Ponowne przeliczenie emerytury z OFE i dziedziczenie środków

Kiedy ZUS ponownie oblicza emeryturę po 65. roku życia?

Podstawową regulacją jest art. 26c ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten dotyczy osoby, która pobierała okresową emeryturę kapitałową do dnia poprzedzającego ukończenie 65 lat. Po osiągnięciu tego wieku emerytura z FUS jest obliczana ponownie na zasadach z art. 26 ustawy, czyli przez podzielenie podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia właściwe dla wieku 65 lat.

W praktyce chodzi głównie o kobiety, które po osiągnięciu wieku emerytalnego miały ustalone prawo do emerytury z FUS oraz do okresowej emerytury kapitałowej związanej ze środkami z OFE lub subkonta. Po ukończeniu 65 lat okresowa emerytura kapitałowa wygasa, a ZUS ustala tzw. emeryturę docelową. Taka zmiana może podwyższyć świadczenie, ale nie w każdej sprawie efekt będzie znaczny.

Jeżeli prawo do świadczenia zostało nabyte od 1 października 2017 r., ZUS zasadniczo powinien dokonać przeliczenia z urzędu. Inaczej bywa w sprawach kobiet, którym przed 1 października 2017 r. przyznano okresową emeryturę kapitałową do podwyższonego wieku emerytalnego przewidzianego wtedy dla mężczyzn. Takie osoby mogą samodzielnie złożyć wniosek ERPO o ponowne obliczenie emerytury z FUS.

W podobnych sprawach znaczenie ma nie tylko sam wiek, ale też treść decyzji ZUS, data przyznania emerytury, informacja o okresowej emeryturze kapitałowej i stan subkonta. Dlatego przed złożeniem wniosku warto porównać decyzje emerytalne oraz sprawdzić, czy ZUS wydał decyzję o emeryturze docelowej po ukończeniu 65 lat.

Co wchodzi do podstawy obliczenia emerytury?

Przy ponownym obliczeniu emerytury po 65. roku życia podstawę świadczenia stanowią przede wszystkim: zwaloryzowane składki emerytalne zapisane na koncie w ZUS, zwaloryzowany kapitał początkowy oraz środki zewidencjonowane na subkoncie. Nie oznacza to jednak, że ZUS dolicza każdą historyczną kwotę z OFE w prosty sposób.

Środki z subkonta mogą być pomniejszane o kwoty wypłaconych okresowych emerytur kapitałowych. Przy ustalaniu emerytury docelowej znaczenie mają więc środki, które pozostały po zakończeniu pobierania okresowej emerytury kapitałowej, środki niewykorzystane z powodu zawieszenia wypłaty świadczenia oraz środki zapisane na subkoncie w czasie pobierania okresowej emerytury kapitałowej.

Ustawa przewiduje też ważną gwarancję: emerytura z FUS ustalona po ukończeniu 65 lat nie powinna być niższa od sumy emerytury z FUS i okresowej emerytury kapitałowej przysługującej w dniu poprzedzającym ukończenie 65 lat. Jeżeli decyzja ZUS jest mniej korzystna albo niezrozumiała, należy sprawdzić jej uzasadnienie, dane z konta i subkonta oraz przyjęte średnie dalsze trwanie życia.

Na wysokość świadczenia mogą wpływać również inne okoliczności, np. nowe składki po przyznaniu emerytury, korekta dokumentów płacowych albo ponowne przeliczenie kapitału początkowego. Osobną kwestią jest coroczna waloryzacja świadczeń; warto odróżniać ją od przeliczenia podstawy emerytury, bo są to różne mechanizmy.

Czy środki z OFE przejęte przez ZUS podlegają dziedziczeniu?

Odpowiedź zależy od tego, o jakich środkach mówimy. W języku potocznym często używa się jednego określenia „środki z OFE”, ale prawnie mogą to być: pieniądze nadal zapisane w OFE, środki zapisane na subkoncie w ZUS, środki przeniesione do ZUS w ramach tzw. suwaka bezpieczeństwa, środki wykorzystane przy obliczaniu emerytury albo środki przekazane na dochody budżetu państwa jako warunek wcześniejszej emerytury.

Jeżeli osoba miała subkonto w ZUS, to środki zapisane na subkoncie co do zasady podlegają podziałowi w razie śmierci osoby, dla której subkonto było prowadzone. Jeżeli zmarły był członkiem OFE, postępowanie zwykle rozpoczyna się w OFE, a dopiero potem ZUS dokonuje odpowiedniego podziału środków z subkonta. Jeżeli środki z OFE zostały już w całości przeniesione na subkonto w ramach suwaka bezpieczeństwa, postępowanie rozpoczyna ZUS na wniosek osoby uprawnionej.

