Przejście nauczycielki na emeryturę

Rozwiązanie stosunku pracy przed emeryturą

Najpierw trzeba ustalić, w jakim trybie ma ustać stosunek pracy. Jeżeli nauczycielka chce odejść w grudniu, najprostszym rozwiązaniem może być porozumienie stron. W takim trybie strony mogą ustalić konkretny dzień zakończenia zatrudnienia, np. 27, 30 albo 31 grudnia, pod warunkiem że dyrektor szkoły wyrazi zgodę.

Wniosek o rozwiązanie stosunku pracy za porozumieniem stron można złożyć w każdym czasie. Przepisy nie przewidują minimalnego okresu wyprzedzenia. Dobrze jednak zrobić to odpowiednio wcześnie, aby szkoła mogła przygotować dokumentację kadrową i zorganizować pracę po odejściu nauczyciela. Jeżeli rozwiązanie zatrudnienia ma pozostawać w związku z przejściem na emeryturę, warto napisać to wprost w porozumieniu lub wniosku.

Jeżeli pracodawca nie zgodzi się na porozumienie stron, trzeba zastosować tryb właściwy dla danego stosunku pracy. Nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania, który sam składa wypowiedzenie, co do zasady rozwiązuje stosunek pracy z końcem roku szkolnego po trzymiesięcznym wypowiedzeniu. Podobnie rozwiązanie umowy o pracę zawartej z nauczycielem na czas nieokreślony następuje co do zasady z końcem roku szkolnego, za trzymiesięcznym wypowiedzeniem. Wyjątki dotyczą między innymi szkół, w których w organizacji pracy nie przewidziano ferii szkolnych.

Nie należy natomiast przyjmować, że osiągnięcie przez kobietę 60 lat albo przez mężczyznę 65 lat samo w sobie zawsze powoduje rozwiązanie stosunku pracy nauczyciela. Nabycie prawa do emerytury i ustanie zatrudnienia to odrębne kwestie. Termin odejścia trzeba ustalić na podstawie przepisów dotyczących konkretnego stosunku pracy i wybranego trybu jego rozwiązania.

Jak napisać wniosek o odejście na emeryturę?

Nie ma jednego urzędowego wzoru wniosku o rozwiązanie stosunku pracy za porozumieniem stron w związku z przejściem na emeryturę. Pismo powinno jednak jednoznacznie określać, czego oczekuje nauczyciel. Warto wskazać:

• imię, nazwisko i stanowisko nauczyciela,
• nazwę szkoły lub placówki,
• proponowaną datę rozwiązania stosunku pracy,
• tryb rozwiązania – porozumienie stron,
• informację, że zatrudnienie ma ustać w związku z przejściem na emeryturę,
• prośbę o przygotowanie dokumentów kadrowych potrzebnych do rozliczenia zatrudnienia i postępowania przed ZUS.

Przykładowa treść może brzmieć: „Wnoszę o rozwiązanie ze mną stosunku pracy za porozumieniem stron z dniem 31 grudnia w związku z przejściem na emeryturę. Proszę o przygotowanie dokumentów związanych z zakończeniem zatrudnienia, w tym świadectwa pracy”.

Czy można przejść na emeryturę podczas zwolnienia lekarskiego?

Tak. Przebywanie na zwolnieniu lekarskim nie odbiera nauczycielowi prawa do złożenia własnego oświadczenia o wypowiedzeniu ani do wystąpienia z propozycją rozwiązania stosunku pracy za porozumieniem stron. Ochrona związana z usprawiedliwioną nieobecnością dotyczy przede wszystkim działań pracodawcy, a nie dobrowolnej decyzji pracownika o zakończeniu zatrudnienia.

Jeżeli dyrektor zaakceptuje porozumienie stron, nauczyciel nie musi wracać do pracy wyłącznie po to, aby formalnie zakończyć zatrudnienie. Trzeba natomiast zadbać o skuteczne doręczenie dokumentów oraz uzyskać po rozwiązaniu stosunku pracy świadectwo pracy i inne dokumenty potrzebne do rozliczenia świadczeń.

Odprawa emerytalna nauczyciela od 2026 r.

Od 1 stycznia 2026 r. obowiązuje nowe brzmienie art. 87 Karty Nauczyciela. W związku z przejściem na emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy albo nauczycielskie świadczenie kompensacyjne nauczycielowi przysługuje jednorazowa odprawa zależna od stażu pracy.

