Kiedy najlepiej złożyć wniosek o emeryturę w ZUS

Najlepszy moment na złożenie wniosku o emeryturę w ZUS nie zawsze oznacza pierwszy możliwy dzień po urodzinach. Dla jednej osoby korzystne będzie szybkie złożenie formularza EMP, aby nie stracić wypłaty za miesiąc, w którym osiągnęła wiek emerytalny. Dla innej rozsądne może być poczekanie do kolejnego miesiąca, rozliczenie ostatnich składek, sprawdzenie kapitału początkowego albo zakończenie zatrudnienia.

W praktyce najczęściej pojawiają się pytania: czy warto złożyć wniosek o emeryturę w czerwcu, czy lepiej poczekać do lipca lub sierpnia, czy pierwsza emerytura będzie za cały miesiąc, co z dalszą pracą oraz czy po złożeniu wniosku można jeszcze doliczyć nowe składki. Sam mechanizm waloryzacji szerzej omawia artykuł Sposób waloryzacji składek emerytalnych w ZUS. Ten tekst koncentruje się na praktycznej decyzji: kiedy i jak złożyć wniosek, żeby uniknąć błędów formalnych i finansowych.

Kiedy ten temat dotyczy ubezpieczonego

Ten temat dotyczy przede wszystkim osoby, która zbliża się do powszechnego wieku emerytalnego: 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn. Dotyczy także osób, które już osiągnęły wiek emerytalny, ale nadal pracują, prowadzą działalność, pobierają wcześniejszą emeryturę albo chcą ocenić, czy warto poczekać ze złożeniem wniosku.

Termin złożenia wniosku ma szczególne znaczenie, gdy:

• ubezpieczony kończy 60 albo 65 lat w środku miesiąca i chce wiedzieć, czy emerytura będzie za pełny miesiąc;
• pracownik chce zakończyć zatrudnienie i rozpocząć wypłatę emerytury od konkretnego miesiąca;
• osoba pracuje dalej po osiągnięciu wieku emerytalnego i chce tylko ustalić prawo do świadczenia;
• wniosek miałby zostać złożony w czerwcu, lipcu albo sierpniu i pojawia się pytanie o waloryzację;
• brakuje dokumentów płacowych lub świadectw pracy z dawnych zakładów;
• ubezpieczony pobiera wcześniejszą emeryturę i rozważa przejście na emeryturę powszechną;
• po przyznaniu emerytury mają jeszcze wpłynąć składki z dalszej pracy.

ZUS nie wypłaca powszechnej emerytury automatycznie tylko dlatego, że ubezpieczony osiągnął wiek emerytalny. Konieczny jest wniosek. Jeżeli zostanie złożony zbyt wcześnie, może dojść do odmowy. Jeżeli zostanie złożony zbyt późno, świadczenie zasadniczo nie będzie wypłacone za miesiące poprzedzające miesiąc złożenia wniosku.

Warunki i podstawowe pojęcia

Przy powszechnej emeryturze z ZUS podstawowym warunkiem jest osiągnięcie wieku emerytalnego. Dla większości osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. wysokość świadczenia zależy od wartości zgromadzonych i zwaloryzowanych składek, kapitału początkowego, środków zapisanych na subkoncie oraz średniego dalszego trwania życia przyjętego do obliczenia emerytury.

Termin 30 dni należy rozumieć jako dni kalendarzowe, a nie dni robocze. Jeżeli więc warunki do emerytury będą spełnione 20 września, co do zasady wniosek można złożyć najwcześniej 30 dni kalendarzowych wcześniej. Nie chodzi o 30 dni pracy ZUS ani o 30 dni od poniedziałku do piątku. Wniosek złożony wcześniej może zostać uznany za przedwczesny.

Trzeba odróżnić cztery daty:

• dzień osiągnięcia wieku emerytalnego;
• dzień złożenia wniosku EMP;
• miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury;
• dzień faktycznej wypłaty pieniędzy przez ZUS.

Jeżeli ubezpieczony osiąga wiek emerytalny w trakcie miesiąca, pierwsza emerytura może zostać naliczona od dnia spełnienia warunków, a nie za cały miesiąc. Dlatego pytanie o emeryturę za niepełny miesiąc jest jednym z najważniejszych przy planowaniu daty wniosku. Szerzej omawia to artykuł Pierwsza wypłata emerytury za niepełny miesiąc.

