Emerytura z UK po Brexicie a polski ZUS – dokumenty i koordynacja

Najczęstsze nieporozumienie dotyczy pojęcia „łączenia okresów”. Koordynacja nie tworzy jednej wspólnej polsko-brytyjskiej emerytury. Ma zapobiec sytuacji, w której część kariery zawodowej za granicą zostaje pominięta tylko dlatego, że ubezpieczenie było rozłożone między dwa systemy.

Podobny mechanizm występuje przy innych karierach międzynarodowych, choć podstawy prawne mogą być inne. Dla porównania można zobaczyć materiał Niemiecka emerytura po powrocie do Polski. W przypadku Wielkiej Brytanii trzeba dodatkowo uwzględnić skutki Brexitu i datę 1 stycznia 2021 r.

Praca za granicą a polski ZUS

Jeżeli w danym okresie pracowałeś w Wielkiej Brytanii i podlegałeś tamtejszemu systemowi ubezpieczeń, składki National Insurance były rozliczane w UK. Sam fakt późniejszego powrotu do Polski nie powoduje przeksięgowania tych składek do ZUS. Polski organ nie dopisuje brytyjskich zarobków do polskiego konta ubezpieczonego tak, jakby składki zostały opłacone w Polsce.

Znaczenie okresów brytyjskich pojawia się na innym poziomie. Jeżeli do uzyskania określonego świadczenia albo gwarancji potrzebny jest odpowiedni okres ubezpieczenia, zasady koordynacji mogą nakazywać uwzględnienie okresów z drugiego państwa. Następnie każde państwo ustala swoją część świadczenia według własnych przepisów.

W karierach obejmujących państwa UE i EFTA działa ten sam podstawowy cel koordynacji: ochrona okresów ubezpieczenia bez tworzenia jednego funduszu. Przykładem może być Emerytura z Polski i Islandii a ZUS, przy czym Wielka Brytania od 2021 r. nie jest państwem UE ani EOG i jej relację z Polską trzeba oceniać przez odrębne umowy UE–UK.

Koordynacja świadczeń w UE, EOG i Wielkiej Brytanii po Brexicie

Okres przejściowy po wystąpieniu Wielkiej Brytanii z UE zakończył się 31 grudnia 2020 r. Od tego momentu nie można po prostu zakładać, że do każdej nowej sytuacji stosuje się unijne rozporządzenia tak samo jak przed Brexitem. Jednocześnie wcześniejsze prawa nie zniknęły.

Dla osób objętych zakresem umowy o wystąpieniu nadal istotne są zasady koordynacji oparte na rozporządzeniach nr 883/2004 i 987/2009. Umowa chroni również określone prawa wynikające z okresów ubezpieczenia, zatrudnienia, pracy na własny rachunek lub zamieszkania przebytych przed końcem okresu przejściowego. Dlatego świadczenie może być ustalane wiele lat po Brexicie, mimo że część okresów została przebyta przed 2021 r.

Nowe sytuacje transgraniczne od 1 stycznia 2021 r. są natomiast co do zasady objęte Protokołem w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego do Umowy o handlu i współpracy między UE a Wielką Brytanią. Protokół obejmuje m.in. świadczenia z tytułu starości i przewiduje mechanizmy sumowania okresów, eksportu świadczeń oraz ustalania właściwego ustawodawstwa.

To rozróżnienie ma znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy spór dotyczy uznania konkretnego okresu, podlegania ustawodawstwu jednego państwa albo odmowy zaliczenia okresu po zmianie miejsca pracy. Do zwykłego wniosku emerytalnego użytkownik nie musi samodzielnie kwalifikować każdego roku według właściwej umowy, ale powinien podać pełny przebieg ubezpieczenia.

Dokumenty, formularze i zaświadczenie A1

W sprawie polsko-brytyjskiej najwięcej problemów powodują nie same przepisy, lecz niepełne dane o okresach pracy. ZUS musi mieć informacje pozwalające zidentyfikować zagraniczne ubezpieczenie i przekazać sprawę do właściwej instytucji.

