12 miesiącach od dnia śmierci. Dlatego sprawę warto sprawdzić nawet wtedy, gdy zmarły pobierał świadczenie przelewem i rodzina zakłada, że wszystkie należności zostały już automatycznie rozliczone.

Czy składki zgromadzone w ZUS można odziedziczyć?

Po śmierci osoby ubezpieczonej warto ustalić również, czy posiadała ona subkonto w ZUS albo rachunek w OFE. Pieniądze zapisane w tych częściach systemu emerytalnego podlegają szczególnym zasadom podziału po śmierci.

Jeżeli zmarły pozostawał w małżeństwie objętym wspólnością majątkową, część środków zgromadzonych podczas jej trwania przypada współmałżonkowi. Pozostałe środki mogą trafić do osób wskazanych wcześniej przez ubezpieczonego. Gdy takich osób nie wskazano, odpowiednia część może wejść do spadku.

Zasady są więc inne niż przy zwykłym rachunku bankowym czy innych składnikach majątku. Przy ustalaniu, komu i w jakiej części należą się pieniądze, trzeba sprawdzić m.in. istnienie małżeńskiej wspólności majątkowej, dyspozycje zmarłego oraz to, czy był członkiem OFE. Więcej na temat procedury i poszczególnych wariantów wyjaśnia opracowanie dotyczące dziedziczenia składek ZUS.

Jeżeli zmarły należał do OFE, procedurę podziału rozpoczyna fundusz. Następnie przekazuje ZUS informacje potrzebne do odpowiedniego podziału środków znajdujących się na subkoncie. Przy osobie posiadającej subkonto bez członkostwa w OFE sprawę prowadzi bezpośrednio ZUS.

Świadczenia z ZUS i spadek to odrębne sprawy

Formalności po śmierci bliskiej osoby często przebiegają równolegle. Postępowanie spadkowe służy ustaleniu spadkobierców i rozliczeniu majątku należącego do zmarłego. Renta rodzinna lub zasiłek pogrzebowy wynikają natomiast z przepisów ubezpieczeniowych i wymagają złożenia odpowiednich wniosków do ZUS.

Środki z subkonta zajmują szczególne miejsce pomiędzy tymi obszarami. Część może zostać przekazana małżonkowi albo osobom wskazanym przez zmarłego poza spadkiem, natomiast przy braku takiego wskazania odpowiednie środki mogą zostać objęte dziedziczeniem.

Dlatego przy porządkowaniu spraw po zmarłym warto ustalić osobno jego sytuację spadkową i ubezpieczeniową. Pozwala to sprawdzić zarówno bieżące świadczenia należne rodzinie, jak i środki, które pozostawił w systemie emerytalnym.

Treść została przygotowana przez adwokata od spraw spadkowych z Kancelarii Adwokackiej Pirożek & Pirożek.