Sposób waloryzacji składek emerytalnych w ZUS

Na czym polega waloryzacja składek emerytalnych?

Waloryzacja składek emerytalnych to mechanizm, który ma utrzymać wartość składek zapisanych na koncie ubezpieczonego w ZUS. W uproszczeniu polega na pomnożeniu zewidencjonowanych składek przez odpowiedni wskaźnik waloryzacji.

Zasady waloryzacji składek wynikają przede wszystkim z art. 25 i art. 25a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. ZUS stosuje waloryzację roczną oraz, przy ustalaniu wysokości emerytury, waloryzację kwartalną. Połączenie tych mechanizmów wpływa na kwotę składek przyjmowaną do obliczenia świadczenia.

Jeżeli oprócz samej waloryzacji chcesz sprawdzić, jak wygląda pierwsza decyzja emerytalna, wyrównanie i termin wypłaty świadczenia, zobacz również: Pierwsza emerytura z ZUS – decyzja zaliczkowa, wyrównanie i termin wypłaty.

Waloryzacja roczna składek w ZUS

Waloryzację roczną składek przeprowadza się od 1 czerwca każdego roku. Obejmuje ona składki zewidencjonowane na koncie ubezpieczonego na dzień 31 stycznia roku, za który jest przeprowadzana waloryzacja, powiększone o kwoty wynikające z wcześniejszych waloryzacji.

Wskaźnik waloryzacji za dany rok jest ogłaszany po zakończeniu okresu, którego dotyczy. ZUS nie może więc dowolnie wybrać wskaźnika tylko dlatego, że byłby korzystniejszy dla ubezpieczonego. Musi zastosować wskaźnik właściwy dla danego roku lub kwartału.

Roczny wskaźnik waloryzacji składek za 2025 r., stosowany od 1 czerwca 2026 r., wynosi 109,81%. Oznacza to wzrost waloryzowanej kwoty składek o 9,81%. Wskaźniki zmieniają się każdego roku, dlatego przy analizie starszej decyzji trzeba odnieść się do wartości obowiązujących w okresie, którego dotyczy obliczenie.

Waloryzacja kapitału początkowego

Kapitał początkowy dotyczy osób, które pozostawały w ubezpieczeniu przed 1 stycznia 1999 r. i dla których ZUS odtwarza wartość uprawnień emerytalnych sprzed reformy systemu. Kapitał ten również podlega waloryzacji, co może mieć istotny wpływ na wysokość emerytury obliczanej na nowych zasadach.

Waloryzacja kapitału początkowego odbywa się zasadniczo według mechanizmu powiązanego z waloryzacją składek. Szczególną zasadę zastosowano przy pierwszej waloryzacji kapitału początkowego za 1999 r. – wskaźnik wyniósł 115,60%. Kolejne waloryzacje są powiązane ze wskaźnikami waloryzacji składek.

Na ostateczną podstawę obliczenia emerytury mogą wpływać również inne elementy konta ubezpieczonego. Szerzej wyjaśnia to poradnik Emerytura z ZUS a subkonto i OFE.

Kiedy ZUS stosuje waloryzację kwartalną?

Waloryzacja kwartalna uzupełnia waloryzację roczną przy ustalaniu wysokości emerytury. Dotyczy składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego po dniu 31 stycznia roku, za który przeprowadzono ostatnią waloryzację roczną. Dzięki temu składki z ostatniego okresu przed ustaleniem emerytury nie pozostają poza mechanizmem waloryzacji.

Zgodnie z art. 25a ustawy emerytalnej ostatnia waloryzacja kwartalna zależy od kwartału, w którym ustalana jest wysokość emerytury:

• w pierwszym kwartale roku – ostatniej kwartalnej waloryzacji dokonuje się za trzeci kwartał poprzedniego roku;
• w drugim kwartale roku – za czwarty kwartał poprzedniego roku, z uwzględnieniem szczególnej reguły dotyczącej czerwca;
• w trzecim kwartale roku – za pierwszy kwartał danego roku;
• w czwartym kwartale roku – za drugi kwartał danego roku.

Znaczenie ma nie tylko data złożenia wniosku, lecz także moment, od którego powstało prawo do świadczenia i została ustalona jego wysokość. Jeżeli wniosek został złożony przed osiągnięciem wieku emerytalnego, samo ustalenie miesiąca złożenia wniosku nie wystarcza do oceny poprawności waloryzacji.

