Dalsza praca po osiągnięciu wieku emerytalnego

Czy można pracować po osiągnięciu wieku emerytalnego?

Tak. Osiągnięcie wieku emerytalnego nie oznacza obowiązku zakończenia pracy. Umowa o pracę trwa nadal, dopóki nie zostanie rozwiązana w jeden z przewidzianych prawem sposobów, na przykład za porozumieniem stron, za wypowiedzeniem albo bez wypowiedzenia w szczególnych przypadkach.

Pracownik sam decyduje, czy chce złożyć wniosek o emeryturę. Pracodawca może zaproponować przejście na emeryturę, wypłatę odprawy albo dodatkowe świadczenie przewidziane w regulaminie, układzie zbiorowym lub polityce firmy, ale taka propozycja nie jest jeszcze obowiązkiem przyjęcia jej przez pracownika.

Jeżeli firma oczekuje pisemnej odpowiedzi w ciągu 14 dni, warto odpowiedzieć jasno: czy zgadza się Pani na rozwiązanie umowy za porozumieniem stron, czy nie. Brak zgody na porozumienie nie jest naruszeniem obowiązków pracowniczych.

Czy ochrona przedemerytalna działa po osiągnięciu wieku emerytalnego?

Ochrona przedemerytalna wynika z art. 39 Kodeksu pracy. Co do zasady pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku.

Ta ochrona dotyczy okresu przed osiągnięciem wieku emerytalnego. Po osiągnięciu wieku emerytalnego pracownik nie korzysta już z tej szczególnej ochrony na tej samej podstawie. Nie oznacza to jednak, że pracodawca może rozwiązać umowę w dowolny sposób i bez zachowania zasad prawa pracy.

Jeżeli umowa jest zawarta na czas nieokreślony, wypowiedzenie powinno wskazywać przyczynę. Przyczyna musi być konkretna, prawdziwa i uzasadniająca rozwiązanie umowy. Pracodawca musi też zachować okres wypowiedzenia oraz prawidłową formę pisemną.

Czy pracodawca może zwolnić tylko dlatego, że pracownik ma emeryturę?

Aktualnie należy zachować ostrożność wobec tezy, że samo osiągnięcie wieku emerytalnego zawsze wystarcza do wypowiedzenia umowy. W nowszym podejściu orzeczniczym przyjmuje się, że samo nabycie prawa do emerytury, jako jedyna przyczyna wypowiedzenia, może naruszać zakaz dyskryminacji ze względu na wiek.

Inaczej może być wtedy, gdy wypowiedzenie opiera się także na innych obiektywnych przesłankach, na przykład rzeczywistej likwidacji stanowiska, reorganizacji, redukcji zatrudnienia, utracie przydatności do pracy na danym stanowisku albo obiektywnych kryteriach doboru do zwolnienia. W takiej sytuacji uprawnienie emerytalne bywa jednym z kryteriów oceny, ale nie powinno zastępować realnej przyczyny wypowiedzenia.

Starsze orzeczenia Sądu Najwyższego dopuszczały wypowiedzenie z powodu osiągnięcia wieku emerytalnego i uzyskania prawa do emerytury, przykładowo wyrok z 4 maja 2005 r., sygn. akt II PK 399/04. Późniejsze orzecznictwo, w szczególności uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 21 stycznia 2009 r., sygn. akt II PZP 13/08, wymaga jednak bardziej ostrożnej oceny takich spraw.

Porozumienie stron a wypowiedzenie przez pracodawcę

Najważniejsze jest ustalenie, co dokładnie proponuje pracodawca. Jeżeli chodzi o porozumienie stron, to do rozwiązania umowy potrzebna jest zgoda pracownika. Może Pani odmówić podpisania porozumienia i wskazać, że chce Pani kontynuować zatrudnienie.

Jeżeli natomiast pracodawca wręczy wypowiedzenie, nie pyta już o zgodę. Wtedy trzeba ocenić, czy wypowiedzenie jest prawidłowe formalnie i czy wskazana przyczyna rzeczywiście uzasadnia rozwiązanie umowy. Przy wypowiedzeniu umowy na czas nieokreślony brak konkretnej przyczyny albo pozorna przyczyna mogą uzasadniać odwołanie do sądu pracy.

W odpowiedzi dla pracodawcy nie trzeba zrzekać się odprawy ani innych ustawowych praw. Zrzeczenie się praw pracowniczych wynikających z bezwzględnie obowiązujących przepisów co do zasady nie wywołuje skutków, jeżeli przepisy nie pozwalają na takie zrzeczenie.

Odprawa emerytalna i firmowy dodatek emerytalny

Odprawa emerytalna z Kodeksu pracy przysługuje pracownikowi spełniającemu warunki do emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę. Minimalna wysokość odprawy ustawowej to jednomiesięczne wynagrodzenie, przy czym przepisy wewnątrzzakładowe mogą przewidywać świadczenia korzystniejsze.