Dokumenty do ZUS

Podstawowym formularzem jest EMP, czyli wniosek o emeryturę. Można go złożyć elektronicznie przez PUE/e-ZUS, osobiście w placówce ZUS, pocztą, przez pełnomocnika albo za pośrednictwem polskiego urzędu konsularnego. Do wniosku dołącza się dokumenty potrzebne do ustalenia prawa do świadczenia i jego wysokości.

Najczęściej potrzebne są:

• formularz EMP;
• informacja o okresach składkowych i nieskładkowych, zwykle ERP-6;
• świadectwa pracy i inne dokumenty potwierdzające zatrudnienie;
• dokumenty płacowe, np. ERP-7, legitymacje ubezpieczeniowe, zaświadczenia z archiwów albo dokumenty od byłych pracodawców;
• dokumenty dotyczące pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, jeżeli mają znaczenie w konkretnej sprawie;
• świadectwo pracy potwierdzające rozwiązanie stosunku pracy, jeżeli emerytura ma być wypłacana osobie zatrudnionej dotychczas u tego samego pracodawcy;
• dokument pełnomocnictwa, jeżeli sprawę prowadzi pełnomocnik.

Jeżeli ktoś pracuje na etacie i chce nie tylko otrzymać decyzję, ale także pobierać emeryturę, powinien sprawdzić datę rozwiązania umowy i datę wydania świadectwa pracy. Samo osiągnięcie wieku emerytalnego oraz złożenie formularza EMP nie zawsze wystarczy do wypłaty świadczenia. Problem ten szerzej opisuje artykuł Wniosek o emeryturę a dalsza praca.

Jak ZUS liczy świadczenie lub okresy

Emerytura na nowych zasadach jest obliczana przez podzielenie podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia. Podstawę stanowią zwaloryzowane składki z konta ubezpieczonego, zwaloryzowany kapitał początkowy oraz środki zapisane na subkoncie. ZUS bierze pod uwagę składki zewidencjonowane do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury.

To oznacza, że miesiąc złożenia wniosku może mieć znaczenie, ale nie zawsze w ten sam sposób. Znaczenie mogą mieć: roczna waloryzacja konta, waloryzacja kwartalna, stan subkonta, składki rozliczone przez płatnika, data rozwiązania zatrudnienia oraz to, czy wniosek dotyczy pierwszego przyznania emerytury, czy przejścia z wcześniejszej emerytury na powszechną.

Okresy składkowe i nieskładkowe

Okresy składkowe to przede wszystkim okresy zatrudnienia lub innej aktywności, za które były należne składki na ubezpieczenia społeczne. Okresy nieskładkowe obejmują m.in. wybrane okresy pobierania świadczeń, nauki lub przerw, które ustawa pozwala uwzględnić w określonym zakresie. Przy emeryturze na nowych zasadach sam staż zwykle nie decyduje o prawie do świadczenia, ale może mieć znaczenie dla podwyższenia emerytury do kwoty najniższej emerytury.

Jeżeli dokumenty z dawnych zakładów pracy są niepełne, warto je uporządkować przed złożeniem wniosku. Dotyczy to zwłaszcza okresów sprzed 1999 r., bo wtedy dane płacowe mogą wpływać na kapitał początkowy. Brak dokumentów nie zawsze blokuje złożenie wniosku, ale może spowodować niższe obliczenie albo konieczność późniejszego przeliczenia.

Kapitał początkowy, subkonto i waloryzacja

Kapitał początkowy odtwarza wartość składek za okresy sprzed reformy emerytalnej. Jeżeli nie został ustalony albo został ustalony na podstawie niepełnych danych, może obniżyć emeryturę. ZUS przy wniosku EMP może ustalić kapitał początkowy, jeżeli wcześniej nie złożono wniosku w tej sprawie, ale praktycznie lepiej nie zostawiać braków dokumentacyjnych na ostatnią chwilę.

