Likwidacja placówki a prawa nauczyciela

Zasady rozwiązania stosunku pracy przy likwidacji placówki

Zgodnie z art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela w razie całkowitej likwidacji szkoły lub placówki dyrektor rozwiązuje z nauczycielem stosunek pracy. W praktyce oznacza to, że wypowiedzenie powinno pochodzić od pracodawcy, a nie od organu prowadzącego, choć decyzja o likwidacji jest podejmowana przez organ prowadzący w trybie prawa oświatowego.

Trzeba odróżnić całkowitą likwidację od zmian organizacyjnych, ograniczenia liczby oddziałów czy częściowej likwidacji. Przy zmianach organizacyjnych możliwe są dodatkowe rozwiązania, takie jak ograniczenie zatrudnienia za zgodą nauczyciela albo przeniesienie w stan nieczynny, jeżeli spełnione są przesłanki z Karty Nauczyciela. Przy całkowitej likwidacji placówki dalsze zatrudnienie w tej jednostce zwykle nie jest możliwe.

Kiedy nauczyciel powinien otrzymać wypowiedzenie?

Przy rozwiązaniu stosunku pracy na podstawie art. 20 Karty Nauczyciela zasadą jest trzymiesięczne wypowiedzenie. Jeżeli stosunek pracy ma ustać z konkretną datą wynikającą z uchwały likwidacyjnej, wypowiedzenie powinno być doręczone z takim wyprzedzeniem, aby okres wypowiedzenia mógł prawidłowo upłynąć.

W szkołach i placówkach feryjnych przepisy Karty Nauczyciela wiążą rozwiązanie stosunku pracy z końcem roku szkolnego, natomiast przy placówkach nieferyjnych oraz przy całkowitej likwidacji znaczenie mogą mieć szczegółowe okoliczności organizacyjne i treść aktu likwidacyjnego. Dlatego w sytuacji, gdy uchwała wskazuje koniec czerwca, należy sprawdzić, czy placówka działa w organizacji feryjnej, jaki jest status nauczyciela oraz jak dyrektor określił podstawę i datę rozwiązania stosunku pracy.

Ochrona przedemerytalna nauczyciela

Art. 39 Kodeksu pracy przewiduje ochronę pracownika, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku. Nie oznacza to jednak, że nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania nie może otrzymać wypowiedzenia w razie likwidacji placówki.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że w przypadku nauczycieli mianowanych szczególne znaczenie mają przepisy Karty Nauczyciela, w tym art. 20. Dlatego ochrona przedemerytalna nie blokuje rozwiązania stosunku pracy spowodowanego likwidacją placówki. Potwierdzają to m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 2 sierpnia 2012 r., sygn. akt II PK 3/12, oraz z dnia 26 marca 2013 r., sygn. akt III PK 37/12.

Odprawa z tytułu likwidacji placówki

Nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie mianowania, z którym rozwiązano stosunek pracy z przyczyn określonych w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, przysługuje odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego. Jest to odprawa związana z przyczyną rozwiązania stosunku pracy, czyli likwidacją placówki albo innymi przyczynami organizacyjnymi wskazanymi w tym przepisie.

Jeżeli nauczyciel jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, a nie mianowania, zasady odprawy mogą być inne. Wtedy należy dodatkowo zbadać podstawę zatrudnienia, wymiar etatu, przyczynę wypowiedzenia i przepisy dotyczące rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.

Odprawa emerytalna nauczyciela

Na podstawie art. 87 Karty Nauczyciela nauczycielowi spełniającemu warunki do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy albo nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego przysługuje odprawa, jeżeli jego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na jedno z tych świadczeń.

• odprawa wynosi dwumiesięczne ostatnio pobierane wynagrodzenie, jeżeli nauczyciel nie ma co najmniej 20 lat pracy w szkole,
• odprawa wynosi trzymiesięczne ostatnio pobierane wynagrodzenie, jeżeli nauczyciel przepracował w szkołach co najmniej 20 lat.

Odprawa emerytalna nie jest tym samym świadczeniem co odprawa z tytułu likwidacji. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 października 2014 r., sygn. akt I PK 58/14, wskazał, że możliwe jest uzyskanie obu odpraw, jeżeli spełnione są przesłanki każdej z nich.

Czy warto samodzielnie składać wniosek o przejście na emeryturę?

Należy odróżnić dwa działania: wniosek do ZUS o przyznanie emerytury oraz oświadczenie składane pracodawcy, które mogłoby doprowadzić do rozwiązania stosunku pracy z inicjatywy nauczyciela. Samo poinformowanie pracodawcy, że po ustaniu zatrudnienia zamierza się przejść na emeryturę, może być przydatne dowodowo. Natomiast złożenie własnego wypowiedzenia albo wniosku o rozwiązanie stosunku pracy za porozumieniem stron może osłabić argument, że stosunek pracy ustał z powodu likwidacji placówki.