Aktualna informacja ZUS do formularza EMP wprost wskazuje Wielką Brytanię wśród państw, których okresy ubezpieczenia mogą być obsługiwane w postępowaniu międzynarodowym. Przy wniosku emerytalnym istotne są w szczególności:

• EMP – wniosek o emeryturę z ZUS;
• E 207 PL – informacja o przebiegu ubezpieczenia, w której należy wykazać okresy zagraniczne, w tym brytyjskie;
• ERP-6 – informacja o okresach składkowych i nieskładkowych w Polsce;
• EMZ – załącznik używany w sprawach, w których wniosek obejmuje także emeryturę z zagranicznej instytucji; zawsze należy korzystać z aktualnej wersji formularza udostępnionej przez ZUS;
• dokumenty dotyczące polskiego zatrudnienia i wynagrodzeń, jeżeli są potrzebne do ustalenia kapitału początkowego, podstawy wymiaru albo innych elementów świadczenia;
• dane o zatrudnieniu w UK: przede wszystkim National Insurance number, okresy pracy, nazwy pracodawców i posiadane dokumenty, np. P45, P60, payslipy lub korespondencję z HMRC albo DWP.

Brak kompletu brytyjskich dokumentów nie musi automatycznie zamykać sprawy, ponieważ instytucje ubezpieczeniowe wymieniają informacje. Im dokładniejsze są jednak dane o pracodawcach, datach i numerze ubezpieczenia, tym mniejsze ryzyko, że konieczne będzie dodatkowe postępowanie wyjaśniające.

Wniosek można złożyć w placówce ZUS albo elektronicznie przez PUE/eZUS. Sprawy z elementem zagranicznym są następnie obsługiwane przez jednostki ZUS realizujące umowy międzynarodowe. Przy kompletowaniu polskich dowodów zatrudnienia pomocny może być również materiał Polska emerytura a praca i meldunek w Niemczech, ponieważ pokazuje praktyczne znaczenie dokumentów krajowych przy karierze transgranicznej.

A1 nie służy do potwierdzania emerytury z UK

Zaświadczenie A1 odpowiada na inne pytanie: któremu ustawodawstwu zabezpieczenia społecznego podlega dana osoba podczas pracy transgranicznej. Może mieć znaczenie np. przy czasowym delegowaniu pracownika z Polski do Wielkiej Brytanii albo przy pracy w kilku państwach. ZUS przewiduje wydawanie A1 również dla sytuacji związanych z Wielką Brytanią, a podstawą po Brexicie może być m.in. art. SSC.11 Protokołu o koordynacji do Umowy o handlu i współpracy.

A1 nie potwierdza liczby lat uprawniających do UK State Pension i nie zastępuje danych z brytyjskiego National Insurance record. Jeżeli problem dotyczy wyłącznie emerytury za już zakończone okresy pracy, brak A1 nie oznacza sam w sobie braku prawa do świadczenia. A1 jest przede wszystkim dokumentem dotyczącym właściwego systemu ubezpieczeniowego w okresie wykonywania pracy.

Emerytura zagraniczna i polska emerytura

Można mieć jednocześnie prawo do polskiej emerytury i brytyjskiej State Pension. Nie jest to świadczenie wspólne. ZUS wydaje decyzję na podstawie polskich przepisów, a instytucja brytyjska rozstrzyga prawo do emerytury z UK według prawa brytyjskiego.

W przypadku nowej UK State Pension co do zasady trzeba mieć odpowiednią liczbę qualifying years w National Insurance record. Brytyjskie przepisy przewidują zwykle co najmniej 10 lat kwalifikowanych do uzyskania jakiejkolwiek nowej State Pension, przy czym okresy ubezpieczenia z państw objętych koordynacją mogą pomóc spełnić warunek minimalny. Sama kwota świadczenia z UK zależy jednak zasadniczo od brytyjskiego przebiegu ubezpieczenia, a nie od wysokości składek zapisanych w ZUS.

Po stronie polskiej dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. wysokość emerytury jest co do zasady obliczana z kapitału zgromadzonego w polskim systemie: zwaloryzowanych składek, kapitału początkowego i środków na subkoncie, jeśli występują. Zagraniczne okresy nie są dopisywane do tych kwot. Mogą natomiast mieć znaczenie tam, gdzie przepisy wymagają ustalenia odpowiedniego stażu, np. przy ocenie prawa do podwyższenia emerytury do minimum.