Jeżeli pracodawca mówi o „dodatku emerytalnym”, trzeba sprawdzić, czy chodzi o ustawową odprawę emerytalną, świadczenie z regulaminu wynagradzania, układu zbiorowego, programu dobrowolnych odejść albo inną wewnętrzną premię. Warunki takiego świadczenia mogą zależeć od dokumentów obowiązujących u pracodawcy.

Ważne: odprawa emerytalna nie jest tym samym co świadczenie przedemerytalne z ZUS. Świadczenie przedemerytalne ma własne warunki ustawowe i nie wynika automatycznie z samej propozycji pracodawcy.

Jak odpowiedzieć pracodawcy, gdy chce Pani pracować jeszcze rok?

Odpowiedź powinna być spokojna, rzeczowa i jednoznaczna. Można wskazać, że nie wyraża Pani zgody na rozwiązanie umowy za porozumieniem stron oraz że deklaruje Pani gotowość dalszego wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku.

Warto odwołać się do argumentów praktycznych: doświadczenia, znajomości procedur, ciągłości obsługi klientów, wdrażania młodszych pracowników, dyspozycyjności, dobrych wyników pracy oraz braku przeciwwskazań do dalszego zatrudnienia.

Przykładowa treść odpowiedzi może brzmieć:

Jeżeli pracodawca zaproponował dodatkowe świadczenie, można dodać, że decyzja o nieprzyjęciu propozycji na obecnych warunkach nie oznacza rezygnacji z ustawowych uprawnień, które mogłyby przysługiwać w przyszłości.

Co zrobić, jeżeli pracodawca wręczy wypowiedzenie?

Po otrzymaniu wypowiedzenia trzeba sprawdzić przede wszystkim: datę doręczenia, długość okresu wypowiedzenia, wskazaną przyczynę, pouczenie o prawie odwołania oraz to, czy umowa jest na czas określony czy nieokreślony.

Odwołanie od wypowiedzenia wnosi się do sądu pracy w terminie 21 dni od dnia doręczenia pisma wypowiadającego umowę. W odwołaniu można żądać, zależnie od sytuacji, uznania wypowiedzenia za bezskuteczne, przywrócenia do pracy albo odszkodowania.

Jeżeli przyczyną wypowiedzenia jest wyłącznie wiek lub samo nabycie prawa do emerytury, warto rozważyć zarzut naruszenia zasady równego traktowania. Jeżeli natomiast pracodawca powołuje reorganizację lub redukcję zatrudnienia, trzeba ocenić, czy kryteria doboru pracowników były obiektywne i stosowane równo.

FAQ

Czy pracodawca może zmusić mnie do złożenia wniosku o emeryturę?

Nie. Złożenie wniosku o emeryturę zależy od decyzji pracownika. Pracodawca może zaproponować zakończenie pracy, ale nie może sam złożyć wniosku emerytalnego za pracownika ani wymusić takiej decyzji samą presją organizacyjną.

Czy muszę podpisać porozumienie stron?

Nie. Porozumienie stron wymaga zgody obu stron. Jeżeli nie chce Pani odchodzić, może Pani odmówić podpisania porozumienia i zadeklarować gotowość dalszej pracy.

Czy po ukończeniu 60 lat nadal chroni mnie art. 39 Kodeksu pracy?

Ochrona z art. 39 Kodeksu pracy dotyczy zasadniczo okresu przed osiągnięciem wieku emerytalnego. Po osiągnięciu tego wieku ochrona przedemerytalna nie działa już w tym samym zakresie, ale pracodawca nadal musi przestrzegać przepisów o wypowiadaniu umów i zakazu dyskryminacji.

Czy odmowa przejścia na emeryturę pozbawi mnie odprawy emerytalnej?

Nie powinna pozbawiać ustawowej odprawy na przyszłość, jeżeli później stosunek pracy ustanie w związku z przejściem na emeryturę i spełnione będą warunki z Kodeksu pracy. Inaczej mogą być uregulowane dodatkowe, firmowe świadczenia, dlatego trzeba sprawdzić regulamin albo program obowiązujący u pracodawcy.

Ile mam czasu na odwołanie od wypowiedzenia?

Odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę wnosi się do sądu pracy w terminie 21 dni od doręczenia pisma wypowiadającego umowę. Termin liczy się od otrzymania wypowiedzenia, a nie od końca okresu wypowiedzenia.

Podsumowanie

Jeżeli chce Pani pracować jeszcze rok, może Pani pisemnie odmówić rozwiązania umowy za porozumieniem stron i zadeklarować gotowość dalszej pracy. Warto jednocześnie poprosić pracodawcę o doprecyzowanie, czy przedstawione pismo jest tylko propozycją, czy formalnym wypowiedzeniem.

Jeżeli pracodawca zdecyduje się na wypowiedzenie, trzeba ocenić konkretną przyczynę. Sam wiek emerytalny nie powinien być traktowany jako automatyczny i wystarczający powód zakończenia zatrudnienia, zwłaszcza gdy brak innych obiektywnych okoliczności.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy
• Uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt II PZP 13/08
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 maja 2005 r., sygn. akt II PK 399/04
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2003 r., sygn. akt I PK 548/02
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2003 r., sygn. akt I PK 80/03

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.