Jeżeli likwidacja ma nastąpić z końcem czerwca, a prawo do emerytury powstaje dopiero w lipcu, powstaje istotne ryzyko dotyczące odprawy emerytalnej. Pracodawca może twierdzić, że w dniu ustania zatrudnienia nauczyciel nie spełniał jeszcze warunków emerytalnych. Z drugiej strony w konkretnych sprawach znaczenie może mieć bliski związek czasowy i funkcjonalny między ustaniem zatrudnienia a rzeczywistym przejściem na emeryturę. Dlatego najlepiej pisemnie zadbać o prawidłową podstawę rozwiązania stosunku pracy oraz o dokumenty potwierdzające zamiar przejścia na emeryturę.

Jak zabezpieczyć swoje prawa w praktyce?

Przed upływem okresu wypowiedzenia warto poprosić dyrektora o pisemne wskazanie podstawy prawnej rozwiązania stosunku pracy oraz należnych świadczeń. W piśmie można podkreślić, że rozwiązanie następuje z przyczyn dotyczących pracodawcy, w związku z likwidacją placówki, a nauczyciel zamierza przejść na emeryturę po nabyciu uprawnień.

Warto także zgromadzić dokumenty potwierdzające staż pracy w szkołach, podstawę zatrudnienia, datę nabycia prawa do emerytury oraz treść uchwały likwidacyjnej. Jeżeli po likwidacji placówki pojawią się problemy z wypłatą świadczeń, roszczenia trzeba kierować do właściwego podmiotu odpowiedzialnego za zobowiązania po zlikwidowanej jednostce, najczęściej zgodnie z zasadami określonymi przez organ prowadzący.

Przy likwidacji placówki albo zakładu pracy podobne znaczenie może mieć likwidację sklepu a pracownika przedemerytalnego, zwłaszcza gdy pracownik jest w wieku ochronnym lub przedemerytalnym.

Przed zakończeniem pracy nauczyciel często musi rozważyć urlop zdrowotny, L4 i termin przejścia na świadczenie, dlatego warto sprawdzić urlop dla poratowania zdrowia przed emeryturą nauczyciela.

Podsumowanie

W przypadku likwidacji placówki nauczyciel mianowany może otrzymać sześciomiesięczną odprawę z art. 20 Karty Nauczyciela. Ochrona przedemerytalna nie wyłącza automatycznie wypowiedzenia, jeżeli przyczyną jest likwidacja placówki. Odprawa emerytalna jest możliwa dodatkowo, ale wymaga związku między ustaniem zatrudnienia a przejściem na emeryturę.

Największą ostrożność trzeba zachować wtedy, gdy nauczyciel osiąga wiek emerytalny dopiero po dacie likwidacji. W takiej sytuacji nie należy samodzielnie rozwiązywać stosunku pracy bez analizy skutków dla odprawy likwidacyjnej i emerytalnej.

FAQ

Czy nauczyciel w wieku przedemerytalnym może dostać wypowiedzenie przy likwidacji placówki?

Tak, jest to możliwe. Przy nauczycielach zatrudnionych na podstawie mianowania decydujące znaczenie mają przepisy Karty Nauczyciela dotyczące likwidacji placówki. Ochrona z art. 39 Kodeksu pracy nie wyłącza automatycznie wypowiedzenia w takiej sytuacji.

Czy odprawa likwidacyjna i emerytalna mogą być wypłacone łącznie?

Tak, ale tylko wtedy, gdy spełnione są warunki obu świadczeń. Odprawa likwidacyjna wynika z rozwiązania stosunku pracy z przyczyn organizacyjnych, a odprawa emerytalna z ustania zatrudnienia w związku z przejściem na emeryturę.

Czy lepiej złożyć własne wypowiedzenie, żeby przejść na emeryturę?

Zwykle nie należy robić tego bez analizy dokumentów. Własne wypowiedzenie albo porozumienie stron może utrudnić dochodzenie odprawy likwidacyjnej. Bezpieczniejsze bywa pisemne wskazanie zamiaru przejścia na emeryturę przy zachowaniu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn likwidacyjnych.

Co jeśli prawo do emerytury powstaje dopiero po dacie likwidacji?

To sytuacja ryzykowna. Pracodawca może kwestionować odprawę emerytalną, jeżeli w dniu ustania zatrudnienia nauczyciel nie spełniał jeszcze warunków emerytalnych. Warto wtedy zadbać o dokumenty potwierdzające zamiar przejścia na emeryturę oraz rozważyć indywidualną analizę terminów.

Kto wypłaca świadczenia po likwidacji placówki?

Co do zasady należności powinny zostać rozliczone przez pracodawcę przed zakończeniem działalności. Jeżeli placówka została już zlikwidowana, znaczenie ma to, jaki podmiot przejął jej zobowiązania lub został wskazany przez organ prowadzący do rozliczeń.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
2. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela - Dz.U. 1982 nr 3 poz. 19
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 sierpnia 2012 r., sygn. akt II PK 3/12
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 2013 r., sygn. akt III PK 37/12
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2014 r., sygn. akt I PK 58/14

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.