Zasiłek macierzyński przy działalności gospodarczej

Czy przedsiębiorczyni ma urlop macierzyński?

Osoba prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą nie nabywa prawa do urlopu macierzyńskiego, ponieważ urlop jest uprawnieniem pracowniczym. Może natomiast otrzymać zasiłek macierzyński z ubezpieczenia chorobowego za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu, a następnie rodzicielskiemu, jeżeli spełnia warunki ubezpieczeniowe.

Najważniejszy warunek to podleganie ubezpieczeniu chorobowemu w dniu porodu. W przypadku przedsiębiorcy ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne. Jeżeli kobieta opłaca tylko składki obowiązkowe, ale nie zgłosiła się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, zasiłek macierzyński z tego tytułu nie będzie przysługiwał. Podobnie szczególnej weryfikacji wymaga sytuacja korzystania z ulg, przy których przedsiębiorca nie podlega ubezpieczeniom społecznym na zasadach dających prawo do chorobowego.

Dla zasiłku macierzyńskiego nie stosuje się okresu wyczekiwania tak jak przy zasiłku chorobowym. Istotne jest jednak prawidłowe zgłoszenie do ubezpieczenia chorobowego oraz brak zaległości i błędów, które mogłyby wpływać na ciągłość ubezpieczenia.

Wysokość zasiłku macierzyńskiego przy preferencyjnym ZUS

Podstawa wymiaru zasiłku macierzyńskiego dla przedsiębiorczyni jest ustalana według zasad przewidzianych w ustawie zasiłkowej. Znaczenie ma w szczególności podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe. Zasady obliczania podstawy dla osób niebędących pracownikami wynikają między innymi z art. 48 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Jeżeli kobieta opłaca składki od preferencyjnej, obniżonej podstawy, zasiłek macierzyński co do zasady również będzie wyliczony od tej niższej podstawy. Nie oznacza to jednak, że świadczenie zawsze będzie bardzo niskie. Ustawa przewiduje mechanizm podwyższenia: gdy miesięczna kwota zasiłku macierzyńskiego po pomniejszeniu o zaliczkę na podatek dochodowy jest niższa od kwoty świadczenia rodzicielskiego, zasiłek podwyższa się do tej wysokości.

W praktyce oznacza to, że przy niskiej podstawie składek przedsiębiorczyni może otrzymywać zasiłek podwyższony do poziomu świadczenia rodzicielskiego. Trzeba jednak pamiętać, że ZUS ustala świadczenie na podstawie dokumentów ubezpieczeniowych i konkretnego przebiegu ubezpieczenia, dlatego w razie przerw, korekt zgłoszeń lub zaległości warto zweryfikować sytuację indywidualnie.

Jak długo przysługuje zasiłek po urodzeniu dziecka?

Przy urodzeniu jednego dziecka podstawowy okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu wynosi 20 tygodni. Przy ciąży mnogiej okres ten jest dłuższy i zależy od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie.

Po okresie macierzyńskim rodzicom może przysługiwać zasiłek za okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu. Przy urodzeniu jednego dziecka standardowy wymiar urlopu rodzicielskiego wynosi 41 tygodni, a przy porodzie mnogim 43 tygodnie. Część tego uprawnienia jest przypisana indywidualnie każdemu z rodziców i nie przechodzi na drugiego rodzica.

Wysokość zasiłku zależy od tego, za jaki okres jest wypłacany i czy złożono wniosek obejmujący pełny okres korzystania z uprawnień rodzicielskich w ustawowym terminie. Co do zasady zasiłek za okres urlopu macierzyńskiego wynosi 100% podstawy wymiaru, a za okres urlopu rodzicielskiego 70% podstawy wymiaru. Przy wniosku złożonym w terminie 21 dni po porodzie możliwe jest uśrednienie zasiłku za okres macierzyński i rodzicielski, z zastrzeżeniem odrębnych zasad dla części nieprzenoszalnej drugiego rodzica.

Czy można prowadzić firmę podczas pobierania zasiłku?

Prowadzenie działalności gospodarczej podczas pobierania zasiłku macierzyńskiego jest co do zasady dopuszczalne. Przepisy nie zakazują przedsiębiorczyni aktywności zawodowej w okresie pobierania tego świadczenia. Potwierdza to również orzecznictwo, w którym wskazano, że prowadzenie działalności gospodarczej w trakcie pobierania zasiłku macierzyńskiego przez przedsiębiorcę nie jest prawnie zakazane, między innymi w wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 28 listopada 2019 r., sygn. akt III AUa 551/19.

Nie ma też ustawowego limitu przychodu z działalności, którego przekroczenie automatycznie pozbawiałoby prawa do zasiłku macierzyńskiego. Przedsiębiorczyni może więc wystawiać faktury, obsługiwać klientów i osiągać dochody z firmy.