Subkonto jest osobną częścią zapisów emerytalnych w ZUS. Środki na subkoncie również wchodzą do podstawy obliczenia emerytury, chyba że przepisy szczególne przewidują wyjątek. Dla wyboru terminu ma to znaczenie, bo ZUS ustala podstawę według stanu i waloryzacji właściwej dla miesiąca, od którego emerytura ma być wypłacana. Jeżeli na subkoncie mają pojawić się nowe zapisy albo waloryzacja, wcześniejsze lub późniejsze złożenie wniosku może zmienić wynik obliczenia.

Waloryzacja składek i kapitału początkowego jest przeprowadzana według zasad ustawowych. Istotna jest waloryzacja roczna oraz kwartalna. W przeszłości szczególną uwagę zwracano na tak zwane emerytury czerwcowe. Obecnie nie należy automatycznie zakładać, że złożenie wniosku w czerwcu zawsze jest niekorzystne, ponieważ przepisy przewidują mechanizm, który pozwala obliczyć emeryturę korzystniej, jeżeli w czerwcu sposób majowy daje lepszy wynik. Nadal jednak warto porównać warianty, bo ostateczny rezultat zależy od konta, subkonta, dalszej pracy i daty wypłaty.

Jeżeli ubezpieczony pobiera wcześniejszą emeryturę, przejście na emeryturę powszechną wymaga dodatkowej ostrożności. W takich sprawach znaczenie może mieć rodzaj wcześniejszego świadczenia, data jego przyznania, kwoty pobranych emerytur i szczególne przepisy dotyczące pomniejszenia podstawy obliczenia. Nie jest to zwykły przypadek wyboru miesiąca. Szerzej omawia to artykuł Przeliczenie wcześniejszej emerytury po wieku emerytalnym.

Składki dopłacone lub zaksięgowane po złożeniu wniosku nie zawsze pojawią się w pierwszej decyzji, szczególnie jeżeli dotyczą okresów późniejszych albo zostaną zapisane po ustaleniu wypłaty. Jeżeli emeryt po przyznaniu świadczenia dalej pracuje i podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, nowe składki mogą zwiększyć świadczenie przez ponowne ustalenie wysokości emerytury. Zasadniczo wymaga to wniosku i następuje według odrębnych reguł.

Decyzja ZUS, terminy i odwołanie

ZUS powinien wydać decyzję w sprawie emerytury w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do jej wydania. Ten termin nie zawsze biegnie od dnia złożenia wniosku. Jeżeli brakuje dokumentów, świadectwa pracy, danych z konta albo wyjaśnień, ZUS może zwrócić się o uzupełnienie sprawy.

Od decyzji ZUS można wnieść odwołanie do sądu okręgowego, sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Odwołanie składa się za pośrednictwem jednostki ZUS, która wydała decyzję. Termin wynosi miesiąc od dnia doręczenia decyzji. Odwołanie może dotyczyć m.in. odmowy przyznania świadczenia, daty wypłaty, nieuwzględnienia dokumentów, błędów w kapitale początkowym, subkoncie albo nieprawidłowego obliczenia wysokości emerytury.

Jeżeli problemem jest dalsza aktywność zawodowa, trzeba odróżnić dalszą pracę po osiągnięciu wieku emerytalnego od kontynuowania zatrudnienia u tego samego pracodawcy bez rozwiązania stosunku pracy. Praktyczne skutki takiej decyzji omawia osobny tekst: Dalsza praca po osiągnięciu wieku emerytalnego.

Wniosek o emeryturę można także wycofać. Służy do tego formularz EWS, choć dopuszczalne jest również złożenie jednoznacznego pisma, z którego wynika, że ubezpieczony wycofuje wniosek. W sprawie polskiego świadczenia można to zrobić przed otrzymaniem decyzji albo w ciągu miesiąca od dnia, w którym decyzja została doręczona. Skutkiem wycofania jest umorzenie postępowania w sprawie świadczenia. Praktycznie oznacza to, że ZUS traktuje sprawę tak, jakby wniosek nie doprowadził do rozstrzygnięcia co do świadczenia, a ubezpieczony może później złożyć nowy wniosek.

Wycofanie wniosku może mieć sens, gdy po złożeniu dokumentów okaże się, że wybrany miesiąc jest niekorzystny, brakuje istotnych dokumentów, nie rozwiązano stosunku pracy albo porównanie wariantów wskazuje, że lepiej poczekać. Nie należy jednak wycofywać wniosku automatycznie. Trzeba sprawdzić, czy nie spowoduje to utraty wypłaty za miesiąc, w którym świadczenie mogłoby już przysługiwać.