Okres pracy	Odprawa od 1 stycznia 2026 r.
po 10 latach pracy	2-miesięczne wynagrodzenie
po 15 latach pracy	3-miesięczne wynagrodzenie
po 20 latach pracy	6-miesięczne wynagrodzenie

Zmiana jest istotna także dlatego, że nie obowiązuje już wcześniejsza zasada, według której wyższa odprawa była wiązana z przepracowaniem co najmniej 20 lat w szkole. Do okresów pracy uprawniających do odprawy wlicza się wszystkie poprzednio zakończone okresy zatrudnienia oraz inne okresy, które na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Przy 39-letnim prawidłowo ustalonym stażu pracowniczym warunek 20 lat jest więc spełniony, a odprawa z art. 87 wynosi obecnie sześciomiesięczne wynagrodzenie. Wynagrodzenie do odprawy oblicza się według zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy.

Jeżeli nauczyciel jest zatrudniony w więcej niż jednej szkole, odprawę otrzymuje w szkole wskazanej jako podstawowe miejsce zatrudnienia.

Zbieg odpraw z Karty Nauczyciela

Od 2026 r. przepisy wyraźnie regulują również zbieg odpraw. Jeżeli prawo do odprawy emerytalnej z art. 87 zbiega się z odprawą z art. 28 Karty Nauczyciela, przysługuje odprawa korzystniejsza. Natomiast przy zbiegu odprawy emerytalnej z odprawą z art. 20 ust. 2 nauczyciel otrzymuje odprawę emerytalną w pełnej wysokości oraz połowę odprawy przewidzianej w art. 20 ust. 2.

Nagroda jubileuszowa za 40 i 45 lat pracy

Od 1 stycznia 2026 r. Karta Nauczyciela przewiduje wyższą nagrodę jubileuszową za 40 lat pracy oraz nową nagrodę za 45 lat pracy. Obecne wysokości wynoszą:

• za 20 lat pracy – 75% wynagrodzenia miesięcznego,
• za 25 lat pracy – 100%,
• za 30 lat pracy – 150%,
• za 35 lat pracy – 200%,
• za 40 lat pracy – 300%,
• za 45 lat pracy – 400%.

Trzeba jednak uwzględnić przepisy przejściowe. Stawka 300% za 40 lat ma zastosowanie do nauczycieli, którym okres 40 lat pracy upływa po 31 grudnia 2025 r. Analogicznie nagroda 400% za 45 lat dotyczy nauczycieli, którym okres 45 lat pracy upływa po tej dacie.

Nadal obowiązuje szczególna zasada przy odejściu na emeryturę lub rentę. Jeżeli stosunek pracy zostaje rozwiązany w związku z przejściem na emeryturę albo rentę z tytułu niezdolności do pracy, a do nabycia prawa do kolejnej nagrody jubileuszowej brakuje mniej niż 12 miesięcy, nagrodę wypłaca się w dniu rozwiązania stosunku pracy.

Przed odejściem warto poprosić kadry o dokładne ustalenie daty nabycia prawa do nagrody. Do stażu jubileuszowego zalicza się zakończone okresy zatrudnienia oraz inne okresy zaliczane na podstawie odrębnych przepisów. Przy równoczesnym pozostawaniu w więcej niż jednym stosunku pracy nie można natomiast wielokrotnie zaliczać tego samego równoległego okresu zatrudnienia.

Który dzień wybrać na zakończenie pracy?

Nie istnieje jedna optymalna data odejścia odpowiednia dla każdego nauczyciela. Jeżeli strony decydują się na porozumienie, mogą ustalić np. ostatni dzień miesiąca. Taka data bywa praktyczna z punktu widzenia rozliczenia wynagrodzenia i dokumentacji, ale nie należy wybierać jej automatycznie.

Przed wskazaniem konkretnego dnia warto sprawdzić co najmniej cztery elementy: datę rozwiązania stosunku pracy, dzień spełnienia warunków do emerytury, termin nabycia prawa do nagrody jubileuszowej oraz moment zgłoszenia wniosku do ZUS.

Znaczenie może mieć również to, czy nauczyciel korzysta z zasiłku chorobowego oraz czy pozostaje równocześnie w kilku stosunkach pracy. Samo osiągnięcie wieku emerytalnego nie oznacza, że zatrudnienie automatycznie ustanie w wybranym przez nauczyciela dniu.

Kiedy złożyć wniosek do ZUS?

Wniosek o emeryturę można złożyć w ZUS na formularzu EMP, w formie papierowej albo elektronicznie przez elektroniczny kanał obsługi ZUS. Gdy warunki do emerytury mają dopiero zostać spełnione, wniosek można zasadniczo zgłosić nie wcześniej niż 30 dni przed spełnieniem warunków do świadczenia.

Jeżeli warunki są już spełnione, złożenie wniosku można odłożyć, ale trzeba pamiętać, że emeryturę co do zasady ustala się od miesiąca zgłoszenia wniosku, nie wcześniej niż od dnia spełnienia wszystkich warunków. Zbyt późne złożenie wniosku może więc oznaczać utratę wypłaty za wcześniejsze miesiące.

