Renta rodzinna a składki ZUS przedsiębiorcy

Renta rodzinna a składki społeczne z działalności

Przedsiębiorca prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą i mający ustalone prawo do renty rodzinnej nie jest traktowany tak samo jak przedsiębiorca z rentą z tytułu niezdolności do pracy. To ważne rozróżnienie, ponieważ od rodzaju świadczenia zależy obowiązek opłacania składek społecznych.

Zgodnie z art. 9 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych osoba prowadząca działalność, która ma ustalone prawo do emerytury lub renty, co do zasady podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym dobrowolnie. Wyjątek z art. 9 ust. 4c tej ustawy dotyczy przedsiębiorcy z rentą z tytułu niezdolności do pracy, a nie osoby pobierającej rentę rodzinną.

W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca z rentą rodzinną nie musi opłacać z działalności składek emerytalnej i rentowych, chyba że sam chce przystąpić do tych ubezpieczeń. Jeżeli przystąpi do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, będzie objęty także ubezpieczeniem wypadkowym. Nie oznacza to jednak prawa do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, ponieważ to jest przewidziane dla przedsiębiorców podlegających ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym obowiązkowo.

Składka zdrowotna przy rencie rodzinnej i karcie podatkowej

Sama renta rodzinna nie zwalnia automatycznie przedsiębiorcy ze składki zdrowotnej. Co do zasady osoba prowadząca działalność ma tytuł do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Przepisy przewidują jednak szczególne zwolnienie z obowiązku opłacania składki zdrowotnej dla niektórych emerytów i rencistów.

Zgodnie z art. 82 ust. 8 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych składka na ubezpieczenie zdrowotne nie jest opłacana przez osobę, której świadczenie emerytalne lub rentowe nie przekracza miesięcznie kwoty minimalnego wynagrodzenia, jeżeli osoba ta spełnia jeden z dodatkowych warunków: uzyskuje z działalności przychody nieprzekraczające miesięcznie 50% kwoty najniższej emerytury albo opłaca podatek dochodowy w formie karty podatkowej.

W przypadku przedsiębiorcy rozliczającego się kartą podatkową kluczowe są więc dwa elementy: posiadanie prawa do świadczenia rentowego oraz wysokość tego świadczenia. Jeżeli renta rodzinna przekracza miesięcznie kwotę minimalnego wynagrodzenia, zwolnienie z opłacania składki zdrowotnej na tej podstawie nie znajdzie zastosowania. Jeżeli renta nie przekracza tego progu i przedsiębiorca nadal skutecznie rozlicza działalność kartą podatkową, składka zdrowotna z działalności może nie być opłacana.

Trzeba pamiętać, że możliwość korzystania z karty podatkowej zależy od odrębnych przepisów podatkowych i w praktyce dotyczy głównie osób, które zachowały prawo do tej formy opodatkowania. Jeżeli przedsiębiorca utraci kartę podatkową albo zmieni formę opodatkowania, trzeba ponownie ocenić obowiązek składki zdrowotnej.

Jaki kod ZUS zastosować?

Dla przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą i pobierającego rentę rodzinną właściwy jest co do zasady kod tytułu ubezpieczenia 05 10 10, jeżeli nie ma orzeczonego stopnia niepełnosprawności. Kod 05 10 oznacza osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, a końcówka 10 wskazuje na ustalone prawo do emerytury lub renty przy braku stopnia niepełnosprawności.

Nie należy automatycznie stosować kodu 05 40 20 tylko dlatego, że przedsiębiorca pobiera rentę rodzinną. Kod związany z rentą z tytułu niezdolności do pracy dotyczy innej sytuacji prawnej niż renta rodzinna. Jeżeli przedsiębiorca ma dodatkowo orzeczony stopień niepełnosprawności, końcówka kodu może być inna, dlatego trzeba ustalić ją według aktualnego słownika kodów ZUS.

Na jakich formularzach zgłosić przedsiębiorcę?

Właściwy formularz zależy od tego, jakim ubezpieczeniom przedsiębiorca ma podlegać po uzyskaniu prawa do renty rodzinnej.

• ZUS ZUA należy złożyć, jeżeli przedsiębiorca chce przystąpić do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Wtedy, przy wykonywaniu działalności, pojawia się również ubezpieczenie wypadkowe.
• ZUS ZZA stosuje się zasadniczo wtedy, gdy przedsiębiorca nie przystępuje do ubezpieczeń społecznych i podlega tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu.
• ZUS ZWUA może być potrzebny przy zmianie schematu ubezpieczeń, na przykład gdy przedsiębiorca był wcześniej zgłoszony do pełnych składek społecznych, a po uzyskaniu renty rodzinnej ma zostać wyrejestrowany z dotychczasowego tytułu i zgłoszony ponownie z właściwym zakresem ubezpieczeń.