Najczęstsze błędy

Najczęstszy błąd to złożenie wniosku ponad 30 dni kalendarzowych przed spełnieniem warunków. Osoba, która chce załatwić sprawę z dużym wyprzedzeniem, może otrzymać decyzję odmowną i będzie musiała ponownie pilnować terminu.

Drugim błędem jest złożenie wniosku zbyt późno przy założeniu, że ZUS wypłaci emeryturę od dnia urodzin niezależnie od daty wniosku. Świadczenie jest wypłacane od dnia powstania prawa, ale nie wcześniej niż od miesiąca zgłoszenia wniosku, więc zwłoka może oznaczać utratę pieniędzy.

Trzeci błąd to nieuwzględnienie pierwszego niepełnego miesiąca. Osoba, która kończy wiek emerytalny w środku miesiąca, nie powinna zakładać, że pierwsza emerytura obejmie cały miesiąc. To szczególnie ważne przy planowaniu wynagrodzenia, rozwiązania umowy i domowego budżetu.

Czwarty błąd to automatyczne unikanie czerwca albo automatyczne wybieranie lipca bez porównania wariantów. Po zmianach prawnych sam czerwiec nie musi być problemem, ale nadal trzeba ocenić waloryzację, subkonto, ostatnie składki i ewentualną utratę wypłat.

Piąty błąd to brak analizy subkonta. Ubezpieczony widzi często tylko ogólną kwotę przyszłej emerytury, ale przy obliczeniu znaczenie mają także środki zewidencjonowane na subkoncie i ich waloryzacja. Wybór miesiąca może być istotny, jeżeli na subkoncie mają pojawić się nowe zapisy.

Szósty błąd to przekonanie, że po wydaniu decyzji nie da się już nic zrobić. W zależności od sytuacji można wnieść odwołanie, wycofać wniosek w terminie, złożyć nowy wniosek albo po przyznaniu świadczenia wystąpić o ponowne obliczenie emerytury.

FAQ

Czy 30 dni przed emeryturą to dni kalendarzowe czy robocze?

Chodzi o 30 dni kalendarzowych. Do liczenia nie pomija się sobót, niedziel ani świąt. Jeżeli warunki do emerytury spełnisz 20 września, liczysz 30 kolejnych dni wstecz w kalendarzu, a nie 30 dni pracy urzędu.

Czy można złożyć wniosek o emeryturę wcześniej niż 30 dni przed urodzinami?

Złożenie wniosku z większym wyprzedzeniem jest ryzykowne, bo ZUS może uznać, że warunki nie są jeszcze spełnione, i wydać decyzję odmowną. Dokumenty można kompletować wcześniej, ale sam wniosek EMP najlepiej złożyć dopiero w dopuszczalnym terminie.

Czy warto złożyć wniosek o emeryturę w czerwcu?

Nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich. Obecne przepisy ograniczają dawny problem emerytur czerwcowych, ale nadal trzeba porównać wariant czerwcowy z lipcowym lub sierpniowym. Znaczenie mają waloryzacja, subkonto, nowe składki, data wypłaty i to, czy zwłoka nie spowoduje utraty świadczenia za wcześniejszy miesiąc.

Czy pierwsza emerytura będzie za cały miesiąc?

Nie zawsze. Jeżeli wiek emerytalny osiągasz w trakcie miesiąca, pierwsza wypłata może obejmować okres od dnia powstania prawa do końca miesiąca. Dlatego osoba urodzona 20. dnia miesiąca nie powinna automatycznie zakładać wypłaty za cały miesiąc.

Jak subkonto wpływa na wybór terminu złożenia wniosku?

Środki zapisane na subkoncie są częścią podstawy obliczenia emerytury, chyba że w konkretnej sprawie działa wyjątek ustawowy. Jeżeli na subkoncie mają pojawić się nowe zapisy albo ma znaczenie waloryzacja, miesiąc rozpoczęcia wypłaty może wpływać na wysokość świadczenia. Warto sprawdzić stan subkonta na PUE/e-ZUS przed złożeniem wniosku.