Inaczej trzeba ocenić sytuację osób, które korzystały z wcześniejszej emerytury, a warunkiem jej przyznania było przekazanie środków z OFE i subkonta na dochody budżetu państwa. Takie środki nie pozostają już zwykłą, indywidualną kwotą do podziału po śmierci. Wtedy nie należy automatycznie zakładać, że spadkobiercy otrzymają „zwrot OFE”. Trzeba sprawdzić decyzję ZUS, rodzaj pobieranej emerytury i to, czy po ustaleniu emerytury docelowej powstało prawo do wypłaty gwarantowanej.

Jeżeli problem dotyczy śmierci emeryta i rozliczenia subkonta, przydatne może być także omówienie sprawy dotyczącej tego, jak działa wypłata gwarantowana z subkonta ZUS.

Subkonto, OFE i wypłata gwarantowana

Subkonto w ZUS jest częścią konta ubezpieczonego. Środki z subkonta, w odróżnieniu od środków zapisanych na głównym koncie emerytalnym, mogą podlegać podziałowi m.in. w razie rozwodu, ustania wspólności majątkowej albo śmierci osoby, dla której prowadzone było subkonto.

Jeżeli zmarły pozostawał w związku małżeńskim i środki stanowiły przedmiot wspólności majątkowej, część przypadająca małżonkowi jest przekazywana w formie wypłaty transferowej na jego subkonto, a nie zawsze w gotówce. Pozostała część trafia do osób wskazanych jako uprawnione, a gdy ich nie wskazano — może wejść do spadku.

Po ustaleniu emerytury docelowej po 65. roku życia znaczenie może mieć wypłata gwarantowana. Jest to jednorazowe świadczenie dla osoby uposażonej, jeżeli emeryt spełnia warunki ustawowe, a jego śmierć nastąpi w ciągu 3 lat od miesiąca, od którego po raz pierwszy wypłacono emeryturę. Brak wskazania osoby uposażonej oznacza co do zasady wskazanie małżonka, jeżeli w chwili śmierci pozostawał z emerytem we wspólności majątkowej; w pozostałych przypadkach wypłata gwarantowana wchodzi do spadku.

Nie jest to więc klasyczne dziedziczenie całej kwoty historycznie zgromadzonej w OFE. Wypłata gwarantowana jest ustalana według ustawowego wzoru i zależy od kwoty środków zapisanych na subkoncie przyjętych do obliczenia emerytury oraz od liczby pełnych miesięcy, które upłynęły od pierwszej wypłaty emerytury do śmierci emeryta.

Jak złożyć wniosek do ZUS?

Jeżeli po ukończeniu 65 lat ZUS nie wydał decyzji o ponownym obliczeniu emerytury albo emeryt nie ma pewności, czy uwzględniono okresową emeryturę kapitałową i środki z subkonta, można złożyć wniosek ERPO — wniosek o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno-rentowego. W formularzu trzeba zaznaczyć właściwy zakres żądania, a do wniosku warto dołączyć kopie decyzji emerytalnych oraz wskazać, że chodzi o ponowne obliczenie emerytury z FUS po ukończeniu 65 lat.

Wniosek można złożyć w placówce ZUS, pocztą albo elektronicznie przez eZUS/PUE ZUS, jeżeli dana usługa jest dostępna na profilu ubezpieczonego. W sprawach dotyczących środków po zmarłej osobie mogą być potrzebne inne formularze, np. wniosek o transfer lub wypłatę środków z subkonta osoby ubezpieczonej albo formularz dotyczący osoby uposażonej do wypłaty gwarantowanej.

Warto zachować potwierdzenie złożenia wniosku. Jeżeli ZUS odmówi, wyda decyzję z uzasadnieniem. Dopiero z uzasadnienia zwykle wynika, czy organ kwestionuje samo prawo do przeliczenia, brak okresowej emerytury kapitałowej, brak subkonta, wcześniejsze wykorzystanie środków, czy inną przesłankę.

Osoby planujące przejście na emeryturę powinny pamiętać, że termin złożenia wniosku może wpływać na wysokość świadczenia. Szerzej opisuje to materiał o tym, kiedy najlepiej przejść na emeryturę.

Co zrobić po decyzji odmownej?

Decyzję ZUS trzeba czytać łącznie z uzasadnieniem i pouczeniem. Jeżeli emeryt nie zgadza się z rozstrzygnięciem, może wnieść odwołanie do sądu za pośrednictwem ZUS, co do zasady w terminie miesiąca od doręczenia decyzji. W odwołaniu należy wskazać, czego się żąda, z jakimi ustaleniami ZUS się nie zgadza oraz jakie dokumenty potwierdzają stanowisko emeryta.