Różne państwa mogą też mieć różny wiek emerytalny. Osiągnięcie wieku emerytalnego w Polsce nie oznacza automatycznie, że tego samego dnia powstaje prawo do UK State Pension. ZUS w informacji do EMP przewiduje możliwość wskazania, że zainteresowany chce odroczyć ustalanie zagranicznej emerytury. Taka decyzja powinna być świadoma, bo później trzeba ponownie uruchomić postępowanie zagraniczne.

Jeżeli głównym problemem jest ustalenie, jak polskie świadczenie wygląda po okresach zatrudnienia w Wielkiej Brytanii, warto zestawić decyzję ZUS z zasadami opisanymi w materiale Emerytura w Polsce po pracy w Anglii.

Zawieszenie, limity i obowiązek zgłoszenia

Samo pobieranie emerytury z Wielkiej Brytanii nie powoduje zmniejszenia ani zawieszenia polskiej emerytury tylko dlatego, że jest to drugie świadczenie. Inaczej należy oceniać przychód z pracy wykonywanej w UK.

Jeżeli emeryt nie osiągnął jeszcze powszechnego wieku emerytalnego w Polsce, przychód z pracy za granicą może wpływać na wypłatę świadczenia z ZUS. ZUS bierze pod uwagę zarobki również wtedy, gdy zatrudnienie lub działalność są wykonywane poza Polską. Progi są powiązane z przeciętnym wynagrodzeniem i zmieniają się kwartalnie.

Od 1 września do 30 listopada 2026 r. kwoty wynoszą:

• do 6463,20 zł miesięcznie, czyli 70% przeciętnego wynagrodzenia – przychód nie powoduje zmniejszenia świadczenia;
• powyżej 6463,20 zł, ale nie więcej niż 12 003,10 zł – świadczenie może zostać zmniejszone;
• powyżej 12 003,10 zł, czyli 130% przeciętnego wynagrodzenia – wypłata może zostać zawieszona.

Po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego – 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn – zwykłe limity dorabiania co do zasady nie mają zastosowania. Trzeba jednak odróżnić je od art. 103a ustawy emerytalnej.

Jeżeli osoba kontynuuje stosunek pracy z pracodawcą, na rzecz którego pracowała bezpośrednio przed nabyciem prawa do emerytury, ZUS może zawiesić wypłatę bez względu na wiek i wysokość zarobków. Aktualna informacja ZUS do formularza EMP wskazuje, że zasada ta dotyczy również zatrudnienia w Wielkiej Brytanii. Aby podjąć wypłatę, trzeba rozwiązać ten stosunek pracy i złożyć wniosek wraz z dokumentem potwierdzającym rozwiązanie zatrudnienia.

Osoby podlegające limitom przychodu powinny informować ZUS o podjęciu pracy i wysokości zarobków, a po zakończeniu roku – w wymaganych przypadkach – przedstawić dane potrzebne do rozliczenia świadczenia. Brak informacji może skutkować żądaniem zwrotu świadczeń nienależnie pobranych za dłuższy okres.

Jak to działa w typowych sytuacjach

Analogiczny problem z błędnym rozumieniem „przenoszenia składek” pojawia się w relacjach z innymi państwami. Pomocne porównanie zawiera materiał Składki z Irlandii a emerytura w Polsce – mechanizm koordynacji także tam nie polega na prostym przelewie zagranicznych składek do ZUS.

Najczęstsze błędy przy emeryturze z UK i ZUS

• Oczekiwanie transferu składek z UK do Polski. Koordynacja chroni okresy i prawa, ale nie przenosi brytyjskich składek na indywidualne konto w ZUS.
• Niewskazanie wszystkich okresów zatrudnienia w UK. Brak dat, nazw pracodawców lub National Insurance number może wydłużyć wymianę danych między instytucjami.
• Traktowanie A1 jak zaświadczenia o stażu emerytalnym. A1 dotyczy właściwego ustawodawstwa w okresie pracy, a nie samego ustalenia emerytury.
• Założenie, że wiek emerytalny jest taki sam w Polsce i UK. Prawo do obu świadczeń może powstać w różnych terminach.
• Kontynuowanie bez przerwy zatrudnienia u tego samego pracodawcy. Przy polskiej emeryturze może to uruchomić zawieszenie wypłaty na podstawie art. 103a.
• Mylenie zagranicznej emerytury z przychodem z pracy. Samo pobieranie UK State Pension nie jest tym samym co zarobki z dalszego zatrudnienia; to przychód z pracy może wpływać na wcześniejszą emeryturę z ZUS.

