Emerytura pomostowa dla rybaka morskiego z KRUS

Emerytura pomostowa dla rybaka morskiego

Prace rybaków morskich zostały wymienione w pkt 22 załącznika nr 1 do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych jako prace w szczególnych warunkach. Dla tej grupy zastosowanie ma szczególna regulacja z art. 8 ustawy.

Pracownik wykonujący taką pracę może nabyć prawo do emerytury pomostowej po osiągnięciu co najmniej 50 lat w przypadku kobiety albo 55 lat w przypadku mężczyzny i po wykazaniu co najmniej 10 lat pracy w szczególnych warunkach wymienionej m.in. w pkt 22 załącznika nr 1. Musi również spełnić warunki, do których odsyła art. 8, w tym mieć wymagany okres składkowy i nieskładkowy: co najmniej 20 lat dla kobiety albo 25 lat dla mężczyzny.

W podstawowym wariancie art. 8 w związku z art. 4 wymaga również wykonywania po 31 grudnia 2008 r. pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy. Jeżeli takiej pracy po tej dacie nie było, trzeba odrębnie sprawdzić możliwość zastosowania art. 49.

Nie wystarczy przy tym sama informacja, że dana osoba pracowała na statku rybackim. ZUS ocenia okres zatrudnienia, rodzaj wykonywanych czynności oraz dokumenty pozwalające ustalić, czy była to praca rybaka morskiego objęta właściwą pozycją ustawowego wykazu.

KRUS nie uzupełnia 20- lub 25-letniego stażu do pomostówki

W tym zakresie odpowiedź jest jednoznaczna. Do wymaganego przy emeryturze pomostowej stażu ubezpieczeniowego ZUS zalicza okresy składkowe i nieskładkowe ustalane według przepisów wskazanych w ustawie o emeryturach pomostowych. Nie dolicza natomiast okresów, za które opłacano składki na ubezpieczenie społeczne rolników, ani okresów prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie zaliczanych w innych sytuacjach jako okresy rolne.

Okresy nieskładkowe także podlegają ograniczeniu: uwzględnia się je w części nieprzekraczającej jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych. Dlatego przy sprawdzaniu 20 albo 25 lat trzeba najpierw ustalić dokładną strukturę okresów składkowych i nieskładkowych, a nie tylko zsumować wszystkie lata aktywności zawodowej.

Zaświadczenie z KRUS nie jest więc dokumentem, który pozwoli uzupełnić brakujący 25-letni staż do pomostówki. Może być potrzebne przy analizie odrębnych uprawnień emerytalnych lub świadczeń rolniczych, ale są to inne zasady. Osobno należy oceniać np. możliwość pobierania emerytury z ZUS i KRUS.

Znaczenie art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych

Art. 49 pozostaje ważny dla osób, które po 31 grudnia 2008 r. nie wykonywały już pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu nowych wykazów. Jest to szczególnie istotne dla byłych rybaków, którzy zakończyli pracę na morzu przed 2009 r., a później np. prowadzili gospodarstwo rolne i podlegali KRUS.

W takim przypadku trzeba ustalić, czy w dniu wejścia w życie ustawy, czyli 1 stycznia 2009 r., dana osoba miała już wymagany dla właściwej ścieżki okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy pomostowej. Dla szczególnej ścieżki rybaka morskiego oznacza to konieczność zbadania m.in. wymaganego 10-letniego okresu pracy objętej pkt 22 załącznika nr 1 oraz pozostałych warunków właściwych dla tego świadczenia.

Jeżeli więc z prawidłowych dokumentów wynika 14 lat i 8 miesięcy pracy jako rybak morski w służbie pokładowej przed 2009 r., warunek 10 lat może być spełniony. Nie rozwiązuje to jednak odrębnego problemu 25-letniego stażu ubezpieczeniowego mężczyzny. Jeżeli do tego stażu brakuje lat, okresy KRUS nie mogą uzupełnić niedoboru.

Od 1 stycznia 2024 r. nie obowiązuje już dawny warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przed 1 stycznia 1999 r. Nie znosi to jednak znaczenia art. 49 dla osoby, która nie wykonywała pracy z nowych wykazów po 31 grudnia 2008 r.

Rybak pokładowy, mechanik i motorzysta – liczy się rzeczywisty charakter pracy

Ustawa posługuje się w pkt 22 załącznika nr 1 określeniem „prace rybaków morskich”. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto jednak, że szczególna, korzystniejsza ścieżka z art. 8 dotyczy członków załogi statku rybackiego wykonujących pracę w służbie pokładowej. Dlatego samo zatrudnienie na jednostce rybackiej nie przesądza jeszcze o zaliczeniu okresu jako pracy rybaka morskiego uprawniającej do emerytury na warunkach z art. 8.

Najbezpieczniejsza sytuacja dowodowa występuje wtedy, gdy świadectwa pracy, książeczka żeglarska, dokumenty zaokrętowania i akta osobowe potwierdzają pracę w służbie pokładowej oraz czynności związane bezpośrednio z połowem. Sama nazwa stanowiska nie zastępuje jednak analizy rzeczywistych obowiązków.