W praktyce przed odwołaniem warto ustalić: czy dana osoba była członkiem OFE, czy miała subkonto, czy pobierała okresową emeryturę kapitałową, czy świadczenie było przyznane przed czy po 1 października 2017 r., czy ZUS zastosował właściwe średnie dalsze trwanie życia oraz czy zachował gwarancję minimalnej wysokości emerytury po przeliczeniu.

Innym zagadnieniem jest waloryzacja i przeliczenie emerytury. Waloryzacja następuje z mocy prawa według odrębnych zasad, natomiast przeliczenie wymaga ustalenia, czy istnieje konkretna podstawa prawna do ponownego obliczenia świadczenia.

Podsumowanie

Ponowne przeliczenie emerytury z uwzględnieniem środków z OFE lub subkonta jest możliwe przede wszystkim wtedy, gdy emeryt pobierał okresową emeryturę kapitałową i ukończył 65 lat. ZUS powinien wtedy ustalić emeryturę docelową według art. 26c ustawy emerytalnej, a w części starszych spraw warto złożyć wniosek ERPO.

Kwestia dziedziczenia wymaga większej ostrożności. Środki zapisane na subkoncie mogą podlegać podziałowi, ale środki przekazane do budżetu państwa jako warunek wcześniejszej emerytury nie są zwykłą kwotą spadkową. Po ustaleniu emerytury docelowej znaczenie może mieć wypłata gwarantowana, lecz tylko w granicach i terminach określonych w ustawie.

FAQ

Czy po ukończeniu 65 lat trzeba składać wniosek o przeliczenie emerytury?

Nie zawsze. W wielu sprawach ZUS powinien obliczyć emeryturę docelową z urzędu. Wniosek ERPO warto jednak złożyć, jeżeli świadczenie było przyznane przed 1 października 2017 r., decyzji po 65. roku życia nie ma albo emeryt ma wątpliwości, czy ZUS prawidłowo uwzględnił subkonto.

Czy każda osoba, która była w OFE, dostanie wyższą emeryturę po 65 latach?

Nie. Przeliczenie zależy od spełnienia warunków ustawowych, zwłaszcza od pobierania okresowej emerytury kapitałowej i stanu subkonta. Wzrost świadczenia może być znaczny, symboliczny albo w praktyce niezauważalny, ale ustawa przewiduje ochronę przed obniżeniem świadczenia poniżej dotychczasowej sumy emerytury z FUS i okresowej emerytury kapitałowej.

Czy środki z OFE po przekazaniu do ZUS zawsze są dziedziczone?

Nie. Dziedziczeniu lub podziałowi mogą podlegać środki zapisane na subkoncie albo środki objęte zasadami wypłaty gwarantowanej. Jeżeli środki zostały przekazane na dochody budżetu państwa jako warunek wcześniejszej emerytury, nie należy traktować ich jak zwykłego składnika spadku.

Czym jest wypłata gwarantowana?

To jednorazowe świadczenie dla osoby uposażonej po śmierci emeryta, który spełnia warunki z art. 25b ustawy emerytalnej. Co do zasady prawo do niej powstaje, jeżeli śmierć emeryta nastąpiła w ciągu 3 lat od miesiąca, od którego po raz pierwszy wypłacono emeryturę objętą tym przepisem.

Kto otrzyma środki z subkonta po śmierci ubezpieczonego?

Najpierw trzeba ustalić, czy zmarły pozostawał w małżeńskiej wspólności majątkowej i czy wskazał osoby uprawnione. Część przypadająca małżonkowi może być przekazana na jego subkonto, a pozostała część trafia do osób wskazanych. Gdy nie ma skutecznego wskazania, środki mogą wejść do spadku.

Jakiego formularza użyć do ponownego przeliczenia emerytury?

Co do zasady właściwy jest formularz ERPO — wniosek o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno-rentowego. W sprawach po zmarłym dotyczących subkonta lub wypłaty gwarantowanej stosuje się inne formularze, dlatego trzeba dobrać wniosek do konkretnej sprawy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w szczególności art. 24, art. 25b, art. 26 i art. 26c - tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1749.

2. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności przepisy o subkoncie - tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 199.

3. Ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych - tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1113.

4. Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych - tekst jednolity Dz.U. 2018 poz. 926.

5. Informacje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o subkoncie, podziale środków i wypłacie gwarantowanej - ZUS.pl.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.