Osobno trzeba jednak rozliczyć składki. Pobieranie zasiłku macierzyńskiego wpływa na tytuły do ubezpieczeń, a w praktyce może zmieniać zakres składek należnych z działalności. Zwykle nadal trzeba pamiętać o obowiązkach związanych z ubezpieczeniem zdrowotnym i dokumentami rozliczeniowymi. W razie wątpliwości warto sprawdzić konkretne rozliczenia w ZUS lub u księgowego.

Czy ojciec może przejąć część macierzyńskiego?

Tak, ale trzeba rozróżnić kilka sytuacji. Ojciec zatrudniony na umowę o pracę może przejąć część okresu odpowiadającego urlopowi macierzyńskiemu po matce, jeżeli matka wykorzysta po porodzie co najmniej 14 tygodni zasiłku macierzyńskiego i zrezygnuje z dalszego pobierania zasiłku za ten okres. Wtedy ojciec składa u pracodawcy wniosek o urlop macierzyński w niewykorzystanej części, a świadczenie za ten okres przysługuje jemu.

W takiej sytuacji matka nie pobiera zasiłku macierzyńskiego za okres, który przejmuje ojciec. Nie można podwójnie pobierać zasiłku za ten sam okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu przez oboje rodziców.

Inaczej wygląda urlop ojcowski. Jest to odrębne uprawnienie pracownika-ojca, niezależne od tego, że matka pobiera zasiłek macierzyński. Ojciec może z niego korzystać w ustawowym terminie, a za czas urlopu ojcowskiego przysługuje mu zasiłek macierzyński na zasadach właściwych dla tego urlopu.

Ile otrzymuje ojciec na urlopie?

Ojciec zatrudniony na umowę o pracę nie otrzymuje w tym czasie zwykłego wynagrodzenia za pracę, lecz zasiłek macierzyński wypłacany przez płatnika zasiłku albo ZUS. Wysokość zależy od rodzaju urlopu i podstawy wymiaru ustalonej z jego zatrudnienia.

Za przejętą część okresu odpowiadającego urlopowi macierzyńskiemu zasiłek zasadniczo wynosi 100% podstawy wymiaru. Za urlop rodzicielski stosuje się odrębne stawki, w szczególności 70% podstawy wymiaru albo stawkę uśrednioną, jeżeli spełniono warunki do takiego rozliczenia. Za urlop ojcowski zasiłek wynosi co do zasady 100% podstawy wymiaru.

Jeżeli ojciec i matka chcą podzielić między siebie okres rodzicielski, trzeba dopilnować, aby okresy wskazane we wnioskach nie przekraczały łącznego przysługującego wymiaru oraz aby uwzględniały część nieprzenoszalną przysługującą każdemu rodzicowi.

FAQ

Czy na preferencyjnym ZUS zawsze przysługuje zasiłek macierzyński?

Nie zawsze. Preferencyjny ZUS nie wyklucza zasiłku, ale przedsiębiorczyni musi podlegać dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w dniu porodu. Jeżeli nie była zgłoszona do chorobowego, zasiłek z działalności nie przysługuje.

Czy matka prowadząca firmę ma urlop macierzyński?

Nie w sensie pracowniczym. Urlop macierzyński jest uprawnieniem pracownika. Przedsiębiorczyni może natomiast pobierać zasiłek macierzyński za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu i rodzicielskiemu.

Czy można pracować w firmie i pobierać zasiłek macierzyński?

Tak. Przepisy nie zakazują prowadzenia działalności gospodarczej w czasie pobierania zasiłku macierzyńskiego. Nie ma też ustawowego limitu przychodu z tej działalności, który automatycznie odbierałby prawo do zasiłku.

Czy ojciec może być na urlopie, gdy matka pobiera zasiłek?

Tak, ale zależy od rodzaju urlopu. Urlop ojcowski jest odrębny i może być wykorzystywany niezależnie. Przy przejęciu części okresu macierzyńskiego matka rezygnuje z zasiłku za przejmowany okres, a zasiłek pobiera ojciec.

Czy matka musi wykorzystać część zasiłku po porodzie?

Tak. Matka musi wykorzystać po porodzie co najmniej 14 tygodni okresu odpowiadającego urlopowi macierzyńskiemu, zanim ojciec dziecka będzie mógł przejąć pozostałą część tego okresu.

Czy ojciec dostaje pensję czy zasiłek?

W czasie urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego albo ojcowskiego ojciec nie otrzymuje zwykłego wynagrodzenia za pracę za ten czas, lecz zasiłek macierzyński. Jego wysokość zależy od rodzaju urlopu i podstawy wymiaru z zatrudnienia.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636
2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy
3. Por. J. Wantoch-Rekowski, Komentarz do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, LEX 2015
4. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 28 listopada 2019 r., sygn. akt III AUa 551/19

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.