Co ze składkami dopłaconymi po złożeniu wniosku?

Składki zaksięgowane lub należne za późniejszy okres nie zawsze zostaną uwzględnione w pierwszej decyzji. Jeżeli dotyczą pracy wykonywanej po przyznaniu emerytury, mogą zostać uwzględnione przy ponownym ustaleniu wysokości świadczenia. Zwykle wymaga to osobnego wniosku o ponowne obliczenie emerytury.

Kiedy można złożyć wniosek o ponowne przeliczenie emerytury?

Jeżeli po przyznaniu emerytury dalej pracujesz i podlegasz ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, możesz wystąpić o ponowne ustalenie wysokości świadczenia. Przy emeryturach obliczonych na nowych zasadach wniosek składa się zasadniczo nie wcześniej niż po upływie roku kalendarzowego albo po ustaniu ubezpieczeń. Szczegółowy problem pracujących emerytów omawia artykuł Przeliczenie emerytury pracującego emeryta.

Czy mogę wycofać wniosek o emeryturę?

Tak. Wniosek o polskie świadczenie można wycofać przed otrzymaniem decyzji albo w ciągu miesiąca od dnia jej doręczenia. Można użyć formularza EWS. Po skutecznym wycofaniu ZUS umorzy postępowanie, ale przed takim krokiem trzeba sprawdzić, czy nie spowoduje to utraty wypłaty za dany miesiąc.

Czy osoba na wcześniejszej emeryturze powinna składać wniosek od razu po wieku emerytalnym?

Nie zawsze. Przy wcześniejszej emeryturze trzeba sprawdzić, jakie świadczenie było pobierane, na jakiej podstawie, czy wystąpi pomniejszenie podstawy obliczenia oraz czy subkonto będzie uwzględnione. To wymaga indywidualnej analizy decyzji i dokumentów, bo skutki mogą być inne niż przy pierwszym wniosku o emeryturę powszechną.

Czy ZUS sam przeliczy emeryturę po nowych składkach?

Co do zasady nie należy zakładać, że każde przeliczenie nastąpi automatycznie. Jeżeli po przyznaniu emerytury pracujesz i chcesz uwzględnić nowe składki, złóż wniosek o ponowne obliczenie świadczenia. W praktyce najczęściej stosuje się formularz ERPO.

Co zrobić, jeżeli decyzja ZUS wydaje się zaniżona?

Najpierw sprawdź, czy ZUS uwzględnił wszystkie okresy, wynagrodzenia, kapitał początkowy, subkonto i składki. Jeżeli błąd nadal jest widoczny, możesz wnieść odwołanie do sądu za pośrednictwem ZUS w terminie miesiąca od doręczenia decyzji. Jeżeli problemem są nowe dokumenty albo późniejsze składki, właściwy może być także wniosek o ponowne obliczenie świadczenia.

Podsumowanie

Wniosek o emeryturę w ZUS najlepiej złożyć dopiero po sprawdzeniu wieku emerytalnego, terminu 30 dni kalendarzowych, dokumentów, zatrudnienia, kapitału początkowego, subkonta i możliwych skutków waloryzacji. Nie ma jednego miesiąca, który zawsze będzie najlepszy dla każdego ubezpieczonego. Czerwiec, lipiec i sierpień trzeba oceniać przez pryzmat konkretnego konta, dalszej pracy i ewentualnej utraty wypłat.

Po złożeniu wniosku nadal istnieją narzędzia ochrony interesów ubezpieczonego: można uzupełnić dokumenty, wycofać wniosek w terminie, odwołać się od decyzji albo po przyznaniu świadczenia wystąpić o ponowne obliczenie emerytury. Największe ryzyko powstaje wtedy, gdy formularz EMP zostanie wysłany automatycznie, bez sprawdzenia dat i skutków finansowych.

Źródła

• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w szczególności art. 24, art. 25, art. 25a, art. 26, art. 103a, art. 108, art. 118 i art. 129.
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe.
• Formularze i informacje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych: EMP, ERP-6, EWS i ERPO.
• Informacje ZUS dotyczące uzyskania emerytury, dokumentów, terminów wydania decyzji, odwołania oraz przeliczania emerytur i rent.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.