Praca mechanika lub motorzysty w służbie mechanicznej nie jest automatycznie pracą rybaka morskiego z pkt 22 tylko dlatego, że była wykonywana na statku rybackim. W określonych stanach faktycznych może natomiast wymagać oceny na tle innych pozycji wykazu, w szczególności prac na statkach żeglugi morskiej z pkt 23, dla których obowiązują inne warunki nabycia prawa do pomostówki.

Jakie dokumenty przygotować do ZUS

W sprawach byłych rybaków warto zebrać możliwie pełny materiał dotyczący zarówno stażu ubezpieczeniowego, jak i pracy w szczególnych warunkach. Szczególnie przydatne są:

Pełną checklistę warunków, wykazów prac i dokumentów opisuje poradnik emerytura pomostowa krok po kroku, przydatny także wtedy, gdy ZUS kwestionuje staż lub rodzaj pracy.

• świadectwa pracy ze wskazaniem stanowiska i dokładnych okresów zatrudnienia,
• świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach oraz zaświadczenia byłego pracodawcy lub armatora,
• książeczka żeglarska, dokumenty zaokrętowania i dokumentacja przebiegu służby,
• angaże, zakresy obowiązków, umowy i inne dokumenty z akt osobowych,
• dokumenty potwierdzające inne okresy składkowe i nieskładkowe potrzebne do ustalenia 20- lub 25-letniego stażu,
• wcześniejsze decyzje i pisma ZUS, jeżeli sprawa była już rozpoznawana.

Zaświadczenie KRUS warto uzyskać, jeżeli równolegle analizowane są odrębne uprawnienia związane z ubezpieczeniem rolniczym. Nie należy go jednak traktować jako dowodu pozwalającego doliczyć okres KRUS do wymaganego stażu emerytury pomostowej.

Jeżeli zakład pracy już nie istnieje, dokumentacji można szukać w archiwach przechowujących akta osobowe i płacowe. W przypadku decyzji odmownej odwołanie od decyzji ZUS wnosi się co do zasady w ciągu miesiąca od jej doręczenia, do właściwego sądu ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem ZUS. W postępowaniu sądowym można wykazywać rzeczywisty charakter pracy również innymi dopuszczalnymi dowodami.

Co po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego

Emerytura pomostowa jest świadczeniem przejściowym. Prawo do niej ustaje z dniem poprzedzającym dzień nabycia prawa do emerytury ustalonej decyzją właściwego organu emerytalno-rentowego. Jeżeli uprawniony nie ma tak ustalonego prawa, pomostówka ustaje najpóźniej z dniem osiągnięcia 60 lat przez kobietę albo 65 lat przez mężczyznę.

Oznacza to, że mężczyzna urodzony w 1960 r. osiągnął 65 lat w 2025 r. i w 2026 r. emerytura pomostowa nie jest już świadczeniem, które może być wypłacane mu na przyszłość. Należy wtedy analizować przede wszystkim właściwą emeryturę powszechną z ZUS, uprawnienia w KRUS oraz ewentualny zbieg świadczeń. Nie zmienia to faktu, że przy ocenie wcześniejszych warunków pomostówki okresów KRUS nie można doliczyć do wymaganego 25-letniego stażu.

FAQ

Czy 18 lat ZUS + 8 lat KRUS daje 25 lat do pomostówki?

Nie. Okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz tzw. okresów rolnych nie uwzględnia się przy ustalaniu wymaganego do emerytury pomostowej 20-letniego stażu kobiet ani 25-letniego stażu mężczyzn. Jeżeli ZUS ustali 18 lat okresów uwzględnianych przy tym świadczeniu, 8 lat KRUS nie zwiększy ich do 26 lat.

Czy zaświadczenie z KRUS pomoże uzupełnić brakujący staż?

Nie w odniesieniu do wymaganego stażu do emerytury pomostowej. Zaświadczenie KRUS może być potrzebne przy ustalaniu innych uprawnień emerytalnych lub rolniczych, ale nie pozwoli uzupełnić brakujących lat do warunku 20 albo 25 lat pomostówki.

Czy 14 lat i 8 miesięcy pracy rybaka wystarcza do szczególnej ścieżki?

Może wystarczyć do warunku co najmniej 10 lat pracy rybaka morskiego, jeżeli cały wymagany okres zostanie prawidłowo zakwalifikowany jako praca objęta pkt 22 załącznika nr 1. ZUS osobno bada jednak staż składkowy i nieskładkowy oraz pozostałe przesłanki świadczenia.

Czy mechanik albo motorzysta na statku rybackim jest traktowany tak samo jak rybak pokładowy?

Nie automatycznie. Dla korzystniejszej ścieżki z art. 8 znaczenie ma wykonywanie pracy rybaka morskiego w służbie pokładowej. Przy stanowiskach mechanicznych trzeba zbadać faktyczne obowiązki i ewentualnie możliwość zakwalifikowania pracy na innej podstawie.

Czy art. 49 nadal ma znaczenie dla byłego rybaka?

Tak. Art. 49 trzeba sprawdzić, gdy po 31 grudnia 2008 r. wnioskodawca nie wykonywał już pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze z nowych wykazów. Konieczne jest wtedy ustalenie, czy 1 stycznia 2009 r. miał wymagany okres takiej pracy oraz czy spełnia pozostałe warunki świadczenia.