Jeżeli przedsiębiorca spełnia warunki z art. 82 ust. 8 ustawy zdrowotnej i składka zdrowotna nie jest opłacana, sposób wykazania tej sytuacji w dokumentach rozliczeniowych warto potwierdzić w ZUS albo na PUE ZUS. Przepis zwalnia z opłacania składki, ale nie zastępuje prawidłowego ustalenia tytułu ubezpieczenia i dokumentów zgłoszeniowych.

Co z dotychczasowymi składkami po przyznaniu renty rodzinnej?

Uzyskanie prawa do renty rodzinnej zwykle wymaga uporządkowania zgłoszeń w ZUS od daty, od której zmienia się sytuacja ubezpieczeniowa przedsiębiorcy. Jeżeli przed przyznaniem renty przedsiębiorca opłacał pełne składki społeczne z działalności, powinien sprawdzić, czy od właściwego dnia nie trzeba wyrejestrować go z dotychczasowego zakresu ubezpieczeń i zgłosić ponownie z odpowiednim kodem.

Nie należy ograniczać się wyłącznie do zaprzestania opłacania składek. W dokumentach ZUS powinny być zgodne: kod tytułu ubezpieczenia, zakres ubezpieczeń, deklaracje rozliczeniowe oraz ewentualna informacja o braku obowiązku opłacania składki zdrowotnej.

FAQ

Czy renta rodzinna zwalnia przedsiębiorcę ze składek społecznych?

Tak, w tym sensie, że przedsiębiorca z rentą rodzinną nie ma obowiązku opłacania z działalności składek emerytalnej i rentowych. Może jednak dobrowolnie do nich przystąpić.

Czy przy dobrowolnych składkach społecznych trzeba płacić składkę wypadkową?

Tak. Jeżeli przedsiębiorca z rentą rodzinną zgłosi się do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, obejmuje go także ubezpieczenie wypadkowe.

Czy przedsiębiorca z rentą rodzinną może opłacać składkę chorobową?

Co do zasady nie. Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe przedsiębiorcy jest powiązane z obowiązkowym podleganiem ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, a przy rencie rodzinnej te ubezpieczenia z działalności są dobrowolne.

Kiedy karta podatkowa zwalnia ze składki zdrowotnej?

Składka zdrowotna nie jest opłacana, jeżeli świadczenie emerytalne lub rentowe nie przekracza miesięcznie kwoty minimalnego wynagrodzenia i przedsiębiorca opłaca podatek dochodowy w formie karty podatkowej. Warunki trzeba oceniać na bieżąco, bo kwoty minimalnego wynagrodzenia i status podatkowy mogą się zmieniać.

Czy kod 05 40 20 jest właściwy dla renty rodzinnej?

Nie powinien być stosowany tylko z powodu pobierania renty rodzinnej. Dla standardowego przedsiębiorcy z rentą rodzinną i bez stopnia niepełnosprawności właściwy jest co do zasady kod 05 10 10.

Przy kilku źródłach przychodu osobno trzeba ocenić składkę zdrowotną, dlatego pomocny będzie artykuł składkę zdrowotną z etatu i działalności.

Podsumowanie

Przedsiębiorca, który uzyskał prawo do renty rodzinnej, nie musi z tego tytułu opłacać obowiązkowych składek społecznych z działalności. Ubezpieczenia emerytalne i rentowe są dla niego dobrowolne, a po przystąpieniu do nich dochodzi ubezpieczenie wypadkowe. Składka zdrowotna pozostaje zasadą, ale przy karcie podatkowej i rencie nieprzekraczającej minimalnego wynagrodzenia może nie być opłacana.

Najbezpieczniej przyjąć, że w typowej sytuacji właściwy jest kod 05 10 10, a wybór formularza zależy od zakresu ubezpieczeń: ZUS ZUA przy dobrowolnych ubezpieczeniach społecznych albo ZUS ZZA przy samym zdrowotnym. Przy zmianie wcześniejszego zgłoszenia może być potrzebne także wyrejestrowanie na ZUS ZWUA.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887
2. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
3. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 19.04.2017 r., sygn. akt III AUa 989/16
4. Interpretacja indywidualna ZUS z 25.11.2019 r., DI/100000/43/1028/2019

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.