Emerytura ustalana w czerwcu – aktualne zasady

Przez wiele lat czerwiec mógł prowadzić do mniej korzystnego obliczenia emerytury. Po przeprowadzeniu rocznej waloryzacji składek od 1 czerwca część środków nie była obejmowana waloryzacjami kwartalnymi w takim zakresie jak przy ustalaniu emerytury w maju.

Obecnie problem ten został rozwiązany w art. 25a ustawy emerytalnej. Przy ustalaniu wysokości emerytury w czerwcu waloryzacji składek dokonuje się w taki sam sposób jak przy ustalaniu emerytury w maju, jeżeli takie obliczenie jest korzystniejsze dla ubezpieczonego.

Nie jest więc aktualna dawna ogólna rada, zgodnie z którą zawsze należy unikać przechodzenia na emeryturę w czerwcu. Nadal trzeba jednak odróżnić bieżące ustalanie nowej emerytury w czerwcu od specjalnego przeliczenia dawnych emerytur czerwcowych z lat 2009–2019.

Emerytury czerwcowe z lat 2009–2019 – przeliczenie z urzędu od 2026 r.

Od 1 stycznia 2026 r. obowiązuje ustawa z dnia 5 sierpnia 2025 r. o ustalaniu wysokości emerytur z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ustalonych w czerwcu w latach 2009–2019 oraz rent rodzinnych po ubezpieczonych, którym ustalono emerytury w czerwcu w latach 2009–2019.

To odrębny mechanizm od zasad stosowanych obecnie przy ustalaniu nowej emerytury w czerwcu. Specjalna ustawa dotyczy starszych świadczeń i nakazuje ponowne ustalenie ich wysokości z uwzględnieniem korzystniejszych zasad waloryzacji przewidzianych w art. 25a ustawy emerytalnej.

ZUS dokonuje tego przeliczenia z urzędu – emeryt ani osoba pobierająca objętą ustawą rentę rodzinną nie musi składać wniosku o zastosowanie nowych zasad. Ustawa przewidziała przeprowadzenie przeliczeń w terminie trzech miesięcy od jej wejścia w życie. ZUS informował w 2026 r. o realizacji tego procesu i wydawaniu nowych decyzji.

Nowe regulacje obejmują nie tylko emerytury czerwcowe z lat 2009–2019, ale również określone renty rodzinne po osobach, których świadczenia emerytalne podlegały tym zasadom, a także wskazane w ustawie renty rodzinne po osobach, które osiągnęły wiek emerytalny i zmarły w czerwcu w latach 2009–2019 bez ustalonego prawa do emerytury.

Ustawa wprowadza wyraźną ochronę świadczeniobiorcy: emerytura albo renta rodzinna ustalona po przeliczeniu nie może być niższa od kwoty dotychczas wypłacanej. Jeśli nowe wyliczenie nie daje korzystniejszego wyniku, świadczenie pozostaje na dotychczasowym poziomie.

Specjalne przepisy nie przewidują wyrównania zwiększonego świadczenia za okres przypadający przed 1 stycznia 2026 r. Jeżeli natomiast osoba należąca do grupy objętej ustawą do tej pory nie otrzymała decyzji albo ma wątpliwości, czy jej świadczenie zostało prawidłowo objęte przeliczeniem, powinna sprawdzić korespondencję i konto w eZUS oraz wyjaśnić sprawę z ZUS. Nie ma potrzeby składania zwykłego wniosku o objęcie ustawą.

W nielicznych sprawach wykonanie przeliczenia może pozostawać w związku z wcześniej wszczętym postępowaniem dotyczącym prawa lub wysokości świadczenia. Ustawa przewiduje szczególne zasady dla takich postępowań, dlatego brak nowej decyzji warto wyjaśnić bezpośrednio z ZUS.

Jak sprawdzić, czy ZUS prawidłowo zwaloryzował składki?

Najważniejszym dokumentem jest decyzja ZUS o przyznaniu, ponownym ustaleniu albo przeliczeniu emerytury oraz przedstawione w niej wyliczenie. Należy sprawdzić w szczególności:

• datę zgłoszenia wniosku o emeryturę;
• datę osiągnięcia wieku emerytalnego i datę, od której przyznano świadczenie;
• kwotę składek na koncie oraz kwotę kapitału początkowego przyjęte do obliczeń;
• informację o przeprowadzonej waloryzacji rocznej;
• informację o waloryzacji kwartalnej i ostatnim kwartale objętym waloryzacją;
• zastosowane wskaźniki waloryzacji;
• w przypadku emerytury czerwcowej z lat 2009–2019 – czy ZUS wydał decyzję w związku z ustawą obowiązującą od 1 stycznia 2026 r.