FAQ

Czy lata pracy w Wielkiej Brytanii liczą się do polskiej emerytury?

Mogą być uwzględniane przy ustalaniu warunków, dla których potrzebne jest sumowanie okresów ubezpieczenia. Nie oznacza to jednak, że brytyjskie składki zwiększają stan polskiego konta emerytalnego. Wysokość polskiej emerytury jest ustalana według polskich zasad.

Czy Brexit anulował okresy ubezpieczenia sprzed 2021 r.?

Nie. Umowa o wystąpieniu chroni określone prawa związane z okresami przebytymi przed końcem okresu przejściowego. Dodatkowo od 2021 r. funkcjonuje odrębny mechanizm koordynacji w Umowie o handlu i współpracy UE–UK.

Czy mieszkając w Polsce trzeba składać osobny wniosek o emeryturę do Wielkiej Brytanii?

W typowej sprawie z okresem ubezpieczenia w Polsce i UK można rozpocząć postępowanie w ZUS, który przekazuje dane do właściwej instytucji zagranicznej. Jeżeli jednak chcesz ubiegać się wyłącznie o świadczenie brytyjskie, odraczasz zagraniczną emeryturę albo Twoja sytuacja nie mieści się w standardowej procedurze koordynacyjnej, może być potrzebny bezpośredni kontakt z brytyjskim International Pension Centre.

Czy zaświadczenie A1 jest potrzebne do emerytury z Wielkiej Brytanii?

Nie jako podstawowy dokument emerytalny. A1 potwierdza, jakiemu ustawodawstwu w zakresie zabezpieczenia społecznego podlega osoba podczas pracy transgranicznej. Jeżeli spór dotyczy wydania albo cofnięcia tego dokumentu, zobacz Zaświadczenie A1 – odmowa lub cofnięcie przez ZUS.

Czy brytyjska emerytura zmniejszy polską emeryturę z ZUS?

Samo pobieranie zagranicznej emerytury lub renty nie powoduje automatycznie zmniejszenia ani zawieszenia świadczenia z ZUS. Inaczej może być z przychodem z pracy wykonywanej w UK, zwłaszcza przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego.

Czy polska i brytyjska emerytura mogą być wypłacane równocześnie w Polsce?

Tak, jeżeli spełniasz warunki każdego z systemów. UK State Pension może być wypłacana osobie mieszkającej w Polsce, a świadczenie brytyjskie podlega zasadom corocznej aktualizacji stosowanym wobec osób mieszkających w państwach EOG. ZUS może także przekazywać polskie świadczenie do Wielkiej Brytanii, jeżeli emeryt tam mieszka.

Podsumowanie

Najbezpieczniej traktować sprawę jako dwa odrębne świadczenia połączone procedurą koordynacyjną. ZUS nie przejmuje składek z UK, a Wielka Brytania nie przejmuje polskiego kapitału. Instytucje wykorzystują natomiast informacje o okresach z drugiego państwa tam, gdzie jest to potrzebne do ustalenia prawa.

Źródła

• Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1749 ze zm., w szczególności art. 87, art. 103a i art. 104.
• Umowa o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej – część druga, tytuł III dotyczący koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
• Umowa o handlu i współpracy między Unią Europejską i Euratomem a Zjednoczonym Królestwem, Dz.Urz. UE L 149 z 30.04.2021 r., wraz z Protokołem w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 oraz rozporządzenie nr 987/2009 – w zakresie, w jakim znajdują zastosowanie na podstawie umowy o wystąpieniu.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych: aktualna informacja do wniosku EMP; materiały o składaniu wniosków emerytalno-rentowych przez osoby pracujące za granicą; informacje o A1 dla pracy w Wielkiej Brytanii; informacje o zawieszaniu i zmniejszaniu świadczeń.
• GOV.UK: The new State Pension – eligibility oraz living and working overseas; Claim State Pension if you live abroad; Benefits and pensions for UK nationals in the EU, EEA or Switzerland.