Osobną kwestią jest art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jeżeli emeryt kontynuuje zatrudnienie bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego pracował bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, prawo do emerytury podlega zawieszeniu bez względu na wysokość osiąganego przychodu. Dlatego samo wydanie decyzji przyznającej emeryturę nie zawsze oznacza rozpoczęcie jej wypłaty.

Po rozwiązaniu stosunku pracy należy przekazać ZUS dokument potwierdzający ustanie zatrudnienia, jeżeli jest on potrzebny do podjęcia wypłaty świadczenia. Nie ma przeszkód, aby później ponownie podjąć zatrudnienie; art. 103a wymaga uprzedniego rozwiązania dotychczasowego stosunku pracy, a nie definitywnego zakończenia aktywności zawodowej.

Co sprawdzić przed złożeniem dokumentów?

Przy wieloletnim zatrudnieniu warto przed rozwiązaniem stosunku pracy zestawić dane z akt osobowych, świadectw pracy i dokumentacji płacowej. Szczególnie ważne jest sprawdzenie, jakie okresy zostały uwzględnione przy odprawie oraz nagrodzie jubileuszowej i jaka dokładnie data przypada na osiągnięcie 40 albo 45 lat stażu.

Trzeba także ustalić, czy w konkretnej sytuacji właściwa będzie emerytura z Karty Nauczyciela czy emerytura powszechna. Od rodzaju świadczenia i podstawy prawnej mogą zależeć warunki jego uzyskania oraz skutki dalszego zatrudnienia.

Po przyznaniu świadczenia znaczenie może mieć również sposób rozliczenia pierwszego miesiąca. Wyjaśnia to materiał o tym, jak ZUS ustala pierwszą wypłatę emerytury za niepełny miesiąc.

Jeżeli nauczyciel rozważa dalszą pracę, stan nieczynny albo powrót do zatrudnienia po uzyskaniu świadczenia, pomocne jest także omówienie dotyczące emerytury nauczyciela, etatu i stanu nieczynnego.

FAQ

Czy przy 39 latach pracy odprawa emerytalna wynosi od 2026 r. sześć wynagrodzeń?

Tak, jeżeli do stażu z art. 87 Karty Nauczyciela można zaliczyć co najmniej 20 lat i stosunek pracy ustaje w związku z przejściem na emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy albo nauczycielskie świadczenie kompensacyjne. Od 1 stycznia 2026 r. próg po 20 latach oznacza odprawę w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia.

Czy całe 20 lat musi być przepracowane w szkole?

Nie. Od 2026 r. art. 87 nakazuje uwzględniać wszystkie poprzednio zakończone okresy zatrudnienia oraz inne okresy, które na podstawie odrębnych przepisów zalicza się do pracowniczego stażu. Nie obowiązuje już wcześniejsza konstrukcja uzależniająca wyższą odprawę od 20 lat pracy w szkole.

Czy nauczyciel pracujący w dwóch szkołach dostanie dwie odprawy emerytalne?

Nie. Nauczyciel zatrudniony w więcej niż jednej szkole otrzymuje odprawę z art. 87 w szkole wskazanej jako podstawowe miejsce zatrudnienia.

Czy za 40 lat pracy nauczyciel otrzymuje obecnie 250% czy 300% wynagrodzenia?

Jeżeli okres 40 lat pracy upływa po 31 grudnia 2025 r., nagroda wynosi 300% wynagrodzenia miesięcznego. Stawka 250% dotyczy wcześniejszego stanu prawnego i nie powinna być stosowana do osoby, której 40-letni staż przypada po tej dacie.

Czy można dostać nagrodę jubileuszową przed osiągnięciem pełnych 40 lat?

Tak, w szczególnej sytuacji. Gdy stosunek pracy rozwiązuje się w związku z przejściem na emeryturę albo rentę z tytułu niezdolności do pracy, a do nabycia prawa do nagrody brakuje mniej niż 12 miesięcy, nagrodę wypłaca się w dniu rozwiązania stosunku pracy.

Czy zwolnienie lekarskie przeszkadza w odejściu na emeryturę?

Samo L4 nie blokuje złożenia przez nauczyciela własnego wypowiedzenia, propozycji rozwiązania stosunku pracy za porozumieniem stron ani wniosku o emeryturę do ZUS. Trzeba jednak zastosować prawidłowy tryb rozwiązania zatrudnienia i dopilnować skutecznego doręczenia dokumentów.

Czy ZUS zacznie wypłacać emeryturę bez rozwiązania umowy ze szkołą?

Jeżeli nauczyciel kontynuuje stosunek pracy z pracodawcą, na rzecz którego pracował bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, zastosowanie może mieć art. 103a ustawy emerytalnej. W takim przypadku prawo do emerytury podlega zawieszeniu do czasu uprzedniego rozwiązania tego stosunku pracy.