Jeżeli z decyzji nie wynika jasno, jakie wskaźniki zastosowano albo jak ZUS ustalił wysokość świadczenia, można zwrócić się do Zakładu o wyjaśnienie obliczeń. Jeśli wydana decyzja jest niekorzystna i nadal budzi zastrzeżenia, trzeba uwzględnić tryb oraz termin zaskarżenia wskazany w pouczeniu decyzji.

Osobom, które są dopiero przed złożeniem dokumentów emerytalnych, może przydać się także omówienie: Wniosek o emeryturę i dalsza praca – co zgłosić do ZUS i pracodawcy.

Starsze orzecznictwo dotyczące emerytur czerwcowych

W starszych sprawach sądy oceniały mechanizm waloryzacji na podstawie ówczesnego stanu prawnego. Przykładowo Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z 22 sierpnia 2012 r. (III AUa 325/12) wskazywał, że mechanizm wynikający z art. 25 i art. 25a ustawy emerytalnej nie narusza sam przez się konstytucyjnej zasady równości. Podobny pogląd wyraził Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z 13 lutego 2013 r. (III AUa 757/12).

Orzeczenia te pozostają tłem historycznym dla problemu emerytur czerwcowych, ale nie stanowią dziś podstawowej instrukcji działania. Dla nowych emerytur ustalanych w czerwcu decydują aktualne przepisy art. 25a, natomiast dla świadczeń czerwcowych z lat 2009–2019 zastosowanie ma przede wszystkim specjalna ustawa obowiązująca od 1 stycznia 2026 r.

FAQ

Czy data złożenia wniosku zawsze decyduje o waloryzacji składek?

Nie. Trzeba sprawdzić również, od kiedy powstało prawo do emerytury i od kiedy ZUS przyznał świadczenie. Jeżeli wniosek został złożony przed osiągnięciem wieku emerytalnego, data złożenia dokumentów może różnić się od daty istotnej dla ustalenia wysokości świadczenia. Sytuację osób kontynuujących zatrudnienie omawia także poradnik Emerytura po 60 lub 65 roku życia a dalsza praca, zawieszenie, przeliczenie i składki.

Czy w czerwcu nadal nie warto przechodzić na emeryturę?

Nie można już formułować takiej ogólnej zasady. Przy ustalaniu wysokości emerytury w czerwcu ZUS ma zastosować sposób waloryzacji taki jak w maju, jeżeli jest on korzystniejszy dla ubezpieczonego. Aktualne zasady trzeba odróżnić od problemu dawnych emerytur czerwcowych z lat 2009–2019.

Czy trzeba składać wniosek o przeliczenie emerytury czerwcowej z lat 2009–2019?

Nie. Przeliczenie na podstawie ustawy z 5 sierpnia 2025 r. następuje z urzędu. Jeżeli osoba objęta ustawą nie otrzymała decyzji albo ma wątpliwości co do wykonania przeliczenia, powinna sprawdzić korespondencję i konto w eZUS oraz skontaktować się z ZUS w celu wyjaśnienia statusu sprawy.

Czy ZUS może zastosować dowolny wskaźnik waloryzacji?

Nie. Wskaźniki waloryzacji są ustalane i ogłaszane dla określonych lat oraz kwartałów. ZUS musi zastosować wskaźniki właściwe dla okresów wynikających z przepisów. Przykładowo wskaźnik rocznej waloryzacji składek za 2025 r., stosowany od czerwca 2026 r., wynosi 109,81%.

Czym różni się waloryzacja roczna od kwartalnej?

Waloryzacja roczna jest przeprowadzana od 1 czerwca każdego roku i obejmuje składki zapisane na koncie według zasad określonych w art. 25 ustawy emerytalnej. Waloryzację kwartalną stosuje się przy ustalaniu wysokości emerytury do składek nieobjętych ostatnią waloryzacją roczną.

Co zrobić, jeśli decyzja ZUS wydaje się błędna?

Najpierw trzeba porównać daty i kwoty wskazane w decyzji z informacjami o stanie konta, kapitałem początkowym oraz właściwymi wskaźnikami waloryzacji. Można zwrócić się do ZUS o wyjaśnienie sposobu obliczenia świadczenia. Jeżeli wydana decyzja nadal jest kwestionowana, dalsze działanie należy podjąć zgodnie z pouczeniem o trybie i terminie odwołania.