Czy nauczycielka na emeryturze z Karty Nauczyciela ma prawo do wyrównania po wyroku TK z 2024 roku?

Warunki przejścia nauczyciela na wcześniejszą emeryturę (bez względu na wiek)

Zacznijmy od wyjaśnienia, jakie warunki postawił ustawodawca nauczycielom w ustawie – Karcie Nauczyciela (KN), których spełnienie umożliwia im przejście na wcześniejszą emeryturę. Ta kwestia została uregulowana w art. 88 KN, w którym ustawodawca przyznał nauczycielom prawo do wcześniejszej emerytury, tj. emerytury niezależnie od wieku, a wyłącznie po wykazaniu wymaganego okresu zatrudnienia, o ile spełniają warunki wymienione w tym przepisie. Wśród nich ustawodawca wymienił:

1. posiadanie przez nauczyciela trzydziestoletniego okresu zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze, w przypadku zaś nauczycieli szkół, placówek, zakładów specjalnych oraz zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich – posiadanie dwudziestopięcioletniego okresu zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze w szkolnictwie specjalnym;
2. rozwiązanie na wniosek nauczyciela stosunku pracy albo rozwiązanie stosunku pracy lub jego wygaśnięcie w okolicznościach określonych w art. 20 ust. 1, 5c i 7 KN.

Jeśli przesłanki są spełnione, emeryturę uznać należy za wcześniejszą – niemniej jednak w przedstawionej sprawie nie posiadam dokładnej dokumentacji. Warto zatem sięgnąć do decyzji z tamtego czasu (2005), żeby dokładnie zweryfikować, o jakim świadczeniu przyznanym nauczycielce mówimy.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego uznający niezgodność art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach… z Konstytucją RP

Przechodząc teraz do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. Otóż Trybunał rozpatrywał sprawę zgodności art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z Konstytucją RP. Przepis ten, wprowadzony w 2013 roku, przewidywał zmniejszenie podstawy obliczenia emerytury o kwotę wcześniej pobranych emerytur. Trybunał uznał, że narusza on art. 67 ust. 1 Konstytucji, który zapewnia obywatelom prawo do zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu wieku emerytalnego. W szczególności Trybunał stwierdził naruszenie zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa.

Trybunał podkreślił, że osoby, które zdecydowały się na korzystanie z wcześniejszej emerytury przed 6 czerwca 2012 r., nie mogły przewidzieć, że ich decyzja będzie miała negatywne konsekwencje finansowe w przyszłości. Z tego względu przepis ten nie mógł być stosowany wobec tych osób.

Ubezpieczeni, którzy zdecydowali się na korzystanie z wcześniejszej emerytury, nie mieli – w momencie podejmowania tej decyzji na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego – świadomości co do skutków prawnych, jakie może ona wywoływać w sferze ich przyszłych uprawnień z tytułu emerytury powszechnej. W szczególności nie mogli przewidzieć, że przejście na emeryturę jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego będzie wiązało się z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o pobrane świadczenia.

Prawo do wznowienia postępowania i podwyższenia emerytury

Wyrok Trybunału ma zastosowanie do:

• kobiet urodzonych w latach 1949–1959 (z wyjątkiem roku 1953);
• mężczyzn urodzonych w latach 1949–1952 i 1954.

Tym osobom orzeczenie Trybunału daje prawo do wznowienia postępowania na mocy art. 190 ust. 4 Konstytucji. Odnosząc to do przypadku nauczycielki z pytania: jeśli urodziła się w 1949 roku i złożyła wniosek o przyznanie wcześniejszych świadczeń przed 6 czerwca 2012 r., to wyrok TK może mieć do niej zastosowanie. Niemniej jednak warto zaznaczyć, że aktualnie w Polsce istnieją pewne kontrowersje co do ważności wyroków Trybunału, a to może wpływać na dalszy przebieg sprawy.

Źródła:

1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483
2. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118
3. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela - Dz.U. 1982 nr 3 poz. 19

4. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., sygn. akt SK 140/20

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.